Μεταξύ της Σκύλας, του κυνηγίου και της μεγάλης κατανάλωσης κρέατος, και της Χάρυβδης, της ακραίας φιλοζωίας και του βιγκανισμού

Οι αφορμές για το κείμενο:

Μετά το τραγικό ατύχημα κοντά στη Δοϊράνη, με τρία αυτοκίνητα και μια αγέλη αγριογούρουνων που είχε σαν αποτέλεσμα τον θάνατο δύο ανθρώπων και τον τραυματισμό τεσσάρων έγραψα ένα άρθρο μαζί με τον συνάδελφο βιολόγο Λάζαρο Γεωργιάδη.

Το άρθρο αναρτήθηκε, εκτός των άλλων, και σε γνωστή ιστοσελίδα στο φέισμπουκ με 95.000 μέλη. Οι αντιδράσεις ήταν έντονες διότι προτείναμε εκτός από τη διασφάλιση περασμάτων για την άγρια ζωή στους δρόμους – ζήτημα στο οποίο η Ελλάδα είναι πολύ πίσω εκτός από την περίπτωση της Εγνατίας – και τον έλεγχο του πληθυσμού των αγριογούρουνων με ειδικά αποσπάσματα που μπορούν να συγκροτηθούν υπό την εποπτεία των δασαρχείων και των Μονάδων Διαχείρισης των Προστατευόμενων Περιοχών. Η ομάδα που διαχειρίζεται αυτή την ιστοσελίδα, η οποία έχει συστήσει παράλληλα μια αντικυνηγετική πρωτοβουλία, αποφάσισε σύμφωνα με τους κανονισμούς να αφαιρέσει το άρθρο αφού προέτρεπε σε θήρευση άγριων ζώων. Αυτό είναι καθ’ όλα θεμιτό αφού οποιαδήποτε ομάδα συστήνεται έχει κάποιους άξονες και κανόνες.

Μάλιστα, οι διαχειριστές μου είχαν προτείνει να συμμετέχω περισσότερο ενεργά αλλά το είχα αποκλείσει καθώς θεωρώ λάθος οποιαδήποτε ανθρώπινη συσπείρωση με άξονα ένα «αντί-». Για τον ίδιο λόγο δεν είχα συμμετάσχει πολύ παλιότερα και στην Αντικυνηγετική Πρωτοβουλία που είχε οργανώσει ο Κώστας Τσίπιρας. Είχα αποχωρίσει τότε αμέσως μόλις κατάλαβα την αποκλειστική σχεδόν εστίαση της ομάδας στο κυνήγι. Επίσης παράλληλα είχα γράψει, ήδη από το 2017, ένα κείμενο για τα αίτια της αύξησης του πληθυσμού του αγριογούρουνου, όπου μεγάλη ευθύνη έχουν και οι ίδιοι οι κυνηγοί. Προσπάθησα από τότε να πείσω για την ανάγκη ελέγχου του πληθυσμού, με τον τρόπο που αναφέρθηκε παραπάνω,  αλλά οι κυνηγοί ζητούσαν οριζόντια άρση των απαγορεύσεων και κατάργηση των Καταφυγίων Άγριας Ζωής (των Ονομαζόμενων παλαιότερα Καταφύγια θηραμάτων). Η πρόταση αυτή είχε επίσης πολύ μικρή υποστήριξη από τον περιβαλλοντικό χώρο, από άλλους διότι δεν πίστευαν ότι οι κυνηγοί θα σεβαστούν κάποιους κανόνες και θα θηρεύουν τα πάντα και από άλλους από θέση αρχής εναντίον του κυνηγίου.

Στην συζήτηση για την πρόσφατη ανάρτηση αλλά και σε πολλές άλλες αναπτύσσονται διατυπώσεις που προέρχονται από το ρεύμα του βιγκανισμού, για τον σεβασμό κάθε μορφή ζωής και την απαγόρευση της θανάτωσης κάθε ζώου. Συνήθως πρόκειται για ανθρώπους των πόλεων που εντάσσονται σε ένα ακραίο φιλοζωικό ρεύμα που έχει ως ορίζοντα τα ζώα συντροφιάς και άγνοια για την φύση και την ύπαιθρο.

Ένα ακόμη παράδειγμα από την ίδια ημέρα. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος, δραστήριος εθελοντής του σταθμού περίθαλψης άγριων ζώων στην Καστοριά, ανέβασε στο φέισμπουκ μια φωτογραφία με μουλάρια που κουβαλάνε ξύλα από υλοτομίες για να τα συγκεντρώσουν στο δρόμο, από όπου περνούν τα φορτηγά. Στα σχόλια ότι είναι προτιμότερη αυτή πρακτική αντί να μεταφέρονται τα ξύλα έξω από το δάσος με ερπυστριοφόρα, που καταστρέφουν και διαβρώνουν ανεπανόρθωτα το έδαφος, παρενέβη μια κυρία για να κατηγορήσει τους σχολιάζοντες ότι συναινούν στον βασανισμό των ζώων που πρέπει να μην χρησιμοποιούνται για εργασίες, ούτε να τα καβαλάμε. Αν και της δηλώθηκε ότι τα μουλάρια είναι ζώα φόρτου (υβρίδιο αλόγου και μουλαριού) εξακολουθούσε να κατηγορεί τους σχολιάζοντες ότι δεν αγαπούν και δεν σέβονται τα ζώα.

Τι συμβαίνει λοιπόν;

1. Η φιλοζωία έχει εισβάλει πολύ δυναμικά στην Ελλάδα. Αυτή τη στιγμή οι φιλόζωοι  είναι πολλοί περισσότεροι από τους κυνηγούς, οι οποίοι κάθε χρόνο συρρικνώνονται αριθμητικά. Βρισκόμαστε σήμερα στην αλλαγή παραδείγματος. Δεν έχει καμία γοητεία ένας άνδρας με ντουφέκι, αντιθέτως είναι εντελώς απαξιωμένος ως φορέας παλιών αξιών.

2. Όπως όλοι διαπιστώνουν έχει αυξηθεί πάρα πολύ ο αριθμός των ανθρώπων που κυκλοφορούν κρατώντας ένα σκυλάκι. Το ίδιο επίσης έχει αυξηθεί ο αριθμός των ανθρώπων που έχουν γατιά στα σπίτια τους ή τα ταΐζουν στην αυλή ή την γειτονιά τους. Η μεγάλη πλειοψηφία από αυτούς έχουν αντικυνηγετικά αισθήματα.

3. Ο βιγκανισμός αν και δεν κυριαρχεί, αποτελεί το πρότυπο, καθώς ακούγεται πολύ ελκυστική η αρχή για τον σεβασμό κάθε μορφή ζωής και η απαγόρευση της θανάτωσης κάθε ζώου. Αν και διαδίδεται στα μεσαία στρώματα, διακρίνεται η τάση να εξαπλωθεί και στα φτωχότερα στρώματα, σε όλον τον κόσμο.

4. Οι ενστάσεις προς τους άλλους που καταναλώνουν κρέας, αυγά, γάλα κλπ ή φορτώνουν γαϊδουράκια, εκφέρονται με τρόπο επιτιμητικό, σε μια προσπάθεια δημιουργίας ενοχών. Πολύ συχνά αυτή η στάση συνοδεύεται από μισανθρωπία.

5. Ο βιγκανισμός συνδυάζεται με τη γενική αρχή ότι η φύση θα βρει την ισορροπία της. Πρόκειται για ένα βασικό λάθος. Μια επιφανειακή αντίληψης περί οικολογικής ισορροπίας που θεοποιεί την φύση και παραβλέπει την εξέλιξη και τις συνεχείς αλλαγές.

6. Όλο και πιο πολλά προϊόντα φέρουν το σήμα Vegan ή Vegetarian. Έχουν εμφανιστεί ακόμα και απορρυπαντικά που έχουν αυτή την ένδειξη. Έχει εμφανιστεί και Vegan βιολογική ξηρά τροφή για σκύλους. Υπάρχει δηλαδή στην αγορά μια τάση πλήρους βιγκανοποίησης των πάντων. Ένας μεγάλος κύκλος εργασιών διαμορφώνεται γύρω από τον βιγκανισμό.

7. Η γεωργία, στον ανεπτυγμένο κόσμο, διαφοροποιείται για την παραγωγή προϊόντων βίγκαν. Μεγάλες εκτάσεις, πολλών τετραγωνικών χιλιομέτρων στην Αμερική καλλιεργούνται εντατικά και συστηματικά για την παραγωγή γάλατος αμυγδάλου. Η εκτεταμένη χρήση χημικών, ως λιπάσματα και φυτοφάρμακα, αποκρύπτεται από τους καταναλωτές. Αυτό το ζήτημα δεν γίνεται αντιληπτό από το ευρύ κοινό. Η αίγλη της ετικέτας  βίγκαν επισκιάζει το πρόβλημα.

8. Δεν είναι όμως ο βιγκανισμός αποτέλεσμα μόδας ή διαφήμισης.  Αντιθέτως αποτελεί το πιο σημαντικό και ριζικό ρεύμα που συγκινεί πολλούς ανθρώπους, μετά την κατάρρευση άλλων ολιστικών ιδεολογιών. Πέρα από την επιφανειακότητα με την οποία τον προσεγγίζουν οι περισσότεροι που προσέρχονται στο ρεύμα, στο βάθος του προτείνει μια ολοκληρωμένη στάση που αντιδρά σε οποιαδήποτε μορφή βίας και για αυτόν τον λόγο συναντά τα ταυτοτικά ρεύματα που αναπτύσσονται στη δύση με άξονα την αντίδραση στην πατριαρχία, η οποία βέβαια έχει εκπνεύσει προ πολλού.

9. Τα νέα ρεύματα στον αστικό πληθυσμό θέλουν να ποινικοποιήσουν όλη την ανθρώπινη ιστορία, ως πατριαρχική και βίαιη, αλλά είναι εντελώς εκτός τόπου και χρόνου καθώς θέλουν να συντάξουν μια νέα συνθήκη σε άσπρο χαρτί.

10. Ο βιγκανισμός έχει στην βάση του την θεοποίηση των συναισθημάτων απέναντι στα άλλα όντα, καθώς έχει ορίζοντα μόνο τα ζώα συντροφιάς. Αναπτύσσεται στις πόλεις και οι άνθρωποι οι οποίοι προσέρχονται σε αυτόν δεν έχουν καμία γνώση για την παραγωγή των ζωικών και φυτικών προϊόντων, ούτε για τις λειτουργίες της φύσης. Το συναίσθημα οδηγεί σε αντιδράσεις προσωπικές και όχι συλλογικές.

11. Ο εγκλωβισμός στον συναισθηματισμό και η άγνοια για την φύση δεν καθιστά ορατή την επιτακτικότητα της αντιστροφής της εξόντωσης των ειδών. Η πρόταση π.χ. του Ε. Ο. Γουίλσον για την διατήρηση του 50% της γης σε φυσική κατάσταση δεν γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους που εστιάζουν στο συναίσθημα. Η διατήρηση της βιοποικιλότητας απαιτεί μια ψύχραιμη ματιά και εστίαση στον τρόπο που επεμβαίνουμε στην γη, τροποποιώντας τα οικοσυστήματα.

12. Οι μη αντιστρεπτές αλλαγές στους βιοτόπους είναι ο σημαντικότερος παράγοντας μείωσης των πληθυσμών και ολοσχερούς εξαφάνισης άγριων ειδών, με ραγδαία μάλιστα ταχύτητα, καθώς διανύουμε την περίοδο της έκτης μαζικής εξαφάνισης ειδών.

13. Ο βιγκανισμός εστιάζει στα ζώα συντροφιάς και στα ζώα της κτηνοτροφίας, η συνολική βιομάζα των οποίων, σήμερα, είναι μεγαλύτερη από την συνολική βιομάζα των άγριων ζώων στον πλανήτη. Ασχολούμενος με την ευζωία των εξαρτώμενων από τον άνθρωπο ζώων δεν αντιλαμβάνεται την μεγάλη απώλεια που συμβαίνει στην άγρια ζωή. Σε σχέση με τα άγρια ζώα βλέπει μόνο την θανάτωση από το κυνήγι, αλλά δεν αντιλαμβάνεται ότι οι αλλαγές στους βιοτόπους είναι πολύ πιο καθοριστικές.

14. Ο βιγκανισμός είναι ένα θρησκευτικό ρεύμα, καθώς θέλει να φέρει τον παράδεισο επί γης. Σε αντίθεση με το προηγούμενο ρεύμα που είχε τον ίδιο στόχο, τον κομμουνισμό, αυτήν την φορά συμπεριλαμβάνονται και τα ζώα. Όπως και ο κομμουνισμός ήθελε να διαμορφώσει το νέο άνθρωπο μέσω της εκπαίδευσης καταλήγοντας κατά την εφαρμογή του σε ολοκληρωτισμό, έτσι πρέπει να φοβόμαστε τα κηρύγματα ενοχής από το ρεύμα των βίγκαν.

15. Ο «παλιός κόσμος» που στην Ελλάδα εκδηλώνεται στα λαϊκά στρώματα με την επιδεικτική κατανάλωση δύο πιτόγυρων, κατ’ αναλογία με την κατανάλωση διώροφων χάμπουργκερ σε άλλες χώρες της δύσης, βρίσκεται σε υποχώρηση και απαξιώνεται ραγδαία. Είναι αμφίβολο αν θα επικρατήσει μια ασκητική στάση απέναντι στον κόσμο με δραστικό περιορισμό του κρέατος και σεβασμό στην φύση. Η συζήτηση εστιάζει στην ψυχή των ζώων από την μία πλευρά και στην πλήρη αδιαφορία για κάθε τι που δεν προσφέρει πρόσκαιρη ικανοποίηση από την άλλη. Και αυτό θα κρατήσει για καιρό.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Φωτογραφία κορυφής: Ηλεκτροφόρος περίφραξη στον Τίταρο για την προστασία της καλλιέργειας πατάτας από αγριογούρουνα. (Διευκρίνηση προς αποφυγή παρανοήσεων: οι ηλεκτροφόρες περιφράξεις απλώς αποτρέπουν την προσέγγιση των ζώων – δεν τα σκοτώνουν. Στην Ελλάδα μπήκαν πρώτη φορά από τον Αρκτούρο για να αποτρέπουν τις αρκούδες να πλησιάζουν στις μελισσοκομικές μονάδες. Είναι ένα από τα πρώτα μέτρα που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα, για την διατήρηση της αρκούδας. Για την ιστορία αναφέρω ότι ήμουν στην ομάδα που τοποθέτησε, το 1994, την πρώτη ηλεκτροφόρα περίφραξη.)