Η Οδύσσεια είναι για να ακούγεται

Άκουσα και απόλαυσα την Οδύσσεια του Ομήρου στην μετάφραση του Δ.Ν. Μαρωνίτη, όπως την διαβάζουν 24 ηθοποιοί του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου.

Υπάρχει στην σελίδα του ΘΟΚ και στο Spotfify :

https://www.thoc.org.cy/whats-on/podcast-apo-ton-thok,1292,el

Η Οδύσσεια πρέπει να ακούγεται όπως είναι, όχι μεταγραμμένη σαν παραμύθι για παιδιά ή να διαβάζεται σαν φιλολογική άσκηση.

Δεν είχα ασχοληθεί με την Οδύσσεια μετά το σχολείο. Αντίθετα έχω διαβάσει δύο φορές την Ιλιάδα και την έχω ακούσει όπως την αποδίδουν ηθοποιοί του Εθνικού Θεάτρου. Νόμιζα ότι η Οδύσσεια είναι ένα παραμύθι με Κύκλωπες και Λαιστρυγόνες.

Η Οδύσσεια όμως ήταν μια αποκάλυψη. Υπάρχουν η Σκύλλα, η Χάρυβδη, ο Ασκός του Αιόλου, η Κίρκη και η Καλυψώ, αλλά καλύπτουν μικρή έκταση. Το κύριο ζήτημα είναι ο πόθος της επιστροφής στον Οδυσσέα, η αναζήτηση από τον Τηλέμαχο του πατέρα του, η προσμονή της Πηνελόπης, η υπέρτατη αξία της φιλοξενίας των φίλων και των ξένων, η αίσθηση της τιμής και η αποκατάσταση της αδικίας.

Σε κάνει να θέλεις να επισκεφθείς την Ιθάκη.

Βλέπεις με άλλο μάτι τις αξίες αυτής της πεζής μαζικής εποχής.

Το να ακούς τις ραψωδίες αντί να τις διαβάζεις δίνει μια αμεσότητα. Οι εικόνες αναδύονται και είναι σαν να βλέπεις τους ήρωες και αισθάνεσαι τα πάθη τους. Γιατί τα έπη τα τραγουδούσαν ή τα απήγγειλαν και τα άκουγε όλος ο λαός. Δυστυχώς, διδαχτήκαμε τα κείμενα αυτά στο σχολείο με στριφνό τρόπο και μας δημιουργήθηκε μια απέχθεια ή μια αδιαφορία. Μια διαστροφή στην εκπαίδευση μας έκανε να νομίζουμε ότι αυτά είναι για παιδιά ή για φιλόλογους.

Τα ομηρικά έπη όμως είναι τόσο ζωντανά που μπορούν να σε συνεπάρουν.

Η μετάφραση του Μαρωνίτη δεν είναι επιτηδευμένη και ακούγεται ευχάριστα αν και με ενόχλησαν τρία θέματα:

  • Τα επίθετα ακολουθούν τα ονόματα, ενώ συνήθως τα βάζουμε πριν το ουσιαστικό.
  • Η «γλαυκῶπις Αθηνά» – γαλανομάτα ή ανοιχτομάτα Αθηνά – γίνεται «η Αθηνά, τα μάτια λάμποντας».
  • Το «ἔπεα πτερόεντα» – λόγια φτερωτά – γίνεται «και τα λόγια πετάξαν σαν πουλιά».

Αν και αυτά λίγο ξενίζουν, η ακρόαση παραμένει πολύ ευχάριστη.

Μου αρέσει πολύ η μετάφραση του Αργύρη Εφταλιώτη που είναι σε δεκαπεντασύλλαβο και σε δημοτική αλλά όχι τόσο επιτηδευμένη όπως των Καζαντζάκη – Κακριδή. Μακάρι κάποιοι να την ηχογραφήσουν και αυτήν.

Περάστε μερικές ώρες αυτό το καλοκαίρι με την Οδύσσεια και θα με θυμηθείτε.

Ακούστε μια ραψωδία την ημέρα και θα περιμένετε να ακούσετε την συνέχεια.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Εικόνα: Ερυθρόμορφος κρατήρας που απεικονίζει τον Οδυσσέα να προσφέρει θυσία, με την βοήθεια του Περιμήδη και του Ευρύλοχου (Ραψωδία λ’). Ερυθρόμορφος κρατήρας του 380 π.Χ.

Η Ιλιάδα σε μετάφραση του Δ.Ν. Μαρωνίτη, όπως παρουσιάστηκε στο Εθνικό Θέατρο και μετέδωσε το Τρίτο Πρόγραμμα βρίσκεται εδώ.