Καινοτομία και κατσαπλιαδούρα στα Τσαΐρια

Υποτίθεται ότι ο τύπος ανθρώπου που ενδιαφέρεται για την καινοτομία και τις νέες τεχνολογίας είναι ταυτοχρόνως, αν δεν είναι εντελώς technofreak, και άνθρωπος που ενδιαφέρεται για το φυσικό περιβάλλον και την βιοποικιλότητα. Διαφημίσεις άλλωστε που απευθύνονται σε αυτόν έχουν τέτοιες αναφορές: μία συνύπαρξη μοντέρνων τεχνολογιών με την χαρά και την ανεμελιά της φύσης.

Φαίνεται όμως ότι αυτή είναι η εξωτερική εικόνα. Διότι το περιβάλλον έρχεται μόνο συμβολοποιημένο, αποσυντίθεται και αναπαριστάται με μερικά βασικά στοιχεία: πινελιές ή υποψία πρασίνου και κάποια δέντρα που είναι πλέον σύμβολα της φύσης.

Το κέντρο καινοτομίας της Θεσσαλονίκης σχεδιάζεται να κατασκευαστεί στην θέση του υγρότοπου: «παράκτιο έλος Περαίας» το οποίο είναι γνωστό ως Τσαΐρια, δίπλα στο αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης. Είναι ένας υπολειμματικός υγρότοπος, τμήμα μιας παλιάς ρηχής λιμνοθάλασσας στην εκβολή του Ανθεμούντα όπου χτίστηκε το αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης. Σήμερα εκατέρωθεν του αεροδρομίου υπάρχουν υγροτοπικές εκτάσεις με πολλά υδρόβια πουλιά να φωλιάζουν κυρίως βόρεια από το αεροδρόμιο και λιγότερο προς την νότια πλευρά της Περαίας.

Εκεί στα τσαΐρια είχε κατασκευαστεί το κτίριο αναμετάδοσης της ΕΡΤ και είχε γίνει προσπάθεια αποξήρανσης με την διάνοιξη καναλιού. Το έδαφος όμως είναι χαμηλότερο από την επιφάνεια της θάλασσας και έτσι δεν αποστραγγίζει με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται υγρόφιλη αλοφυτική βλάστηση, μία τυπική δηλαδή βλάστηση των παρακτιων υγροτόπων. Σε αυτήν την υποβαθμισμένη έκταση οι παρατηρητές πουλιών έχουν καταγράψει περισσότερα από 150 είδη κυρίως τις υγρές περιόδους αλλά ορισμένα από αυτά αναπαράγονται.  Στις υγρές θέσεις αναπαράγεται ένας πολύ μεγάλος πληθυσμός πηλοβάτη, από τα σπανιότερα και απειλούμενα αμφίβια της χώρας.

Οι χωροτάκτες και οι πολιτικοί που αναζητούσαν έναν χώρο για την δημιουργία του Κέντρου Καινοτομίας θεώρησαν ότι αυτός είναι ο προσφορότερος. Μπορεί να μην γνώριζαν, μπορεί να μην ενδιαφέρονταν για τη βιοποικιλότητα όταν τους ήρθε η ιδέα αρχικά. Δεν μπορεί όμως να μην πληροφορήθηκαν ότι ο τόπος αυτός έχει ενταχθεί στον κατάλογο των υγροτόπων από το Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων Υγροτόπων που βρίσκεται μάλιστα πολύ κοντά, δίπλα στο βόρειο τμήμα του κατακερματισμένου υγροτόπου.

Ο κατάλογος των υγροτόπων της Ελλάδας είναι αναρτημένος στο διαδίκτυο αλλά οι περιβαλλοντολόγοι, που εκπονούν τις μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, και οι χωροτάκτες κάνουν πως δεν το γνωρίζουν. Διαστρέφουν επίσης την νομοθεσία που δεν επιτρέπει την καταστροφή των υγροτόπων. Αυτή είναι μία πάγια πολιτική που εφαρμόζεται από όσους θέλουν να επεκτείνουν δραστηριότητες σε υγροτοπικές θέσεις και από τις υπηρεσίες που ανέχονται τέτοια σχέδια.

Η πρώτη σελίδα από το φύλλο περιγραφής του υγροτόπου

Το 1974 κυρώθηκε η διεθνής συνθήκη Ramsar για την διατήρηση των υγροτόπων. Έκτοτε γίνονται προσπάθειες να εννοηθεί ότι προστατεύονται μόνο οι 11 μεγαλύτεροι. Παρόλα αυτά το ελληνικό κράτος προστατεύει με νόμο εκατοντάδες πολύ μικρούς υγρότοπους στα νησιά και με νόμο έχει κυρώσει το Σχέδιο Δράσης για την Βιοποικιλότητα που αναφέρεται στην διατήρηση των μικρών και μεσαίων υγροτόπων στο χερσαίο τμήμα της χώρας.

Πολλές καταστροφές έχουν επισυμβεί στους υγροτόπους τα τελευταία 50 χρόνια και έρχονται να προστεθούν στις μεγάλες αποξηράνσεις που είχαν προηγηθεί. Από το 1974 και μετά όμως κάθε αλλαγή στην υδρολογία και την μορφή της έκτασης είναι καταφανής παράβαση της νομοθεσίας. Οι υγρότοποι θα έπρεπε να προστατεύονται όπως τα δάση και να μην επιτρέπεται καμία αλλαγή χρήσεων γης.

Στο ελληνικό κράτος όμως έχουμε συνηθίσει την κατσαπλιαδούρα. Τώρα αυτή έρχεται να πάρει αγκαλιά και την καινοτομία. Είναι τέτοια η βεβαιότητα της αυθαίρετης κυριαρχίας της που δεν σκέφτηκαν να κάνουν κάπου στην άκρη το Κέντρο Καινοτομίας και να αφήσουν το υπόλοιπο ως υγρότοπο. Την στιγμή που οι τάσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η αποκατάσταση και ανάδειξη των φυσικών περιοχών εδώ νομίζουμε ότι θα εκσυγχρονιστούμε βάζοντας τους υγροτόπους τσιμέντο και κάνοντας το υπόλοιπο αστικό πάρκο.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Χάρτης της περιοχής πριν την απελευθέρωση και την δημιουργία του αεροδρομίου. Διακρίνεται ο εκτεταμένος υγρότοπος νοτίως της εκβολής του Ανθεμούντα.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ρήξη, τεύχος 176, Μάρτιος 2022