Σχετικά με τις προτάσεις της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για την Γιάλοβα

Παραθέτω εδώ τα σχόλια που ανάρτησα στην δημόσια διαβούλευση για την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη που περιλαμβάνει τον υγρότοπο της Γιάλοβας. Αναγκαστικά είναι πολύ «τεχνικό» το κείμενο. Για όποιον δεν είναι σχετικός προτείνω να διαβάσει πρώτα την ερμηνεία των αρτικόλεξων στο τέλος και αν του φανεί και πάλι δύσκολο ας ακούσει το τραγούδι του Τζίμη Πανούση με τα αρτικόλεξα.

Σχετικά με τις προτάσεις της ΕΠΜ για την Γιάλοβα

Στο πλαίσιο της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για την νοτιοδυτική Πελοπόννησο περιλαμβάνεται ο υγρότοπος της Γιάλοβας που έχει χαρακτηριστεί ως ΕΖΔ και ως ΖΕΠ. Για λόγους χρόνου ενασχόλησης παραθέτω σχόλια μόνο για αυτόν τον τόπο NATURA. Πολλές επισημάνσεις ισχύουν και για τους άλλους τόπους που μελετούνται στην συγκεκριμένη ΕΠΜ αλλά και για άλλες ΕΠΜ που βρίσκονται σε διαβούλευση.

Οι προδιαγραφές των ΕΠΜ και η προσέγγιση του βασικού μελετητή οδήγησαν σε μια τυποποιημένη ξερή αξιολόγηση χωρίς να γίνονται αντιληπτά τα βασικά ζητήματα. Σημειώνονται στην συνέχεια τα βασικότερα:

  • Στην πράξη τα ενδιαιτήματα των ειδών ορνιθοπανίδας (ΟΧΕ) δεν αξιολογούνται επαρκώς ώστε να οδηγήσουν σε ζώνες με πραγματικά δεδομένα παρουσίας (φώλιασμα, τροφοληψία κλπ). Έτσι η ΕΠΜ καταλήγει σε πολύ γενικευμένη και αδρή πρόταση ζώνωσης βασισμένη σε πολύ γενικές κατηγορίες χρήσεων γης.  

  • Ως προς την ορνιθοπανίδα δεν γίνεται αξιολόγηση για τα είδη που φωλιάζουν, φώλιαζαν ή εν δυνάμει μπορούν να φωλιάσουν. Η εμμονή στα Είδη Χαρακτηρισμού είναι πολύ μεγάλο σφάλμα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και οδηγεί σε παραγνώριση ειδών για τα οποία υπάρχει υποχρέωση λήψης μέτρων διατήρησης. Τα είδη αυτά κάποτε οδήγησαν στην αρχική οριοθέτηση της ΖΕΠ. Εντός όμως οριοθετημένων ΖΕΠ τα σημαντικά είδη, τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη για την οριοθέτηση ζωνών προστασίας και για την λήψη μέτρων διατήρησης, είναι όλα τα είδη του παραρτήματος Ι της οδηγίας για τα πουλιά[1] και τα είδη με δυσμενές καθεστώς παρουσίας σύμφωνα με το Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ειδών. Αυτή είναι η σωστή ερμηνεία της νομοθεσίας. Στον πίνακα 2.2.3.2-2 της ΕΠΜ αυτό που βλέπει ο αναγνώστης της μελέτης είναι μόνο αν ένα είδος είναι χαρακτηρισμού της ΖΕΠ. Η ένταξη σε προστατευόμενο καθεστώς ή το καθεστώς απειλής για το είδος στην Ελλάδα, παραβλέπονται· δεν υπάρχει ούτε στο παράρτημα της μελέτης (τεύχος ΤΤΑ). Πρόκειται για μια φορμαλιστική αντιμετώπιση που δεν στέκει ούτε επιστημονικά ούτε νομικά. (Ιδού η κατάληξη στο λάθος του Υπουργείου Περιβάλλοντος, το οποίο προχώρησε δυστυχώς με την ανοχή και την αφέλεια πολλών ορνιθολόγων.)

  • Η σημαντικότερη ζώνη στην συγκεκριμένη Προστατευόμενη Περιοχή είναι η ΖΠΦ. Σε αυτήν εντάσσεται ο υγρότοπος χωρίς να περιλαμβάνονται οι αγροτικές εκτάσεις που εφάπτονται στον υγρότοπο. Η πρακτική που θα έπρεπε να ακολουθηθεί είναι η εξής: οι διπλανές στον υγρότοπο αγροτικές ζώνες να ενταχθούν σε ΖΠΦ, ώστε να μην γίνουν επιχωματώσεις, κανάλια κλπ αποστραγγιστικά, αποθήκες ή άλλη δόμηση (που θα οδηγούσε σε πολύ σοβαρή όχληση) και από την άλλη να έχουν προτεραιότητα σε ειδικές ενισχύσεις για αγροπεριβαλλοντικά μέτρα. Στην συγκεκριμένη ΖΠΦ περιλαμβάνονται άλλες πολύ πιο οχλούσες δραστηριότητες, πάρκινγκ κλπ. Το να περιλαμβάνονται στην ΖΠΦ και οι αγροτικές ζώνες δίπλα στον υγρότοπο θα ήταν απολύτως λογικό. Τα όρια της ΖΠΦ θα έπρεπε να περιλαμβάνουν την εξωτερική αποστραγγιστική τάφρο που αποτελεί βασικό στοιχείο για την διαχείριση του υγροτόπου.

  • Ορισμένα ζητήματα και απειλές για την ορνιθοπανίδα, που αναφέρονται στις πρόσφατες δημοσιεύσεις τις οποίες παραθέτει η ΕΠΜ[2], δεν αξιολογούνται σωστά. π.χ. η πίεση από δραστηριότητες αναψυχής που οδηγεί σε αναπαραγωγική αποτυχία ορισμένα παρυδάτια είδη αξιολογείται ως μέτρια! Μάλιστα παρατίθενται στα είδη που υφίστανται αυτήν την απειλή και είδη τα οποία δεν είναι παρόντα κατά την εποχή αναπαραγωγής των πουλιών – μαζικής προσέλευσης επισκεπτών. Αυτό δείχνει ότι δεν υπήρξε πραγματική ενασχόληση από τον μελετητή, αλλά παρατέθηκαν όλα τα είδη που οποιαδήποτε περίοδο βρίσκονται στις συγκεκριμένες θέσεις. Το ίδιο παραγνωρίζονται τα σχετικά με την υδρολογική διαχείριση. Όλα αξιολογούνται επίπεδα ως μέτρια απειλή! Επίσης, αναφέροντας στην μελέτη, μόνο τους κωδικούς των απειλών, χωρίς να ερμηνεύεται περί τίνος πρόκειται, αποφεύγει ο μελετητής να μπει στην ουσία. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να ισχυρίζεται εκ των υστέρων ότι τα ανέφερε· σημειώνοντας όμως όλες τις απειλές ως μέτριες και προσθέτοντας αδιακρίτως πολλά είδη, δεν προβαίνει στην ουσία σε αξιολόγηση.  

  • Η ύπαρξη πολύ μεγάλης έκτασης ΖΒΔΦΠ είναι σαν κατάργηση στην ουσία του τόπου NATURA με ρυθμίσεις που μπορεί τελικώς να είναι χειρότερες από εκτάσεις εκτός τόπων NATURA. Αυτό νομίζω θα είναι ένα συνολικότερο πρόβλημα που θα αντιμετωπίσει το ΥΠΕΝ. Την σημερινή περίοδο το ζήτημα είναι οι μεγάλες ΑΠΕ (αιολικά και μεγάλη έκταση φ/β) που με την ζώνωση αυτήν επιτρέπεται να αναπτυχθούν σε ΖΒΔΦΠ. Στο μέλλον μπορεί να αφορά πολύ περισσότερες χρήσεις και δραστηριότητες που θα καταστήσουν τους τόπους NATURA αδιαφοροποίητους από τις υπόλοιπες εκτάσεις. Είναι αξιοπερίεργο να μην διαφοροποιούνται οι αγροτικές εκτάσεις από τους οικισμούς, οι οποίοι οικισμοί ούτως ή άλλως εξαιρούνται των ρυθμίσεων βάσει της ΕΠΜ. Θα ήταν πιο έντιμο για τον μελετητή και το ΥΠΕΝ να προτείνουν αποχαρακτηρισμό εκτάσεων από τόπο NATURA, παρά αυτές να ενταχθούν σε ζώνες ΖΒΔΦΠ. Αλλά επειδή αυτό είναι σχετικά ανέφικτο διατηρείται η ένταξη στο δίκτυο NATURA· τύποις όμως.  

  • Στις ρυθμίσεις για την ΖΠΦ η μελέτη παραπέμπει πολλές φορές σε Διαχειριστικό Σχέδιο, αφήνοντας πολλές δυνατότητες για ρυθμίσεις που θα μπορούσαν να είχαν αναπτυχθεί με σαφή και αναλυτικότερο τρόπο αν υπήρχε λεπτομερέστερη ζώνωση. Για ορισμένα ζητήματα παραπέμπει σε Κανονιστικά Πλαίσια που μοιάζουν με ευχές. Έτσι στην πράξη η μελέτη αφήνει ασαφείς τις χρήσεις γης παραπέμποντας στο Διαχειριστικό Σχέδιο όπου προτείνονται μελέτες με τις οποίες θα πρέπει να γίνουν πάλι ρυθμίσεις και χωροθετήσεις των χρήσεων γης. Σε δουλειά να βρισκόμαστε δηλαδή, είτε εκπονώντας Διαχειριστικά, είτε ΜΠΕ και ΕΟΑ.

  • Η πρόταση ζώνωσης δεν επιτρέπει μεγάλες ΑΠΕ στις ΖΔΟΕ, εκτός από τοπική χρήση. Υπάρχουν όμως οι υφιστάμενες αδειοδοτήσεις Αιολικών σε ζώνες που προτείνεται να χαρακτηριστούν ως ΣΔΟΕ, που σημαίνει ήδη μεγάλη κατάληψη εντός των τόπων NATURA.

  • Ας έχουμε υπόψη ότι αν καθυστερήσουν τα ΠΔ θα έχουμε επιπλέον αδειοδοτημένα αιολικά και μεγάλης έκτασης Φ/Β. Βρίσκεται σε εξέλιξη μάλλον μια σκόπιμη καθυστέρηση από το ΥΠΕΝ, που ξεκίνησε με την αλλαγή του νόμου το 2020[3], ώστε να υπάρξουν τετελεσμένα. Αυτή δυστυχώς, είναι μια πρακτική που ακολουθείται από όλες τις κυβερνήσεις, ήδη από την εποχή του πρώτου νόμου πλαισίου για το περιβάλλον, το 1986, που καθόριζε τα σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές. Αυτή η σκόπιμη καθυστέρηση εκτός των άλλων είναι ένα από τα αίτια της σύγχυσης που δημιουργεί πρόβλημα και στις οικονομικές δραστηριότητες που υποτίθεται ότι θα ήθελαν να ευνοήσουν οι διαδοχικές κυβερνήσεις. 

Δημήτρης Γ. Μπούμπουρας

Ερμηνεία των αρτικόλεξων:

ΖΕΠ: Ζώνες Ειδικής Προστασίας, κατηγορία τόπου NATURA με στόχο την διατήρηση της ορνιθοπανίδας κυρίως

ΕΖΔ: Ειδικές Ζώνες Διατήρησης, κατηγορία τόπου NATURA με στόχο την διατήρηση των φυσικών τύπων οικοτόπων και των ειδών εκτός ορνιθοπανίδας

ΥΠΕΝ: Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας

ΑΠΕ: Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

ΟΧΕ: Οικοσυστημικές Χωρικές Ενότητες

ΠΔ: Προεδρικό Διάταγμα, η νομική κατάληξη που θα περιλαμβάνει τις ζώνες και τις ρυθμίσεις ανά ζώνη της Προστατευόμενης Περιοχής

ΜΠΕ: Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

ΕΟΑ: Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, ειδική μελέτη στο πλαίσιο της Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης έργων και δραστηριοτήτων που εξετάζει τις επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον (αφορά μόνο τόπους NATURA).

Ζώνες των Προστατευόμενων Περιοχών σύμφωνα με τον νέα νομοθεσία:

ΖΑΠΦ: Ζώνης Απόλυτης Προστασίας της Φύσης (δεν έχει προταθεί στην συγκεκριμένη μελέτη)

ΖΠΦ: Ζώνης Προστασίας της Φύσης

ΖΔΟΕ: Ζώνης Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών

ΖΒΔΦΠ: Ζώνης Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων


[1] Παράρτημα Ι, σύμφωνα με την οδηγία της Ε.Ε. και την ελληνική νομοθεσία: Είδη για τα οποία προβλέπονται μέτρα ειδικής διατηρήσεως ώστε να εξασφαλιστεί η επιβίωση και η αναπαραγωγή τους στην ζώνη εξάπλωσής τους.

[2] Maneas, G., Bousbouras, D., Norrby, V. and Berg, H. (2020), “Status and Distribution of Waterbirds in a Natura 2000 Area: The Case of Gialova Lagoon, Messinia, Greece”, Frontiers in Ecology and Evolution, Vol. 8, available at: https://doi.org/10.3389/fevo.2020.501548.

Maneas, G., Makopoulou, E., Bousbouras, D., Berg, H. and Manzoni, S. (2019), “Anthropogenic Changes in a Mediterranean Coastal Wetland during the Last Century—The Case of Gialova Lagoon, Messinia, Greece”, Water, Vol. 11 No. 2, p. 350.

[3] Η έκδοση της νέας νομοθεσίας καθυστέρησε για σχεδόν ένα έτος την εκπόνηση των ΕΠΜ

Στην αρχή παρατίθεται ο χάρτης με τις προτεινόμενες ζώνες από την ΕΠΜ.

Εδώ ο Τζίμης Πανούσης όταν τραγουδούσε με αρτικόλεξα. Ορισμένα από αυτά έχουν καταργηθεί!