Για την «Βίβλο των ΛΟΑΤΚΙ+»

Εκδόθηκε το προηγούμενο έτος αλλά παρουσιάστηκε φέτος, λόγω της επιδημίας, η Βίβλος των ΛΟΑΤΚΙ+[1]. Πρόκειται για μία σειρά άρθρων κυρίως πανεπιστημιακών και ψυχολόγων με τίτλο: «ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ. Βασικές αρχές ψυχοκοινωνικής στήριξης σε θέματα σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, έκφρασης και χαρακτηριστικών φύλου»

Στην πραγματικότητα είναι το πρώτο δομημένο βιβλίο για το θέμα της αποδοχής από την κοινωνία της διαφορετικότητας στον σεξουαλικό προσανατολισμό. Η λέξη του τίτλου  «συμπερίληψη», η οποία ακούγεται όλο και πιο πολύ τελευταία, αναφέρεται στην αντιμετώπιση των διακρίσεων ενώ η «ανθεκτικότητα» στην αντιμετώπιση του «μειονοτικού στρές».

Οι συντονίστριες της έκδοσης είναι μάχιμες στον χώρο με την οργάνωση «Orlando LGBTQ+» η οποία απαρτίζεται κυρίως από ψυχολόγους και έχει ως στόχο την αντιμετώπιση των προκαταλήψεων, των διακρίσεων και της βίας που επηρεάζουν την υγεία και την ευζωία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων. Απευθύνεται σε φοιτητές ελληνικών ΑΕΙ, τμημάτων Ψυχολογίας και Κοινωνικής Εργασίας που παρακολουθούν το αντίστοιχο μάθημα στο προπτυχιακό τους πρόγραμμα, αλλά και σε επαγγελματίες ψυχοκοινωνικής στήριξης (ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχοθεραπευτές, ψυχαναλυτές, ψυχιάτρους, συμβούλους κ.λπ.) που νιώθουν την ανάγκη να επιμορφωθούν σε ζητήματα σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας, έκφρασης και χαρακτηριστικών φύλου, για να προσφέρουν συμπεριληπτικές υπηρεσίες.

Στην παρουσίαση οι συντάκτες ήταν πολύ περήφανοι που έστω με καθυστέρηση μίας ή δύο δεκαετιών έρχεται και στην Ελλάδα δυναμικά το ζήτημα.

Μία μεγάλη απόσταση έχει διανυθεί από την εποχή που ο Φρόιντ και άλλοι ψυχολόγοι θεωρούσαν την ομοφυλοφιλία ως αρρώστια. Αν και ο Φρόιντ αναγνώριζε ότι υπάρχει το θηλυκό στοιχείο μέσα στον άντρα και το αρσενικό στοιχείο μέσα στη γυναίκα, η βιολογία γινόταν σεβαστή. Το ρεύμα των ΛΟΑΤΚΙ+, για να επιδιώξει αναφορές και σε βιολογική βάση, προσπαθεί να εντάξει στους κόλπους του και να ενσωματώσει και τις βιολογικές διαταραχές που αντιπροσωπεύουν τα Ιντερσέξ[2] άτομα. Οι προσπάθειες αυτές έχουν καρποφορήσει από το 1990, όταν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αφαίρεσε την ομοφυλοφιλία από το Διεθνές Ταξινομικό Εγχειρίδιο Ασθενειών, ενώ το 2019 εισήγαγε την έννοια της «ασυμφωνίας φύλου». 

Η καθηγήτρια στο ΕΚΠΑ, Λήδα Αναγνωστάκη, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών και Εφήβων, κατά την παρουσίαση χρησιμοποίησε την έκφραση «η εαυτή μου» γελώντας ταυτόχρονα καθώς είναι από τις πρώτες φορές που ακούγεται σε ευρύτερο ακροατήριο αυτή η έκφραση, αντί το σύνηθες ο εαυτός μου. Δείχνει όμως την διάθεση για την πλήρη ανατροπή του λεξιλογίου η οποία προβάλλεται πλέον και επίσημα μετά τις αναρτήσεις και τις αφίσες με την έκφραση «τα φοιτητά».

Δεν είναι βέβαια καινούργιο στα ελληνικά πανεπιστήμια. Ήδη υπάρχουν σπουδές φύλου σε μεταπτυχιακό επίπεδο, στο Πάντειο, το ΑΠΘ, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, που αναφέρονται στο κοινωνικά καθοριζόμενο φύλο και θέτουν σε ευθεία αμφισβήτηση την δυαδικότητα του βιολογικού φύλου. Έτσι η Ελλάδα μπαίνει δυναμικά στην ομάδα των χωρών όπου οι πανεπιστημιακοί εξελίσσονται σε ιεροεξεταστές απέναντι στην όποια αμφισβήτηση των θέσεων των νέων αυτών ρευμάτων. Ζηλεύοντας την προοδευτικότητα των χωρών όπου αναπτύχθηκε ραγδαία η αυστηρότητα του πολίτικαλ κορέκτ, το γκρέμισμα των αγαλμάτων, η λογοκρισία μεγάλων ποιητών φιλοσόφων και διανοητών, συμπεριλαμβανομένων του Ομήρου και του Σαίξπηρ, στους οποίους αποδίδονται οι κατηγορίες της πατριαρχίας και της υπεράσπισης της δουλοκτησίας, προσπαθούν να κερδίσουν το χαμένο έδαφος.

Το μεγάλο ζητούμενο είναι ένας ευρύς αναπροσανατολισμός της εκπαίδευσης στις σπουδές κοινωνικού φύλου με μαθήματα που μπορούν να αρχίζουν από το νηπιαγωγείο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα το εκπαιδευτικό πακέτο της οργάνωσης «Πολύχρωμο σχολείο» που προτείνεται για όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Το πρόγραμμα αυτό ξεκινώντας από την αποδοχή της διαφορετικότητας ξεφεύγει στην δημιουργία προτύπων.

Το ενδιαφέρον πάντως στο βιβλίο, το οποίο είναι γραμμένο κυρίως από ψυχολόγους και κοινωνιολόγους, είναι η προσπάθεια να αναχθούν τα ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα των ατόμων αυτών των ειδικών ομάδων σε προβλήματα κοινωνικής αποδοχής. Τα εμφανέστατα ψυχολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζει πολύ μεγάλο ποσοστό αυτών των ατόμων, μετατίθενται στην κοινωνία και γίνεται πρόβλημα κοινωνικής ανοχής. Οι ομάδες αυτές επιδιώκουν έναν νέο κομφορμισμό, τον γάμο των ομόφυλων ατόμων, αν και ήδη υπάρχει το σύμφωνο συμβίωσης, και την υιοθεσία παιδιών.

Νομίζω ότι όλη αυτή η κίνηση μπορεί να ενταχθεί σε αυτό που η κοινωνιοβιολογία έχει χαρακτηρίσει ως «συμπεριφορικό καταποντισμό», που συμβαίνει σε συνθήκες αυξημένου άγχους σε είδη όταν βρίσκονται σε συνθήκες συνωστισμού, όπως συμβαίνει σήμερα με τον άνθρωπο που συνωστίζεται μαζικά στις πόλεις.

Αυτά τα ρεύματα στην Ελλάδα που, εν μέρει υπό το φως της αρχαίας Αθήνας όπου ένας συγκεκριμένος τύπος ομόφυλων σχέσεων ήταν αποδεκτός ή υπό το φως σύγχρονων ποιητών όπως ο Κωνσταντίνος Καβάφης και ο Ντίνος Χριστιανόπουλος υπάρχει μάλλον ανεκτικότητα έναντι των προσωπικών επιλογών, φαίνονται πολύ εισαγόμενα. Μπορούν όμως να οδηγήσουν στην αποδοχή της ενοχής που διακατέχει την δύση. Θα είναι αστείο να οδηγήσουν στην καταδίκη και απαγόρευση του Αριστοφάνη, ο οποίος σε ορισμένες κωμωδίες διακωμωδεί τους κίναιδους.

Με την επιθετικότητα αυτών των ρευμάτων και την ολοσχερή ανατροπή των αυτονόητων στην βιολογία, κινδυνεύουμε να περάσουμε από το κοινώς αποδεκτό στην Ελλάδα «δεν μας νοιάζει τι κάνει ο καθένας στο κρεβάτι του» στην επιβολή του νέου κομφορμισμού. Η ελληνική κωμωδία straight story (2006), σαν να το έχει προβλέψει, δείχνει την επιθετική δημιουργία των νέων προτύπων.  

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας


[1] Αρκτικόλεξο των λέξεων Λεσβίες, Ομοφυλόφιλοι, Αμφιφυλόφιλοι, Τρανς, Κουίρ, Ιντερσέξ. Το «+» στο τέλος χρησιμοποιείται για να δηλώσει συμπεριληπτικότητα και σε όλες τις υπόλοιπες ταυτότητες.

[2] Μεσοφυλία (παλιότερα ερμαφροδιτισμός): Άτομα που γεννιούνται με χαρακτηριστικά φύλου τα οποία δεν ανήκουν αυστηρά στην αρσενική η θηλυκή κατηγορία ή ανήκουν και στις δύο κατηγορίες ταυτόχρονα. Αυτές οι αποκλίσεις μπορεί να αφορούν ασάφεια γεννητικών οργάνων και συνδυασμούς χρωμοσωματικών γονότυπων και γεννητικών φαινότυπων, διαφορετικών από ΧΥ-αρσενικό και ΧΧ-θηλυκό.

Δημοσιεύτηκε στην Εφ. εφημερίδα Ρήξη Νοεμβρίου 2021, φ. 173

Μπορείτε να δείτε την κωμωδία straight story στον σύνδεσμο: https://youtu.be/qr55jMw5kic