Για την φύση του Αγίου Όρους

Παραθέτω εδώ το κείμενο της μελέτης για να χαρακτηριστεί το Άγιο Όρος ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) από το έργο που εξέταζε την δυνατότητα χαρακτηρισμού ως ΖΕΠ των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά.

Είχα αναλάβει τότε την έρευνα στην περιοχή του Αγίου Όρους όπου έμεινα περίπου 20 ημέρες και έκανα καταγραφές στο σύνολο της έκτασης νοτίως των Καρυών. Η έκθεση όμως δεν άρεσε στην Εφορία Δασών (επιτροπή των μοναχών που ήταν υπεύθυνοι για την διαχείριση των δασών) και έστειλαν μία 17σέλιδη επιστολή στην τότε Υπουργό περιβάλλοντος Τίνα Μπιρμπίλη. Την επιστολή είχαν συντάξει ο δασολόγος που εκπονεί τις περισσότερες μελέτες για την διαχείριση των δασών, την εκμετάλλευση τους δηλαδή για την παραγωγή ξυλείας, και ένας πολύ γνωστός καθηγητής δασολογίας του οποίου στενός συγγενής εκπονούσε επίσης παρόμοιες μελέτες. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος δεν προχώρησε στον χαρακτηρισμό της περιοχής ως ΖΕΠ, αν και αργότερα χαρακτήρισε το σύνολο της έκτασης του Αγίου Όρους και την θαλάσσια ζώνη ως Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ), την άλλη δηλαδή κατηγορία των τόπων NATURA. Αργότερα χαρακτηρίστηκε και ως ΖΕΠ μόνο η θαλάσσια ζώνη.

Η σημερινή έκταση των τόπων NATURA

Ο λόγος για τον οποίο διαμαρτυρήθηκε η Εφορία Δασών ήταν οι αναφορές μου στην κακή διαχείριση των δασών και την λαθροθηρία που ασκείται στο Άγιο Όρος. Οι μοναχοί ασυνήθιστοι στην κριτική θεώρησαν τεράστια ύβρη από μέρους μου να γράφω εναντίον της διαχείρισης που κάνουν στα δάση. Παρόλα αυτά θέλω να σημειώσω ότι συνάντησα πολλούς μοναχούς που είχαν εντελώς διαφορετική άποψη και ήταν πολύ στεναχωρημένοι με την εκτεταμένη διάνοιξη δρόμων και την υπερεκμετάλλευση του δάσους. Ήταν πολύ παρήγορο για εμένα όταν μετά τον μεγάλο θόρυβο που δημιουργήθηκε έλαβα τηλέφωνο που μου είπαν να μην δίνω σημασία και ότι θα ήθελαν να με ξαναδούν στην μονή τους.

Είχα πάει για πρώτη φορά στο Άγιο Όρος το 1984 και έμεινα για 10 μέρες στη μονή Οσίου Γρηγορίου μετά από ομιλία του τότε ηγουμένου Γεώργιου Καψάνη. Είχα φύγει τότε εντυπωσιασμένος αλλά, καθώς είχαμε μείνει μόνο στο μοναστήρι δεν είχα δει πολύ την γύρω φύση. Έκτοτε όμως η φύση άλλαξε, διανοίχθηκαν πολλοί δρόμοι και πολλά δάση τα οποία δεν ήταν υπό δασοπονική εκμετάλλευση κόπηκαν και η ξυλεία εξήχθη εκτός Αγίου Όρους. Το 2009 που έκανα την μελέτη η κατάσταση ήταν πολύ διαφορετική. Φυσικό σχετικά ανεπηρέαστο δάσος με ώριμα δέντρα υπάρχει μόνο στις απρόσιτες περιοχές και σε ένα τμήμα της μονής Σίμωνος Πέτρας, κάτι που οφείλεται σε ορισμένους εμπνευσμένους και με αγάπη για την φύση μοναχούς.

Μία χαρακτηριστική ιστορία: Ένας φίλος δασολόγος είχε πείσει τον ηγούμενο Γεώργιο Καψάνη να μην υλοτομήσουν ένα τμήμα μικτού δάσους. Στην συζήτηση όμως, όταν συνεδρίασε το ηγουμενοσυμβούλιο, η απόφαση αυτή ανατράπηκε από ορισμένους μοναχούς οι οποίοι ήταν υπεύθυνοι για το δάσος. Είχαν προφανώς πειστεί από τους δασολόγους- μελετητές ότι είναι προτιμότερο να γίνουν εκτεταμένες υλοτομίες. Ο υπεύθυνος μάλιστα μοναχός για τα δάση της μονής Γρηγορίου ήταν και ένας από τους τρεις μοναχούς της Εφορίας Δασών. Η μόνη μονή που ακολούθησε αυτή την προτροπή για την διατήρηση συστάδων σε φυσική εξέλιξη ήταν η μονή Σίμωνος Πέτρας.

Μια δεύτερη ιστορία: Όταν έκανα τις καταγραφές το 2009 συνάντησα, στο αρχονταρίκι μίας μονής, τους συναδέλφους Λάζαρο Γ. και Αντώνη Ρ.. Με ρώτησαν πώς βλέπω τα πράγματα και τους είπα ότι γίνεται ληστρική εκμετάλλευση του δάσους και ότι σε πολλά μέρη το δάσος είναι σιωπηλό γιατί δεν υπάρχουν ώριμα δέντρα να φωλιάσουν τα πουλιά. Καταλαβαίνω τους είπα ότι χρειάζονται χρήματα για να αναστηλώσουν τα μοναστήρια αλλά θα μπορούσαν αυτό να το κάνουν με κάποιον άλλο τρόπο. Κάποιος μοναχός με άκουγε από μακριά και όταν αργότερα στεκόμαστε στην αυλή γύρισε και είπε σε κάποιους: “Είναι μερικοί εδώ που θαυμάζουν περισσότερο τα κτίσματα από τον κτίστη”. Είδα το βλέμμα του να με κοιτάζει κάπως επιτιμητικά αλλά δεν είπα τίποτα. Ίσως γιατί ήμουν εντυπωσιασμένος από τον ερημίτη που συνάντησα στις απόκρημνες πλαγιές του Νότιου Άθωνα που ζούσε σε σπηλιά και ήταν ένα με τη φύση. Καταλάβαινα επίσης ότι σε κάθε έναν το φυσικό κάλλος έχει διαφορετική επίδραση. Υπάρχουν μοναχοί που εμπνέονται από αυτό το φυσικό κάλλος κι άλλοι τους οποίους τους αφήνει αδιάφορους. Διαβάζω στο βιβλίο “Μεταξύ Ουρανού και γης. Αγιορείτικος μοναχισμός.” του μοναχού Θεοκλήτου Διονυσιάτου, του 1956, τα εξής: “ Εκ προσωπικής πείρας διαπίστωσα ότι το αισθητικόν κάλλος είναι απείρως κατώτερον του θελγήτρου που εξασκεί εις την ψυχή μας το πνευματικόν κάλλος. Επομένως οι μοναχοί βυθιζόμενοι εις το αχανές πέλαγος των θείων μετεωρισμών των και εντρυφώντες εις τους πνευματικούς γλυκασμούς των ενοράσεών των βλέπουν την ποικιλίαν των καλλονών της φύσεως όλως αδιαφόρως.” Τι περίεργο όμως, άλλοι μοναχοί μου είχαν πει πόσο σημαντικό ήταν για αυτούς ακριβώς αυτό το αισθητικό κάλλος.

Σήμερα μου τηλεφώνησε ένας φίλος που θέλει να γράψει ένα επιστημονικό άρθρο για το τοπίο και την φύση του Αγίου Όρους. Δεν είχε δει πουθενά το αποτέλεσμα της έρευνας που είχα κάνει τότε. Αποφάσισα λοιπόν να το αναρτήσω εδώ, ακριβώς όπως είχε γραφτεί, με τον ξερό και κάπως τεχνοκρατικό τρόπο της εξέτασης των κριτηρίων για την θεσμοθέτηση των Ζωνών Ειδικής Προστασίας. Στην έκθεση δεν περιλαμβάνονται τα κοινά είδη Πουλιών αλλά μόνο τα σημαντικότερα είδη που μπορούσαν να αποτελέσουν κριτήριο για τον χαρακτηρισμό ενός τόπου ως ΖΕΠ.

Ελπίζω να αποτελέσει μία προτροπή για να σκεφτούν ορισμένοι τον τρόπο διαχείρισης των δασών του Αγίου Όρους.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

ΕΡΓΟ: «Πρόγραμμα επαναξιολόγησης 69 Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά για τον χαρακτηρισμό τους ως Ζωνών Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας. Σύνταξη σχεδίων δράσης για την προστασία των ειδών προτεραιότητας»

ΦΑΣΗ Β: Ορνιθολογική Αξιολόγηση Περιοχών

ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: Έκθεση ορνιθολογικής αξιολόγησης της περιοχής «GR037 Όρος Άθως», για τον χαρακτηρισμό της ως Ζώνης Ειδικής Προστασίας.

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑΣ – ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ:

 Δημήτρης Μπούσμπουρας

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:

Τάσος Δημαλέξης

Δημήτρης Μπούσμπουρας

Θάνος Καστρίτης                                                                               

Αθήνα, Οκτώβριος 2009

Το έργο «Πρόγραμμα επαναξιολόγησης 69 Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά για τον χαρακτηρισμό τους ως Ζωνών Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας. Σύνταξη σχεδίων δράσης για την προστασία των ειδών προτεραιότητας», χρηματοδοτήθηκε από το «Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιβάλλον» του Υπουργείου Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων.

Η πλήρης αναφορά στο παρόν κείμενο είναι:

Μπούσμπουρας Δ. (2009). Έκθεση Ορνιθολογικής αξιολόγησης περιοχής «GR037 Όρος Άθως». Στο: Δημαλέξης, Α. Μπούσμπουρας, Δ., Καστρίτης, Θ., Μανωλόπουλος Α. και Saravia V. (Συντονιστές Έκδοσης). Τελική αναφορά προγράμματος επαναξιολόγησης 69 σημαντικών περιοχών για τα πουλιά για τον χαρακτηρισμό τους ως Ζωνών Ειδικής Προστασίας της Ορνιθοπανίδας. ΥΠΕΧΩΔΕ, Αθήνα.

This document may be cited as follows:

Bousbouras D. (2009). Ornithological report for the evaluation of the site «GR037 Mount Athos». In: Dimalexis A., Bousbouras D., Kastritis T., Manolopoulos A. & Saravia V. (editors). Final project report for the evaluation of 69 Important Bird Areas as Special Protection Areas. Hellenic Ministry for the Environment, Physical Planning and Public Works, Athens.

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρούσα έκθεση εκπονήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Πρόγραμμα επαναξιολόγησης 69 Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά για τον χαρακτηρισμό τους ως Ζωνών Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας. Σύνταξη σχεδίων δράσης για την προστασία των ειδών προτεραιότητας», το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιβάλλον του Υπουργείου Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων.

Σκοπός της έκθεσης είναι η αξιολόγηση, η οριοθέτηση και ο χαρακτηρισμός της Σημαντικής Περιοχής για τα Πουλιά (ΣΠΠ) «GR37 : Όρος Άθως» ως Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας , σύμφωνα με το Άρθρο 4 της Οδηγίας για τα Πουλιά 79/409/ΕΟΚ. Το μέσον για την επίτευξη του σκοπού είναι η εφαρμογή των προδιαγραφών που παρήχθησαν στο πλαίσιο του έργου «Καθορισμός Μεθοδολογίας και σύνταξη προδιαγραφών για την αξιολόγηση περιοχών και το χαρακτηρισμό τους ως Ζωνών Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας, με πιλοτική εφαρμογή σε 10 περιοχές», στην ανωτέρω περιοχή με παραδοτέα τα οποία αποσκοπούν στην ολοκλήρωση της τεχνικής προετοιμασίας για το χαρακτηρισμό της περιοχής αυτής ως ΖΕΠ. 

1.1 Γενική περιγραφή περιοχής μελέτης

Η περιοχή μελέτης είναι η Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά «GR37 : Όρος Άθως», σύμφωνα με την έκδοση «Important Bird Areas in Europe» (Bourdakis & Vareltzidou 2000) του BirdLife International και τον χάρτη με τα όρια της περιοχής που έχει παραχθεί από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία για το Τμήμα Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του ΥΠΕΧΩΔΕ.

Η έκταση της περιοχής μελέτης σύμφωνα με το BirdLife International (Bourdakis & Vareltzidou 2000) είναι 12.000 εκτάρια. Η περιοχή περιλαμβάνει την ανατολική και νότια ακτή γύρω από το όρος Άθως και τα όρη Άθως και Αντιάθωνας. Εκτός από τα μοναστήρια, τα κελιά και τις σκήτες με μικρή περιβάλλουσα ζώνη με μικρές καλλιέργειες κηπευτικών, ελιές και αμπελώνα η περιοχή καλύπτεται από δάση δρυός και καστανιάς αποψιλωτικά διαχειριζόμενα. Στα χαμηλότερα υψόμετρα αναπτύσσονται πυκνά αείφυλλα πλατύφυλλα, τα περισσότερα από τα οποία διαχειρίζονται με αποψιλωτικές υλοτομίες. Στην νότια περιοχή του Άθωνα αναπτύσσονται και δάση πεύκης. Στο Όρος Άθωνας υπάρχουν μεγάλες εκτάσεις με βράχια ορθοπλαγιές.

Ο μύχος είναι το είδος της ορνιθοπανίδας για το οποίο η Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά «GR37 : Όρος Άθως», αξιολογήθηκε από το BirdLife International (Heath & Evans 2000) ότι πληροί τα κριτήρια για ένταξη στο δίκτυο των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (πίνακας 1).

Πίνακας 1. Κριτήρια ΙΒΑ 2000

Επιστημονική ονομασίαΕλληνική ονομασίαΠληθυσμόςΚριτήριο BirdLife
Puffinus yelkouanΜύχοςAbundantB1ii, C3

Χάρτης 1. Όρια περιοχής μελέτης (όρια Σημαντικής Περιοχής για τα Πουλιά)

1.2 Παλαιότερες έρευνες για την ορνιθοπανίδα της περιοχής

Έρευνες στην δασική έκταση της Ι.Μ. Σίμωνος Πέτρας έχει πραγματοποιηθεί από τον Κ. Ποϊραζίδη στο πλαίσιο δασικού διαχειριστικού Σχεδίου για την περιοχή που εκπονήθηκε από την δασολογική σχολή του ΑΠΘ.

1.3 Χαρακτηρισμένες ζώνες – διαχειριστικό καθεστώς

•     ΤΚΣ: GR1270003 Χερσόνησος Άθως (23.229 ha, 90 %)

•     Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς : Όρος Άθως (33.694 ha 90 %)

2. ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΡΕΥΝΑΣ

Για την έρευνα πεδίου αλλά και για τις απαιτούμενες εργασίες γραφείου εφαρμόστηκαν οι προδιαγραφές που παρήχθησαν στο πλαίσιο του έργου «Καθορισμός Μεθοδολογίας και σύνταξη προδιαγραφών για την αξιολόγηση περιοχών και το χαρακτηρισμό τους ως Ζωνών Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας, με πιλοτική εφαρμογή σε 10 περιοχές»,

Πραγματοποιήθηκαν 20 ημέρες πεδίου το 2009, την άνοιξη και το καλοκαίρι, όποτε καλύφτηκαν η εαρινή μετανάστευση και η περίοδος αναπαραγωγής.

Η έμφαση δόθηκε στην καταγραφή των αρπακτικών πουλιών και των στρουθιομόρφων των δασικών εκτάσεων.

Χρησιμοποιήθηκαν οι παρακάτω μέθοδοι:

Look and see. Καταγραφές από επιλεγμένες θέσεις –  διαδρομές σε κατάλληλα ενδιαιτήματα για το φώλιασμα και την αναζήτηση τροφής των αρπακτικών. Στο νότιο τμήμα του Άθωνα (Ι.Μ Μεγίστης Λαύρας – Παναγιά – Κορυφή Άθωνα  – Σκήτη Αγ. Άννας) δεν υπάρχουν δρόμοι και οι διαδρομές έγιναν με τα πόδια δύο φορές.

Point counts – καταγραφές σημείου σε δασικό περιβάλλον για την καταγραφή των στρουθιομόρφων και δασικών ειδών. Ο στόχος αυτών των καταγραφών ήταν να καταγράφουν το σύνολο των ειδών για το καθεστώς παρουσίας τους.

Για την καταγραφή των δρυοκολαπτών και των νυκτόβιων εκπέμψαμε φωνές με ειδική συσκευή.

Για την καταγραφή των θαλασσοπουλιών χρησιμοποιήθηκε σκάφος με το οποίο διερεύνησαμε όλη την ακτή για το φώλιασμα και την παρουσία θαλασσοπουλιών. Στην καταγραφή αυτή συμμετείχε και ο Άρης Χριστίδης, μέλος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, που πραγματοποιεί έρευνες για τα θαλασσοπούλια στο βόρειο Αιγαίο για την Ορνιθολογική.

Ευχαριστίες οφείλουμε στην Ι. Μ. Μεγίστης Λαύρας που μας φιλοξένησε, στις Ι.Μ. Φιλοθέου και Βατοπεδίου που μας προσέφεραν κατάλυμα  για ορισμένα βράδια και στην δασική εφορεία που μας επέτρεψε να χρησιμοποιήσουμε όχημα για τις μετακινήσεις μας.  

Από τις καταγραφές και τη διαθέσιμη βιβλιογραφική πληροφορία διαμορφώθηκαν οι χάρτες με τα κρίσιμα ενδιαιτήματα και τις επικράτειες για τα είδη χαρακτηρισμού και οριοθέτησης.

3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

3.1 Συνοπτική αξιολόγηση

Η περιοχή έχει αλλάξει δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες όσον αφορά το δασικό περιβάλλον. Στα εκτεταμένα δάση καστανιάς και στα δρυοδάση εφαρμόζονται αποψιλωτικές υλοτομίες με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν πλέον ώριμες συστάδες. Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο από την πλευρά της ορνιθοπανίδας είναι η εξαφάνιση του αγριόκουρκου η οποία όμως εκτός από την  αλλαγή στην διαχείριση του δάσους μπορεί να οφείλεται και στο κυνήγι το οποίο είναι ανεξέλεγκτο. Η δασοκάλυψη είναι πολύ μεγάλη. Αυτό είναι αποτέλεσμα της έλλειψης βόσκησης.

Τα δάση αυτά μπορούν να ανορθωθούν και να αντιστραφεί αυτή η πορεία αν αφεθούν ορισμένα τμήματα εκτός διαχείρισης. Η ορνιθοπανίδα θα αποικήσει αυτά τα τμήματα από τα πιο φυσικά δάση στον Νότιο Άθωνα.

Σχετικά ανεπηρέαστα τμήματα υπάρχουν μόνο στη νότια περιοχή του Άθωνα όπου δεν υπάρχουν δρόμοι. Σ’ αυτές τις περιοχές υπάρχουν και κάθετες ορθοπλαγιές όπου υπάρχουν πολλές κατάλληλες θέσεις για φώλιασμα αρπακτικών και άλλων ειδών. Παρόμοια ενδιαιτήματα υπάρχουν και κοντά στη θάλασσα σε απρόσιτες θέσεις τόσο από την ακτή όσο και από τον ορεινό όγκο.

Οι ακτές είναι σημαντικές για το φώλιασμα και το κούρνιασμα των θαλασσοπουλιών. Η ακτή είναι βραχώδης με πολλές κατάλληλες θέσεις για φώλιασμα, τόσο του θαλασσοκόρακα αλλά και θυελοδυτών. Τα θαλασσοπούλια παρατηρούνται συστηματικά σε ακτίνα 1- 1,5 χλμ από την ακτή.

Στη νότια περιοχή φωλιάζει κοντά στην ακτή ο πετρίτης με τουλάχιστον 2 ζευγάρια. Για το είδος υπάρχει πολύ διαθέσιμη τροφή καθώς στα χαμηλά βράχια κοντά στις ακτές φωλιάζουν αγριοπερίστερα.

Στον Άθωνα εντοπίζεται ο χρυσαετός με μία ή δύο επικράτειες και ένα ή δύο ζευγάρια σπιζαετού. Στις λίγες ανοικτές εκτάσεις είναι παρόν ο φιδαετός με 4 ζευγάρια στα όρια της ΣΠΠ.  Στις κορυφές του Άθωνα εντοπίζεται η βουνοσταχτάρα. Από τα νυκτόβια είναι παρόν ο μπούφος στον νότιο Άθωνα αλλά δεν έγινε εκτίμηση του πληθυσμού του.

3.2 Ανάλυση της διαδικασίας αξιολόγησης

Για την περιοχή μελέτης δημιουργήθηκε αρχικά ένας πίνακας εργασίας με όλα τα είδη που απαντούν στην περιοχή, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε για να ετοιμασθούν: α) ο πίνακας αξιολόγησης των ειδών χαρακτηρισμού και οριοθέτησης και β) οι πίνακες 3.2.a-b του Τυποποιημένου Δελτίου Δεδομένων. Στον πίνακα αξιολόγησης των ειδών χαρακτηρισμού και οριοθέτησης (βλ. Παράρτημα: Πίνακας Ι) σημειώθηκε ο πληθυσμός του κάθε είδους στη περιοχή μελέτης και εάν το είδος πληροί κάποιο από τα κριτήρια 1, 2, 3 και 6. Τέλος, με βάση την αξιολόγηση που παρουσιάζεται στον παραπάνω πίνακα, ετοιμάστηκε ο πίνακας 2 ο οποίος περιλαμβάνει τα είδη που πληρούν τα κριτήρια 1-6 και συνεπώς πρόκειται για τα είδη χαρακτηρισμού της περιοχής και ο πίνακας 3 που περιλαμβάνει τα είδη που πληρούν τα πληθυσμιακά όρια οριοθέτησης και αποτελούν τα είδη οριοθέτησης της περιοχής μελέτης (δηλαδή τα είδη τα ενδιαιτήματα των οποίων μπορούν να ληφθούν υπόψη για την οριοθέτησή της ως ΖΕΠ).
Πίνακας 2.
Είδη χαρακτηρισμού ανά κριτήριο για την περιοχή: «GR037 Όρος Άθως»

A/A Πιν. ΙΕπιστημονική ονομασίαΕλληνική ονομασίαΚριτήριο 1Κριτήριο 2Κριτήριο 3Κριτήριο 4Κριτήριο 5Κριτήριο 6
14Phalacrocorax aristotelisΘαλασσοκόρακας     Ισχύει *
93Hieraaetus fasciatusΣπιζαετός     Ισχύει *

* Η περιοχή είναι για το είδος μια από τις 5 σημαντικότερες περιοχές στην γεωγραφική περιφέρειά της και φιλοξενεί >1% του εθνικού πληθυσμού. Γεωγραφικές περιφέρειες: 1) Θράκη – Μακεδονία – Θεσσαλία, 2) Ήπειρος-Δυτική Ελλάδα-Στερεά Ελλάδα-Πελοπόννησος, 3) Νησιά Αιγαίου

Πίνακας 3. Είδη οριοθέτησης για την περιοχή: «GR037 Όρος Άθως»

A/A Πιν. ΙΕπιστημονική ονομασίαΕλληνική ονομασίαΕίδη οριοθέτησης
76Circaetus gallicusΦιδαετός1% ελάχ. αναπ. πληθ. Ελλάδας
91Aquila chrysaetosΧρυσαετός1% ελάχ. αναπ. πληθ. Ελλάδας
103Falco peregrinusΠετρίτης1% ελάχ. αναπ. πληθ. Ελλάδας
234Apus melbaΒουνοσταχτάρα1% ελάχ. αναπ. πληθ. Ελλάδας

3.3 Περιγραφή κρίσιμων ενδιαιτημάτων/απειλών/μέτρων διατήρησης των ειδών χαρακτηρισμού και οριοθέτησης

Στο κεφάλαιο αυτό περιγράφεται συνοπτικά ο ελληνικός πληθυσμός των ειδών χαρακτηρισμού και οριοθέτησης, το καθεστώς παρουσίας τους στην περιοχή μελέτης, τα κρίσιμα ενδιαιτήματά (θέσεις φωλιάσματος, τροφοληψίας και καταφυγίου) και οι απειλές τους, καθώς και τα ενδεδειγμένα μέτρα διατήρησης.

Θαλασσοκόρακας (Phalacrocorax aristotelis)

Καθεστώς παρουσίας – πληθυσμός

Στην περιοχή έχουν καταγραφεί 20-30 ζευγάρια. Παρατηρούνται σε όλη την παράκτια ζώνη σε απόσταση έως 1 χλμ από την ακτή όπως και ο μύχος, ενώ οι φωλιές το 2009 ήταν στην ΒΑ βραχώδη ακτή.  Ο Θαλασσοκόρακας εξαπλώνεται σε όλες τις ελληνικές θάλασσες αν και οι σημαντικότερες αποικίες του είδους εντοπίζονται στο βόρειο Αιγαίο, τις Σποράδες, τα βόρεια Δωδεκάνησα και τις ακτές της βόρειας Κρήτης. Αντίθετα το είδος είναι σπανιότερο στο Ιόνιο και το Κρητικό πέλαγος (Handrinos & Akriotis 1997). Ο αναπαραγόμενος πληθυσμός του στην Ελλάδα έχει υπολογιστεί σε 1.000-1.2000 ζευγάρια ενώ ο διαχειμάζων πληθυσμός 1.500-3.000 άτομα (BirdLife 2004).

Οικολογία

Ο Θαλασσοκόρακας φωλιάζει σε παράκτια βράχια, συχνά σε απρόσιτες, απόκρημνες θέσεις τόσο στις ακτές της ηπειρωτικής χώρας και στα μεγάλα νησιά όσο και σε μικρές ακατοίκητες νησίδες (Cramp & Simmons 1980, Handrinos & Akriotis 1997). Συναντάται πάντα σε παράκτια και σχεδόν ποτέ σε εσωτερικά ύδατα ενώ τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με ψάρια τα οποία συλλαμβάνει με κατάδυση η οποία φτάνει μέχρι τα 50m.

Απειλές

Οι βασικές απειλές για το είδος δεν είναι πιθανόν να συμβούν στην περιοχή. πχ απειλές στις θέσεις φωλιάσματος από εγκαταστάσεις, τουρισμό κλπ ή η  υπεραλίευση και η κακή διαχείριση των πεδίων διατροφής σε συνδυασμό με την χρήση παράνομων μέσω αλιείας που έχουν ως αποτέλεσμα την μείωση της διαθεσιμότητας τροφής για το είδος.

Σπιζαετός (Hieraaetus fasciatus)

Καθεστώς παρουσίας – πληθυσμός

Στην περιοχή έχει παρατηρηθεί να πετάει στην Νότια περιοχή του Άθωνα όπου βρίσκονται ορθοπλαγιές για φώλιασμα και εντοπίζονται τα περισσότερα είδη με τα οποία μπορεί να τραφεί. Με δεδομένες τις «κρυπτικές» συνήθειες του είδους, οι επικράτειες του είδους στην περιοχή μελέτης εκτιμούνται ότι είναι σίγουρα περισσότερες από μία. Ο πληθυσμός του Σπιζαετού στη χώρα μας έχει εκτιμηθεί σε 100-140 ζευγάρια (Bourdakis & Xirouchakis 2008).

Οικολογία

Ο Σπιζαετός ζει σε χαμηλού και μέσου υψομέτρου θερμές ορεινές ή ημιορεινές περιοχές με βράχια, μακκί, φρύγανα και λιγότερο σε δάση ή γυμνές εκτάσεις. Φωλιάζει σε απότομα βράχια και σπανιότερα σε δέντρα, ενώ οι επικράτειες του είναι μικρές (40-60 Km2) σε σύγκριση με αυτές άλλων αετών (Cramp and Simmons 1986). Κυνηγάει στα πιο πολλά είδη βιοτόπου εκτός του κλειστού δάσους.  Τρέφεται με μεσαίου μεγέθους θηλαστικά και πουλιά και σπανιότερα με ερπετά.

Απειλές

Οι σημαντικότερες απειλές που αντιμετωπίζει το είδος είναι η καταστροφή του βιοτόπου του (λειτουργία λατομείων, διάνοιξη δρόμων, εγκατάσταση κεραιών, ανεμογεννητριών και άλλων υποδομών), η λαθροθηρία, η μείωση των ειδών που τρέφεται (λόγω εντατικής θήρας υποβάθμισης των ενδιαιτημάτων τους και εγκατάλειψης των παραδοσιακών χρήσεων), η όχληση από δραστηριότητες αναψυχής (αναρρίχηση, κ.α.) και διάνοιξη δρόμων κοντά στις θέσεις που φωλιάζουν και η ηλεκτροπληξία.

Φιδαετός (Circaetus gallicus)

Καθεστώς παρουσίας – πληθυσμός

Στην περιοχή έχουν καταγραφεί 4 επικράτειες. Εντοπίζονται σε περιοχές με ανοίγματα. Ενώ στην κεντρική περιοχή με αυξημένη δασοκάλυψη τα είδος είναι απόν.

Μεταναστευτικό είδος με ευρεία εξάπλωση στην δυτική Παλαιαρκτική καθώς συναντάται από την δυτική και νότια Ευρώπη μέχρι την κεντρική Ασία. Ο παγκόσμιος πληθυσμός του εκτιμάται σε 51,000 – 156,000 ενώ στην Ευρώπη κυμαίνεται μεταξύ 8.400-13.000 ζευγάρια (BirdLife 2004). Το είδος ξεχειμωνιάζει στην υποσαχάρια Αφρική ενώ στην Ελλάδα έρχεται στα μέσα Μάρτη μέχρι αρχές Απρίλη. Παρατηρείται σχεδόν σε όλη την ηπειρωτική χώρα αλλά και σε πολλά νησιά συμπεριλαμβανομένης και της Κρήτης. Είναι ίσως ο πιο κοινός αετός των ορεινών όγκων της κεντρικής Ελλάδας. Ο πληθυσμός του είδους εκτιμάται σε 300-500 ζευγάρια (Hallman 1985).

Οικολογία

Τυπικό είδος των Μεσογειακών οικοσυστημάτων συναντάται σε ανοιχτές εκτάσεις κυρίως με παραδοσιακές χρήσεις γης όπως βοσκότοπους, αραιούς θαμνώνες και χωράφια με ξερολιθιές και χέρσες εκτάσεις (Cramp & Simmons 1980). Φωλιάζει σε ψηλά δέντρα (κωνοφόρα αλλά και φυλλοβόλα) σε δασικές συστάδες με διάκενα ή με πεδιάδες σε άμεση γειτνίαση. Ο τυπικός βιότοπος κυνηγίου του περιλαμβάνει λοφώδεις περιοχές με χαμηλή βλάστηση και αραιή δασοκάλυψη. Επίσης είναι κοινός σε αλπικά λιβάδια με βράχια και σάρες αρκεί να υπάρχει ικανοποιητική πυκνότητα ερπετών. Τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με φίδια (>90%) και σαύρες.

Απειλές

 Βασικές απειλές για το είδος αποτελούν οι πυρκαγιές και η απομάκρυνση των ώριμων δέντρων που του στερούν σημαντικές θέσεις φωλιάσματος. Επίσης η εγκατάλειψη των εκτατικών μορφών γεωργίας και κυρίως η παρακμή των παραδοσιακών συστημάτων βόσκησης έχουν ως αποτέλεσμα την υποβάθμιση του βιοτόπου κυνηγίου. Στην περιοχή το βασικό πρόβλημα είναι ο περιορισμός των  φυσικών ανοιγμάτων στα δάση λόγω της αποψιλωτικής διαχείρισης που οδηγεί σε ομοιογενή δασοκάλυψη.

Χρυσαετός (Aquila chrysaetos)

Καθεστώς παρουσίας – πληθυσμός

Στην περιοχή έχουν καταγραφεί ένα έως δύο ζευγάρια. Το ένα ζευγάρι βρίσκεται στον Άθωνα ενώ η δεύτερη επικράτεια σύμφωνα με τις ενδείξεις παρουσίας ώριμου και ανήλικου ατόμου βρίσκεται στα δυτικά του Αντιάθωνα. 

Ο ευρωπαϊκός πληθυσμός του Χρυσαετού εκτιμάται σε 8.500-10.000 ζευγάρια και αποτελεί το 5-24% του παγκόσμιου πληθυσμού του είδους (BirdLife International, 2004). Στην Ελλάδα ο Χρυσαετός ήταν κοινός μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα σε ολόκληρη την ηπειρωτική χώρα, αλλά και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου. Η κατανομή του περιλαμβάνει ορεινές και ημιορεινές περιοχές της Θράκης, της ανατολικής και κυρίως δυτικής Μακεδονίας, καθώς και της οροσειράς της Πίνδου μέχρι και τη Στερεά και ορισμένες περιοχές της Πελοποννήσου και της Εύβοιας (Handrinos & Akriotis 1997). Από τα νησιά απαντά στην Κρήτη και πιθανόν στις Κυκλάδες (Σύρο). Ο πληθυσμός του τη δεκαετία του 1980 κυμαίνονταν σε 150-200 ζευγάρια (Handrinos 1987) με τάση μείωσης, αφού το 1990 εκτιμήθηκε σε 140-180 ή 100-150 ζευγάρια (Tucker & Heath 1994, ΒirdLife International 2004).

Οικολογία

Το είδος περιορίζεται σε ορεινές περιοχές με βραχώδεις εξάρσεις (Handrinos & Akriotis 1997). Προτιμά τις ανοιχτές εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση και αποφεύγει τα πυκνά δάση, αν και ενδέχεται να ενδημεί σε δασικές εκτάσεις χρησιμοποιώντας τα διάκενα για ανεύρεση τροφής (Adamakopoulos et al. 1995). Ο Χρυσαετός φωλιάζει κυρίως σε βράχια (800-2000 μ. (Handrinos  1987) αν και έχει καταγραφεί φώλιασμα και σε δέντρα σε περιοχές με αφθονία τροφής. Η δίαιτά του αποτελείται κυρίως από πουλιά και θηλαστικά μικρού και μεσαίου μεγέθους (όπως ο λαγός και η πετροπέρδικα) και από ερπετά, κυρίως χελώνες, καθώς και νεκρά ζώα, ειδικά το χειμώνα  (Handrinos 1987, Hallmann 1989, Handrinos & Akriotis 1997). Κυνηγά σε όλα τα υψόμετρα. Προτιμά ανοιχτές περιοχές ή τις άκρες των δασών.

Απειλές

Κυριότερες απειλές είναι τα δηλητηριασμένα δολώματα και η λαθροθηρία με στόχο την ταρίχευση αν και αυτός ο λόγος έχει περιοριστεί τα τελευταία χρόνια. Επίσης από κτηνοτρόφους, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι προκαλεί ζημιές στα κοπάδια τους ή από «κυνηγούς» που επιθυμούν δήθεν να προστατεύσουν τα θηράματά τους.

Η ενόχληση στους χώρους φωλιάσματος από διάνοιξη δρόμων και αναρρίχηση και η υλοτομία υπερώριμων δέντρων φωλεοποίησης. Η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων για την «αντιμετώπιση» του λύκου ή της αλεπούς απειλεί τον χρυσαετό καθώς τρέφεται και με πτώματα.

Το εντατικό κυνήγι των βασικών ειδών λείας του (λαγός – πέρδικα) και η φθίνουσα πορεία της εκτατικής κτηνοτροφίας που έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση των νεκρών ζώων στα ορεινά λιβάδια, επηρεάζουν αρνητικά τη διαθεσιμότητα τροφής. Παράλληλα με την μείωση της βόσκησης περιορίζονται τα ανοίγματα στα δάση τα οποία αποτελούν βασικό  χώρο αναζήτησης της τροφής του.  Οι εκτεταμένες αναδασώσεις και η φυσική δάσωση εγκαταλελειμμένων γαιών είναι αρνητικές για το είδος.

Στην περιοχή το βασικό πρόβλημα είναι ο περιορισμός των  φυσικών ανοιγμάτων στα δάση λόγω της αποψιλωτικής διαχείρισης που οδηγεί σε ομοιογενή δασοκάλυψη.

Πετρίτης (Falco peregrinus)

Καθεστώς παρουσίας – πληθυσμός

Στην περιοχή υπάρχουν δύο τουλάχιστον ζευγάρια στις νότιες ακτές του Άθωνα σε βραχώδεις ορθοπλαγιές όπου φωλιάζουν επίσης αγριοπερίστερα και στρουθιόμορφα. Είδος που απαντάται σε όλες τις ηπείρους από την Τούνδρα μέχρι τους τροπικούς. Ο παγκόσμιος πληθυσμός εκτιμάται σε 10.000-100.000 άτομα (Ferguson-Lees et al. 2001). Στην Ευρώπη ενδημούν 6.000-10.000 ζευγάρια (BirdLife 2004) ενώ στην χώρα μας ο πληθυσμός του είδους κυμαίνεται μεταξύ 100 και 250 ζευγάρια (Tucker & Heath 1994).

Οικολογία

Ο Πετρίτης ενδημεί σε απόκρημνες ορεινές περιοχές αλλά και σε πεδινές αρκεί να υπάρχουν κατάλληλα βράχια όπως παράκτιες ορθοπλαγιές ενώ τις τελευταίες δεκαετίες εξαπλώνεται και σε κατοικημένες περιοχές όπου φωλιάζει σε ψηλά κτίρια και τρέφεται με περιστέρια και ψαρόνια. Φωλιάζει σε απότομα βράχια αν και ένας μικρός πληθυσμός στις χώρες της Βαλτικής προτιμά τα ψηλά δένδρα ενώ στην Φιλανδία φωλιάζει στο έδαφος. Τρέφεται κυρίως σε ανοιχτές εκτάσεις κυνηγώντας μικρού ή μεσαίου μεγέθους πουλιά (Ratcliffe 1993) τα οποία σχεδόν πάντα πιάνει στον αέρα.

Απειλές

Ο Πετρίτης απειλείται από τη σταδιακή μείωση των πληθυσμών των πουλιών με τα οποία τρέφεται. Επιπλέον, ως κορυφαίος θηρευτής, ο Πετρίτης είναι ευάλωτος στη βιοσυσσώρευση τοξικών ουσιών που οδηγούν είτε σε θάνατο ή σε αναπαραγωγική αποτυχία.

Το παράνομο κυνήγι και το παράνομο εμπόριο αυγών και νεοσσών για ιερακοθηρία.    

Βουνοσταχτάρα (Apus melba)

Καθεστώς παρουσίας – πληθυσμός

Στην περιοχή έχουν καταγραφεί περίπου 40 ζευγάρια στις κορυφές του Άθωνα.

Ο ελληνικός πληθυσμός: 1.000-5.000 ζεύγη (πιθανά υποεκτίμηση).

Οικολογία

Η Βουνοσταχτάρα φωλιάζει σε σχισμές βράχων σε όλα τα υψόμετρα, από γκρεμούς στα 2.000 μ. μέχρι παράκτια βράχια και μικρές νησίδες. Συχνά φωλιάζει σε κάστρα ή σε ψηλά κτήρια σε πόλεις και χωριά. Απαραίτητη προϋπόθεση για φώλιασμα είναι η μη πρόσβαση θηρευτών όπως χερσαία σαρκοφάγα και αρουραίοι.  Συνήθως φωλιάζει κατά αποικίες. Τρέφεται με έντομα που πιάνει ψηλά στον αέρα. Πετά με ευκολία και διανύει μεγάλες αποστάσεις κάθε ημέρα και μπορεί να αναζητήσει τροφή σε πολύ μεγάλη απόσταση από τη φωλιά.

Απειλές

Η Βουνοσταχτάρα χρειάζεται υγιείς πληθυσμούς εντόμων και ασφαλείς θέσεις φωλιάσματος. Δεν είναι γνωστές τυχόν απειλές γι αυτήν στην περιοχή με δεδομένο ότι δεν είναι γνωστές οι ακριβείς θέσεις φωλιάσματος.

3.4 Προτεινόμενα μέτρα

Ενδεδειγμένα μέτρα διαχείρισης.

ΜέτροΠροτεραιότητα
Διατήρηση εκτός εκμετάλλευσης για την παραγωγή ξυλείας ενός ποσοστού τουλάχιστον 10% ανά μοναστηριακό δάσος δρυός ή καστανιάςΥψηλή  
Απαγόρευση της υλοτόμησης υπερώριμων δένδρων.Υψηλή
Διατήρηση ποσοστού νεκρών ισταμένων, παρακειμένων δένδρων για τη βιοποικιλότητα.Υψηλή
Ανόρθωση των δρυοδασών και των δασών καστανιάς για να προκύψουν ώριμες συστάδες και περιορισμός των αποψιλωτικών υλοτομιών.Υψηλή  
Μη διάνοιξη άλλων δρόμων στα δάση και στις ορεινές ή βραχώδεις περιοχές που αποτελούν και χώρους αναπαραγωγής των αρπακτικών.Ενδιάμεση
Αυστηρός έλεγχος της λαθροθηρίας που περιορίζει τους πληθυσμούς του ζαρκαδιού.Υψηλή
Καταγραφή του πληθυσμού των αρπακτικώνΕνδιάμεση
Παρακολούθηση και εντοπισμός των επικρατειών και κρίσιμων θέσεων του χρυσαετού και σπιζαετού.Υψηλή
Διερεύνηση της δυνατότητας επανεισαγωγής του ελαφιούΕνδιάμεση
Εκπόνηση Σχεδίου Διαχείριση για τη ΖΕΠΥψηλή

Για την αντιμετώπιση της υποβάθμισης στο δασικό περιβάλλον προτείνεται η ανόρθωση των δρυοδασών και των δασών καστανιάς για να προκύψουν ώριμες συστάδες. Προτείνεται να τεθεί εκτός εκμετάλλευσης για την παραγωγή ξυλείας ένα ποσοστό τουλάχιστον 20% ανά μοναστηριακό δάσος. Στην κατεύθυνση αυτή έχουν κινηθεί η Ι.Μ. Σιμωνόπετρας με πολύ μικρές όμως επιφάνειες και το διερευνούν ορισμένες άλλες μονές.

Για την διατήρηση ανοιγμάτων στο δάσος που θα βελτιώσει τις συνθήκες για την ορνιθοπανίδα και τα είδη που απαιτούν οικότονο αλλά και χώρους για την αναζήτηση τροφής των αρπακτικών, προτείνεται να εξεταστεί η δυνατότητα επανεισαγωγής του ελαφιού και κυρίως ο αυστηρός έλεγχος της λαθροθηρίας που περιορίζει τους πληθυσμούς του ζαρκαδιού.

Ενδεδειγμένα θεσμικά μέτρα.

ΜέτροΠροτεραιότητα
Έλεγχος της θήρας από ένα οργανωμένο σώμα που θα περιπολεί και θα επιβάλει απαγόρευση εισόδου στους παρανομούντες.Υψηλή  
Έλεγχος του πληθυσμού του αγριογούρουνου μέσω θήρας με ειδικές άδειες θήρας τον Οκτώβριο ή Νοέμβριο.Υψηλή

Το κυνήγι απαγορεύεται επίσημα στο Άγιο Όρος αλλά ασκείται συστηματικά καθόλη τη διάρκεια του έτους από εργάτες στις επισκευές, δασεργάτες και άλλους απασχολούμενους οι οποίοι συνολικά ξεπερνούν τις 2.500 και από κάποιους μοναχούς που ζουν σε σκήτες. Γίνεται ανεκτό για τον έλεγχο του αγριογούρουνου το οποίο προκαλεί ζημίες στις μικρές καλλιέργειες γύρω τις μονές και τις σκήτες. Παράλληλα όμως γίνεται έντονη λαθροθηρία και στο ζαρκάδι και πιθανά σε πουλιά. Οι πληθυσμοί της πέρδικας και του λαγού φαίνεται να είναι πολύ μικροί αν και υπάρχουν πολλές κατάλληλες εκτάσεις στον νότιο Άθωνα.

Ως στόχος πρέπει να τεθεί ο έλεγχος του πληθυσμού του αγριογούρουνου αλλά η διατήρηση και αύξηση του πληθυσμού του ζαρκαδιού που αποτελεί το μοναδικό οπληφόρο. Για την αντιμετώπιση του ζητήματος προτείνεται α) ο έλεγχος της θήρας από ένα οργανωμένο σώμα που θα περιπολεί και θα επιβάλει απαγόρευση εισόδου στους παρανομούντες και β) ο έλεγχος του πληθυσμού αγριογούρουνου με ειδικές άδειες θήρας τον Οκτώβριο ή Νοέμβριο.

3.5 Χάρτες κρίσιμων ενδιαιτημάτων ειδών χαρακτηρισμού και οριοθέτησης

Στον επισυναπτόμενο χάρτη 2 παρουσιάζονται τα κρίσιμα ενδιαιτήματα των ειδών χαρακτηρισμού και οριοθέτησης. Ο χάρτης 2 διαμορφώθηκε από τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν από την εργασία πεδίου ενώ συμπληρωματικά χρησιμοποιήθηκαν αξιόπιστα δεδομένα από βιβλιογραφικές πηγές.

4. ΠΡΟΤΑΣΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΣ

Στον επισυναπτόμενο χάρτη 3 (κλίμακας 1:50.000) παρουσιάζονται: α) η προτεινόμενη οριοθέτηση της περιοχής μελέτης ως ΖΕΠ και β) τα υφιστάμενα όρια ΤΚΣ και ΖΕΠ πλησίον ή εντός της περιοχής μελέτης. Η πρόταση περιλαμβάνει όλα τα κρίσιμα ενδιαιτήματα των ειδών χαρακτηρισμού και οριοθέτησης.

Τα όρια της προτεινόμενης Ζώνης Ειδικής Προστασίας συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με τα όρια την Σημαντικής Περιοχής για τα Πουλιά. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει το νότιο τμήμα της Χερσονήσου από τον Όρμο Δάφνης δυτικά μέχρι τον Μυλοπόταμο ανατολικά. Από τον Όρμο Δάφνης ακολουθείται ο δρόμος προς Καρυές έως την διασταύρωση δασικού δρόμου προς τα νότια, τον οποίο ακολουθεί έως την περιοχή Κασταναριά. Στην συνέχεια ακολουθείται ρεματιά έως δασικό δρόμο τον οποίο ακολουθεί έως τον Μυλοπόταμο. Επίσης, συμπεριλαμβάνεται και η υπόλοιπη ανατολική ακτή της Χερσονήσου, μέχρι το Ακρωτήριο Αράπης, καθώς και οι νησίδες Στυλιάρια, Αράπης, Αγ. Βασίλειος, Βραχάκι και Αγ. Χριστόφορος. Τέλος, στην ΖΕΠ περιλαμβάνεται θαλάσσια ζώνη πλάτους 0,5 ν.μ. περιφερειακά του χερσαίου τμήματος.

5. SUMMARY OF ORNITHOLOGICAL EVALUATION AND PROPOSED DELIMITATION

The study area comprises the east and south coast around Mount Athos and Mountains Athos and Antiathonas. Excluding the monasteries and the cultivated areas in their vicinity, the area is covered by oak and chestnuts forests managed against deforestation. Forests of pines grow South of Athona. Also in this Mount, large areas of rocky cliffs can be found.

The region has dramatically changed in the last decades due to extensive felling resulting in the loss of mature clusters of trees. A sign of this is the disappearance of the Capercaillie, which is also indeed related to uncontrolled hunting. 

Few small areas remain relatively untouched only in the south of Athos as they have no road access. In these areas, there are cliffs with plenty of ideal nesting sites for raptors and other bird species. Similar sites can be found close to the sea, inaccessible both from the coast and the mountains.

The coast is important for the Mediterranean Shag both as nesting and roosting site. Peregrine Falcons (at least two pairs) nest in the southern coast. There is plenty of food available for this species as Rock Doves nest in the lower parts of the rocks on the coast.

The Golden Eagle is present in the Athos Mountains, with one or two territories; two pairs of Bonelli’s Eagle are also present in the same area. Additionally, in the few open areas close to the SPA borders, 4 pairs of Short-toed Eagle are present. Finally, Alpine Swifts can be seen in the peaks. Regarding nocturnal birds, the Eagle Owl is present in the area, although no estimation of its numbers was completed.

The proposal comprises all critical habitats for both trigger and designation species.

The borders of the proposed SPA are the same as those of the IBA, including also a coastal marine zone of 0.5 nautical miles into the sea around the terrestrial part of the SPA.

6. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bourdakis S. & Vareltzidou, S. 2000. Greece pp 261-333. In Heath, M. F. and Evans, M. I., eds. 2000. Important Bird Areas in Europe: Priority sites for conservation. 2: Southern Europe. Cambridge, UK: BirdLife International. BirdLife Conservation Series No. 8, p. 791.

Δημαλέξης Α., E. Μπουρδάκης και Έλενα Χατζηχαραλάμπους. 2004. Προδιαγραφές οριοθέτησης Ζωνών Ειδικής Προστασίας. ΥΠΕΧΩΔΕ, Αθήνα και Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων – Υγροτόπων (ΕΚΒΥ), Θέρμη. 117 σελ. + i παράρτημα.

Holzinger, J. and Rosler, M. 1990. Vorkommen des Auerhuhns (Tetrao urogallus major C.L. Brehm, 1831) am Athos (Griechenland). J. Orn. 131: 95—96.

Ανώνυμος. 1995. Μελέτη της περιοχής Ι. Μ. Μεγίστης Λαύρας και Ι.Μ. Κουτλουμουσίου. Χλωριδική έρευνα – διαχείριση –πανίδα – προστασία). Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου.

Ντάφης, Σ., και Δ. Καϊλίδης (Συντ.). 1992. Μελέτη οικολογικής διαχείρισης της περιοχής Ι.Μ. Σίμωνος Πέτρας. Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, ΑΠΘ. 

Καζαντζίδης, Σ. και Σ. Βαρελτζίδου (συντάκτες). 2001. Ορνιθολογικά Στοιχεία για το Τυποποιημένο Δελτίο Δεδομένων της υποψήφιας ΖΕΠ «Όρος Άθως»με κωδικό ΣΠΠΕ GR037    . ΕΟΕ:Παραδοτέο Προγράμματος «Άμεσες ενέργειες για την προστασία έξη ειδών αρπακτικών» – ΥΠΕΧΩΔΕ, Δ/νση Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού, ΤΔΦΠ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: ΠΙΝΑΚΕΣ

Πίνακας Ι. Αξιολόγηση των ειδών χαρακτηρισμού και οριοθέτησης

AA Πιν.ΙΕπιστημονική ονομασίαΚαθεστώς παρουσίας στην περιοχή μελέτης
  Res (p)Br (p)WinStage
2Gavia arctica    
4Tachybaptus ruficollis    
5Podiceps cristatus    
6Podiceps grisegena    
8Podiceps nigricollis    
9Calonectris diomedea    
10Puffinus yelkouan ; 100
11Hydrobates pelagicus    
13Phalacrocorax carbo    
14Phalacrocorax aristotelis 20-30  
15Phalacrocorax pygmeus    
16Pelecanus onocrotalus    
17Pelecanus crispus    
18Botaurus stellaris    
19Ixobrychus minutus    
20Nycticorax nycticorax    
21Ardeolla ralloides    
24Egretta garzetta    
25Casmerodius albus    
26Ardea cinerea   p
27Ardea purpurea    
28Ciconia nigra    
29Ciconia ciconia    
30Plegadis falcinellus    
31Platalea leucorodia    
32Phoenicopterus ruber    
33Cygnus olor    
37Anser albifrons    
38Anser erythropus    
39Anser anser    
41Branta ruficollis    
42Tadorna ferruginea    
43Tadorna tadorna    
44Anas penelope    
45Anas strepera    
46Anas crecca    
47Anas platyrhynchos    
48Anas acuta    
49Anas querquedula    
51Anas clypeata    
53Netta rufina    
54Aythya ferina    
55Aythya nyroca    
56Aythya fuligula    
57Aythya marila    
61Melanitta fusca    
62Bucephala clangula    
63Mergelus albellus    
64Mergus serrator    
65Mergus merganser    
66Oxyura leucocephala    
67Pernis apivorus non br 4-5  
69Milvus migrans    
71Haliaeetus albicilla    
72Gypaetus barbatus    
73Neophron percnopterus    
74Gyps fulvus    
75Aegypius monachus    
76Circaetus gallicus 4-5  
77Circus aeruginosus    
78Circus cyaneus    
79Circus macrourus    
80Circus pygargus    
83Accipiter brevipes non br    
84Buteo buteo5-7   
85Buteo rufinus    
87Aquila pomarina    
88Aquila clanga    
89Aquila nipalensis    
90Aquila heliaca    
91Aquila chrysaetos1-2   
92Hieraaetus pennatus    
93Hieraaetus fasciatus 1-2  
94Pandion haliaetus    
95Falco naumanni    
97Falco vespertinus    
98Falco columbarius    
100Falco eleonorae    
101Falco biarmicus    
102Falco cherrug    
103Falco peregrinus2   
105Bonasa bonasia    
107Tetrao urogallus    
109Alectoris graeca    
113Coturnix coturnix    
116Porzana porzana    
117Porzana parva    
119Crex crex    
122Fulica atra    
127Otis tarda    
128Haematopus ostralegus    
129Himantopus himantopus    
130Recurvirostra avosetta    
131Burhinus oedicnemus    
133Glareola pratincola    
135Charadrius dubius    
136Charadrius hiaticula    
137Charadrius alexandrinus    
138Charadrius leschenaultii    
142Pluvialis apricaria    
143Pluvialis squatarola    
144Hoplopterus spinosus    
147Vanellus vanellus    
148Calidris canutus    
149Calidris alba    
150Calidris minuta    
151Calidris temminckii    
154Calidris ferruginea    
156Calidris alpina    
157Limicola falcinellus    
158Philomachus pugnax    
159Lymnocryptes minimus    
160Gallinago gallinago    
163Scolopax rusticola    
164Limosa limosa    
165Limosa lapponica    
166Numenius phaeopus    
167Numenius tenuirostris    
168Numenius arquata    
169Tringa erythropus    
170Tringa totanus    
171Tringa stagnatilis    
172Tringa nebularia    
174Tringa ochropus    
175Tringa glareola    
177Actitis hypoleucos    
179Arenaria interpres    
187Larus melanocephalus    
189Larus minutus    
190Larus ridibundus    
191Larus genei    
192Larus audouinii    
193Larus canus    
194Larus fuscus    
200Gelochelidon nilotica    
201Sterna caspia    
203Sterna sadvicensis    
204Sterna hirundo    
207Sterna albifrons    
208Chlidonias hybridus    
209Chlidonias niger    
210Chlidonias leucopterus    
214Columba oenas    
215Columba palumbus    
217Streptopelia turtur    
220Clamator glandarius    
223Otus scops p  
224Bubo bubo p  
229Asio flammeus    
231Caprimulgus europaeus    
232Apus apus 40-60  
234Apus melba 40  
237Alcedo atthis1-5   
240Merops apiaster 4  
241Coracias garrulus    
243Jynx torquilla    
244Picus canus    
246Dryocopus martius    
248Dendrocopos syriacus    
249Dendrocopos medius    
250Dendrocopos leucotos    
252Picoides tridactylus    
254Melanocorypha calandra    
258Calandrella brachydactyla    
260Lullula arborea    
261Alauda arvensis    
263Riparia riparia    
265Hirundo rustica    
267Delichon urbica    
269Anthus campestris    
274Motacilla flava    
290Phoenicurus phoenicurus    
294Oenanthe isabellina    
297Oenanthe hispanica 30-50  
302Monticola saxatilis    
305Turdus torquatus    
317Acrocephalus melanopogon    
324Hippolais pallida    
326Hippolais olivetorum    
334Sylvia rueppelli    
335Sylvia hortensis    
336Sylvia nisoria    
351Muscicapa striata    
352Ficedula parva    
353Ficedula semitorquata    
354Ficedula albicollis    
365Sitta krueperi    
372Oriolus oriolus    
374Lanius collurio 30-50  
375Lanius minor    
376Lanius excubitor    
377Lanius senator    
378Lanius nubicus    
383Pyrrhocorax pyrrhocorax    
392Passer hispaniolensis    
414Emberiza cineracea    
415Emberiza hortulana    
416Emberiza caesia    
421Emberiza melanocephala    

Επιστημονική ονομασία (Scientific name): Με έντονα στοιχεία (Bold) φαίνονται τα είδη που χρησιμοποιούνται για το χαρακτηρισμό ΖΕΠ ενώ με κανονικά στοιχεία φαίνονται τα είδη οριοθέτησης (Selection species are indicated in bold – Delimitation species are indicated in normal).

Καθεστώς παρουσίας στην περιοχή μελέτης: Όπως αναφέρονται στο Τυποποιημένο Δελτίο Δεδομένων (βλέπε European Commission 1995 Standard Data Form)

Res: βρίσκεται στον τόπο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους

Br: χρησιμοποιεί τον τόπο για να φωλιάζει και να ανατρέφει τους νεοσσούς         

Win: το είδος χρησιμοποιεί τον τόπο κατά τη διάρκεια του χειμώνα

Stage: τόπος που χρησιμοποιείται στη μετανάστευση ή για την πτερόρροια εκτός των περιοχών αναπαραγωγής