Το πρόβλημα της θανάτωσης πουλιών από ηλεκτροπληξία ή πρόσκρουση σε εναέριες γραμμές του ηλεκτρικού δικτύου. Μέθοδοι αντιμετώπισης.

Το κείμενο αυτό είναι τεχνικός οδηγός σε αναζήτηση λύσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος της θανάτωσης πουλιών σε εναέριες γραμμές του ηλεκτρικού δικτύου από ηλεκτροπληξία ή πρόσκρουση. Ελπίζουμε να συμβάλει στην εφαρμογή και στην Ελλάδα μέτρων πρόληψης.

Προτεινόμενη αναφορά:

Δημήτρης Μπούσμπουρας. Το πρόβλημα της θανάτωσης πουλιών από πρόσκρουση ή ηλεκτροπληξία σε γραμμές του ηλεκτρικού δικτύου. Μέθοδοι αντιμετώπισης. 22 σελ. koutsomili.wordpress.com

Περιεχόμενα

Πρόλογος

Την πρώτη φορά που είδα μπούφο ήταν, πολύ μικρός, σε έναν πυλώνα ηλεκτρικού ρεύματος στο χωριό μου. Την επόμενη μέρα τον είδαμε στον ίδιο πυλώνα να έχει πεθάνει από ηλεκτροπληξία και να κρέμεται ανάμεσα στα καλώδια. Αργότερα καταλάβαμε ότι οι πληθυσμοί αυτού τους είδους έχουν υποστεί πολύ μεγάλη ζημιά από ηλεκτροπληξία και πρόσκρουση σε καλώδια.

Πολλά χρόνια  αργότερα είχα βρει έναν νεκρό μπούφο στην βάση ενός αναμεταδότη που μόλις είχε κατασκευαστεί  στα Δάσος της Δαδιάς. Την προηγούμενη μέρα είχε βαριά ομίχλη. Κατάλαβα έτσι ότι εκτός από την ηλεκτροπληξία υπάρχει και θάνατος από πρόσκρουση ακόμα και από βαριές κατασκευές. Τα σχεδόν αόρατα ανώτερα καλώδια της υψηλής τάσης (τα καλώδια της γείωσης) είναι ένα σοβαρό πρόβλημα για αυτό το είδος και για πολλά ακόμα είδη, ειδικά για τα μεταναστευτικά. Θα το καταλάβει κανείς αν κοιτάξει από ψηλά τα καλώδια με φόντο την γη· θα διαπιστώσει τότε ότι είναι δυσδιάκριτα. Για αυτό σε ορισμένες περιπτώσεις τοποθετούν σε αυτά ανακλαστικές μπάλες για να καθίστανται ορατά από τα αεροπλάνα, αλλά δεν υπάρχουν προβλέψεις μέχρι σήμερα στην Ελλάδα και για τα πουλιά.

Μας είναι πιο γνωστές περιπτώσεις θανάτωσης από ηλεκτροπληξία κυρίως των πελαργών. Το είδα δύο φορές να συμβαίνει μπροστά μου. Την μία στο χωριό Λιμνοχώρι στην Φλώρινα, όπου  ακούστηκε ένας θόρυβος και είδα τον πελαργό να πέφτει. Είχε ακουμπήσει σε δύο καλώδια καθώς πετούσε. Πλησίασα και μύριζε καμένη σάρκα. Έγινε βραχυκύκλωμα και διακόπηκε το ρεύμα και οι κάτοικοι κάλεσαν την ΔΕΗ. Στο χωριό αυτό υπήρχαν πολλές φωλιές πελαργού επάνω σε στέγες αποθηκών. Σήμερα αυτές δεν υπάρχουν πλέον.

Την άλλη φορά που είδα ηλεκτροπληξία πελαργού ήταν κοντά στην λίμνη Πετρών. Ένας πελαργός κτύπησε  πάνω  σε καλώδια που οδηγούσαν σε πηγάδι άρδευσης, όπου το νερό αντλείται με ηλεκτρική αντλία.    Κάτω από αυτές τις γραμμές έχω βρει και νεκρό κρυπτοτσικνιά.

Στην Γερμανία η οργάνωση για την διατήρηση των πουλιών έχει υπολογίσει ότι κάθε χρόνο σκοτώνονται στην χώρα 2,8 εκατομμύρια πουλιά στις γραμμές υψηλής τάσης του ηλεκτρικού δικτύου από πρόσκρουση(NABU 2017). Δεν έχει υπολογιστεί η ηλεκτροπληξία στις γραμμές χαμηλότερης τάσης.  

Πρόσφατη συστηματική έρευνα σε γραμμή υψηλής τάσης στην έρημο Thar της Ινδίας (Uddin et al. 2021) έδειξε ότι θανατώνονται 14 απειλούμενα και 65 μεταναστευτικά είδη ενώ η ινδική ωτίδα, που ζει εκεί, αντιμετωπίζει κίνδυνο εξαφάνισης. Παρόμοια προβλήματα, προφανώς, υπάρχουν στους μεταναστευτικούς διαδρόμους στην Αφρική, απ’ όπου διέρχονται ή διαχειμάζουν τα μεταναστευτικά πουλιά που φωλιάζουν στην Ελλάδα.

Μια έκδοση της Ε.Ε. αναφέρεται στο πρόβλημα. Οι οργανώσεις για την μελέτη και την προστασία των πουλιών και η διεθνής ένωσή τους, η BirdLife International, έχουν προτείνει ορισμένα μέτρα για την αντιμετώπιση. Εκτός από την ακριβή υπογειοποίηση, υπάρχουν ορισμένα μέτρα για την αποφυγή της ηλεκτροπληξίας και  της θανάτωσης από πρόσκρουση. 

Στο κείμενο που ακολουθεί γίνεται μια προσπάθεια εποπτικής παρουσίασης. Συντάχθηκε σαν βοηθητικό κείμενο όταν κλήθηκα να εκτιμήσω την επίπτωση από  συγκεκριμένη γραμμή υψηλής τάσης. Η άγνοια των αυστηρά τεχνικών όρων των ηλεκτρολόγων μηχανικών καλύπτεται, στην περίπτωση που δεν έχουν αποδοθεί σωστά, με επεξηγηματικές φωτογραφίες και σχέδια.

Επισκόπηση των γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος

Η ηλεκτρική ισχύς μπορεί να μεταδίδεται μέσω εναέριων γραμμών ή μέσω υπόγειων καλωδίων, με τη χρήση εναλλασσόμενου ή συνεχούς ρεύματος. Σε όλες τις περιπτώσεις, οι τάσεις είναι υψηλές καθώς παρέχουν μεγαλύτερη απόδοση στις μεγάλες αποστάσεις. Οι εναέριες γραμμές εναλλασσόμενου ρεύματος (καλώδια AC) είναι ο παραδοσιακός τρόπος μεταφοράς της ηλεκτρικής ενέργειας.

Τα πλεονεκτήματα των εναέριων γραμμών έναντι των υπόγειων καλωδίων είναι ότι, έως σήμερα, το κόστος της κατασκευής εναέριων γραμμών είναι σημαντικά χαμηλότερο από την τοποθέτηση υπόγειων καλωδίων, και η χωρητικότητά τους μεγαλύτερη. Η προσδοκώμενη διάρκεια ζωής των εναέριων γραμμών είναι υψηλή και μπορεί να φτάσει τα 70 έως 80 έτη. Τα βασικά μειονεκτήματα των εναέριων γραμμών είναι το γεγονός ότι καταλαμβάνουν χώρο, καθώς και οι αισθητικές και διάφορες περιβαλλοντικές παράμετροι.

Οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας διακρίνονται σε:

  • Χαμηλής τάσης (1 kV >). Οι γραμμές διανομής ηλεκτρικής ισχύος μεταφέρουν την ηλεκτρική ενέργεια σε οικιακούς καταναλωτές και επιχειρήσεις.
  • Μέσης τάσης (1 – 60 kV). Οι γραμμές που μεταφέρουν την ηλεκτρική ενέργεια από τους υποσταθμούς μέσης τάσης.
  • Υψηλής τάσης (110 – 750 kV). Οι γραμμές που μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλες αποστάσεις από τις μονάδες παραγωγής προς τους υποσταθμούς.

Οι περισσότερες εμπορικές εναέριες γραμμές μεταφοράς εναλλασσόμενου ρεύματος χρησιμοποιούν κάποια μορφή υποστηρικτικής δομής από την οποία αναρτώνται οι μονωτήρες και οι ηλεκτρικοί αγωγοί. Οι υποστηρικτικές κατασκευές μπορεί να είναι ξύλινοι στύλοι, κοίλες κατασκευές ή σκελετοί από χάλυβα, στύλοι από οπλισμένο σκυρόδεμα, ή σύνθετοι στύλοι από υαλόνημα ή άλλα υλικά. Οι μονωτήρες κατασκευάζονται από πορσελάνη ή πολυμερή υλικά που κανονικά δεν είναι καλοί αγωγοί του ηλεκτρισμού. Οι ηλεκτρικοί αγωγοί κατασκευάζονται συνήθως από χαλκό ή αλουμίνιο.

Πυλώνας υψηλής τάσης

Τα κατακόρυφα τοποθετημένα καλώδια δημιουργούν φράγμα και οδηγούν σε αυξημένες προσκρούσεις σε συνθήκες χαμηλής ορατότητητας.

Στις γραμμές υψηλής τάσης, ο σχεδιασμός των ηλεκτροφόρων καλωδίων κατά μήκος ενός κατακόρυφου (προς τα πάνω) επίπεδο με καλώδια χαμηλής ορατότητας σχετίζεται με κίνδυνοι πρόσκρουσης πουλιών, ειδικά σε αντίξοες καιρικές συνθήκες. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος σύγκρουσης σχετίζεται με το λεπτό σύρμα  γείωσης που βρίσκεται πάνω από τα παχύτερα καλώδια υψηλής τάσης. Καθώς τα καλώδια συνδέονται με τους πυλώνες με μονωμένους μονωτές, ο κίνδυνος ηλεκτροπληξίας είναι συνήθως χαμηλός.

Συχνά ορισμένα πουλιά φωλιάζουν στους πυλώνες υψηλής τάσης. Συνηθισμένο στην Ελλάδα είναι τα κορακοειδή και τα βραχοκιρκίνεζα.

Στις γραμμές μεσαίας και χαμηλής τάσης, υπάρχουν αυξημένοι κίνδυνοι ηλεκτροπληξίας πουλιών στα σημεία όπου γίνεται σύνδεση των ηλεκτροφόρων στοιχείων αλλά και στα καλώδια και αν οι αποστάσεις είναι μικρές και τα καλώδια κατακόρυφα τοποθετημένα. Ο κίνδυνος είναι αυξημένος στους πυλώνες όπου τα πουλιά στέκονται για να κουρνιάσουν ή για να εποπτεύσουν τον χώρο.

Φωλιά πελαργού σε πυλώνα με μονωμένα καλώδια (Βελβεντό Κοζάνης)

Επισκόπηση δυνητικών επιπτώσεων για προστατευόμενα είδη και οικοτόπους

Σύμφωνα με το έγγραφο καθοδήγησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις Υποδομές μεταφοράς ενέργειας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2018) οι επιπτώσεις από το δίκτυο στην βιοποικιλότητα κατηγοριοποιούνται σε τέσσερεις κατηγορίες. Η Ε.Ε. εστιάζει κυρίως στις περιοχές του δικτύου NATURA και στα προστατευόμενα είδη και για τον λόγο αυτό προτείνει  επιτόπιες έρευνες ή προγράμματα παρακολούθησης αρκετό χρόνο πριν από την εκτέλεση του έργου. Προτείνει επίσης της εξέταση των σωρευτικών επιπτώσεων από ενεργειακά ή άλλα βιομηχανικά έργα.

Α) Απώλεια, υποβάθμιση ή κατακερματισμός οικοτόπων

Τα έργα υποδομών μεταφοράς ενέργειας μπορεί να απαιτούν τη διαμόρφωση των χερσαίων εκτάσεων και την απομάκρυνση της επιφανειακής βλάστησης. Μέσω της διαδικασίας αυτής οι υπάρχοντες οικότοποι μπορεί να αλλοιωθούν, να υποστούν βλάβες, να κατακερματιστούν ή να καταστραφούν. Η έκταση της απώλειας και της υποβάθμισης οικοτόπων εξαρτάται από το μέγεθος, την τοποθεσία και την σχεδίαση ενός έργου καθώς και την ευαισθησία των οικοτόπων που πλήττονται.

Οι γραμμές μεταφοράς ισχύος μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε καταστροφή ενδιαιτημάτων προκαλώντας μη ηθελημένες δασικές πυρκαγιές.

Β) Παρενόχληση και εκτόπιση

Η παρενόχληση ειδών στις συνήθεις περιοχές αναπαραγωγής, βοσκής ή ανάπαυσής τους, καθώς και κατά μήκος των μεταναστευτικών τους οδών μπορεί να οδηγήσει σε εκτόπιση και αποκλεισμό τους και, κατά συνέπεια, σε απώλεια της χρήσης οικοτόπων. Τα είδη ενδέχεται να εκτοπιστούν από περιοχές μέσα και γύρω από την τοποθεσία του έργου λόγω, για παράδειγμα, της αυξημένης κυκλοφορίας, της παρουσίας ανθρώπων, όπως επίσης και λόγω θορύβου, σκόνης, ρύπανσης, τεχνητού φωτισμού ή δονήσεων που προκαλούνται κατά τη διάρκεια ή μετά τα κατασκευαστικά έργα.

Οι εναέριες γραμμές μεταφοράς μπορούν να προκαλέσουν απώλεια χρήσιμων τόπων διατροφής των πτηνών στις περιοχές αναπαραγωγής καθώς και σε ενδιαιτήματα στάθμευσης και διαχείμασης. Ειδικά αν επηρεάζουν την διεύθυνση της πτήσης.

Γ) Κίνδυνος σύγκρουσης και ηλεκτροπληξίας

Τα πουλιά, και πιθανώς οι νυχτερίδες, ενδέχεται να συγκρούονται με τα διάφορα μέρη των γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ισχύος και άλλες υπέργειες εγκαταστάσεις ηλεκτρικής ενέργειας. Το επίπεδο του κινδύνου σύγκρουσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη γεωγραφική θέση του έργου και τα είδη που είναι παρόντα, καθώς και από τις καιρικές συνθήκες, την ορατότητα και τον συγκεκριμένο σχεδιασμό των ίδιων των γραμμών μεταφοράς ισχύος (ιδίως σε περίπτωση ηλεκτροπληξίας). Τα είδη που έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής χαρακτηρίζονται από χαμηλούς αναπαραγωγικούς ρυθμούς και/ή είναι σπάνια ή βρίσκονται ήδη σε ευάλωτη κατάσταση διατήρησης (όπως οι αετοί, οι γύπες και οι πελαργοί) μπορούν να είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα.

Προσθέτουμε ότι ορισμένες θέσεις στο έδαφος μπορεί να προσελκύουν τα πουλιά για πολλούς λόγους. Η ύπαρξη π.χ. νερού, λιμνίου, ποτίστρας ή πηγών τροφής μπορεί να προσελκύσει πολλά είδη αλλά και αρπακτικά ή νυκτόβια είδη. Ηλεκτρικές γραμμές κοντά σε τέτοιες θέσεις παρουσιάζουν αυξημένες πιθανότητες  πρόσκρουσης ή ηλεκτροπληξίας.    

Οι επιπτώσεις όσον αφορά την ορνιθοπανίδα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Τα είναι που είναι πιο ευάλωτα είναι αυτά που έχουν τα εξής χαρακτηριστικά :

  • Μεγάλο μέγεθος·
  • Ανεπαρκής κεντρική όραση·
  • Νυκτερινή δραστηριότητα·
  • Πτηνά με ανεπαρκή πτητική ικανότητα (poor fliers), μειωμένη δυνατότητα ελιγμών (πρόσκρουση)·
  • Έλλειψη πτητικής εμπειρίας, νεαρά πτηνά (ηλεκτροπληξία, πρόσκρουση)·
  • Προτίμηση στα ψηλά σημεία για κούρνιασμα, ξεκούραση ή φωλεοποίηση·
  • Προτίμηση σε άδενδρα, ανοικτά ενδιαιτήματα (ηλεκτροπληξία)·
  • Πτήση σε σμήνη και κοινωνική συμπεριφορά·
  • Είδη ευάλωτα στις οχλήσεις·
  • Προτίμηση για ενδιαιτήματα χαμηλού υψομέτρου (που χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη πυκνότητα του ηλεκτρικού δικτύου)·
  • Σπάνια και απειλούμενα είδη (σε συνδυασμό με μικρή πυκνότητα, χαμηλή γονιμότητα κ.λπ. βλέπε κατωτέρω)·
  • Είδη μικρής πυκνότητας (με μικρότερη δυνατότητα αναπλήρωσης)·
  • Είδη με χαμηλό αναπαραγωγικό δυναμικό (λόγω αυξημένης θνησιμότητας των ενήλικων πτηνών απαιτείται μεγαλύτερο διάστημα για την αποκατάσταση των πληθυσμιακών απωλειών)·
  • Είδη με χαμηλή γονιμότητα, χαμηλή θνησιμότητα, υψηλό προσδόκιμο ζωής (ως αποτέλεσμα της μείωσης των εφεδρειών λόγω των διαρκών πληθυσμιακών απωλειών)·
  • Αποδημητικά πτηνά μεγάλων διηπειρωτικών αποστάσεων (μεγάλη γεωγραφική έκταση και πολύ διαφορετικά επίπεδα άμβλυνσης των επιπτώσεων από τις γραμμές μεταφοράς ισχύος).
Επικίνδυνες θέσεις με επικίνδυνες συνδεσμολογίες (Επάνω: Κάστρο και κάτω: Κυψελοχώρι, Λάρισσας)

Η ηλεκτροπληξία είναι ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα για τους πληθυσμούς ορισμένων ειδών. Ένα πτηνό μπορεί να πάθει ηλεκτροπληξία αν ακουμπήσει τους διφασικούς αγωγούς ή έναν αγωγό και μια γείωση ταυτόχρονα, ιδίως όταν το φτέρωμά του είναι βρεγμένο. Είναι γενικά αποδεκτό ότι ο κίνδυνος που διατρέχουν τα πτηνά εξαρτάται από την τεχνική κατασκευή και τον λεπτομερή σχεδιασμό των εγκαταστάσεων ισχύος. Ειδικότερα, ο κίνδυνος ηλεκτροπληξίας είναι υψηλός στους «κακοσχεδιασμένους» στύλους μέσης τάσης. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την ηλεκτροπληξία ενός πουλιού είναι οι εξής:

  • Μορφολογία του πτηνού: Τα μεγάλα πτηνά είναι πιο ευάλωτα επειδή η πιθανότητα να ακουμπήσουν σε ηλεκτρικά εξαρτήματα με απλωμένα τα φτερά ή με άλλα μέλη του σώματός τους είναι μεγαλύτερη από ό,τι για τα μικρά πτηνά
  • Συμπεριφορά του πτηνού: Τα πτηνά που χρησιμοποιούν στύλους για ξεκούραση, κούρνιασμα και φωλεοποίηση είναι πιο ευάλωτα. Τα είδη που χτίζουν τη φωλιά τους στο έδαφος (κίρκοι και ορισμένες κουκουβάγιες) φαίνεται ότι δεν παθαίνουν συχνά ηλεκτροπληξία, επειδή συνήθως κυνηγούν ενώ πετούν και ξεκουράζονται πάνω ή κοντά στο έδαφος
  • Τύπος και διαμόρφωση του στύλου:
    • Οι περισσότερες απώλειες παρατηρούνται σε στύλους γραμμών διανομής μέσης τάσης (1kV έως 60 kV), γεγονός που οφείλεται στη μικρή απόσταση μεταξύ των διαφόρων εξαρτημάτων.
    • Οι στύλοι ειδικής λειτουργίας (στύλοι επιτόνων, στύλοι διασταύρωσης φάσης, στύλοι διακλάδωσης ή μονάδες μετασχηματιστών) έχουν πολύ περισσότερα θύματα σε σχέση με τις απλές εφαπτόμενες κατασκευές. Οι απώλειες πτηνών θα μπορούσαν να μειωθούν δραματικά με τη μετασκευή των επικίνδυνων, ανεπαρκώς σχεδιασμένων στύλων.
Συνδεσμολογίες άκρως επικίνδυνες για τα πουλιά (Κολχικό Λαγγαδά)
  • Περιβαλλοντικοί παράγοντες:

Αφθονία θηραμάτων: ο αριθμός των αρπακτικών πτηνών που παθαίνουν ηλεκτροπληξία αυξάνει ευθέως ανάλογα με τον αριθμό των θηραμάτων.

Δομή και κάλυψη της βλάστησης: η δομή της βλάστησης μπορεί να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα θηραμάτων και τις κυνηγετικές επιδόσεις του αρπακτικού.

Ενδιαίτημα: τα πτηνά χρησιμοποιούν και παθαίνουν ηλεκτροπληξία πιο συχνά σε στύλους που είναι εγκατεστημένοι σε περιοχές με έλλειψη σημείων ξεκούρασης, π.χ. λιβαδικές εκτάσεις, υγροτόπους.

Ανάγλυφο: Στην περίπτωση της ηλεκτροπληξίας, το ανάγλυφο επηρεάζει τα σημεία στα οποία ξεκουράζονται και κουρνιάζουν τα πτηνά, και το ύψος της βλάστησης επηρεάζει τη διαθεσιμότητα φυσικών σημείων κουρνιάσματος. Τα ποσοστά θνησιμότητας για τους αετούς αυξάνονταν ανάλογα με την κλίση, πιθανώς λόγω της συνήθειας να κυνηγούν από κούρνιες. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι πυλώνες που βρίσκονται σε δεσπόζουσες θέσεις και περιβάλλονται από ψηλές πλαγιές τείνουν να προκαλούν μεγαλύτερα ποσοστά ηλεκτροπληξίας.

Φύλο: Για πτηνά του ίδιου είδους, τα θηλυκά που είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος απειλούνται περισσότερο από ηλεκτροπληξία.

Ηλικία: Τα νεαρά και ανώριμα πτηνά είναι πιο ευάλωτα στην ηλεκτροπληξία απ’ όσο τα ενήλικα πτηνά. Αυτό μπορεί να είναι αποτέλεσμα της έλλειψης εμπειρίας στην απογείωση και την προσγείωση.

Γεωγραφικοί παράγοντες: Σε ορισμένες περιοχές κρίσιμης σημασίας για τα πτηνά, τα ποσοστά ηλεκτροπληξίας είναι υψηλότερα σε σχέση με τις περιοχές μικρής πυκνότητας (π.χ. περιοχές αναπαραγωγής μεγάλης πυκνότητας, ζώνες διασποράς, τόποι συγκέντρωσης, στενά περάσματα).

Εποχή: Οι μεγαλύτερες απώλειες παρατηρούνται στο τέλος του καλοκαιριού, από την περίοδο της πτέρωσης ή και μετά. Οι μεγάλοι αετοί απειλούνται περισσότερο το φθινόπωρο και τον χειμώνα, ίσως επειδή βρέχεται το φτέρωμά τους όταν επικρατούν δυσμενείς καιρικές συνθήκες (βροχή, χιόνι), παράγοντας εξαιρετικά σημαντικός για τον κίνδυνο ηλεκτροπληξίας.

Η διεύθυνση του επικρατέστερου ανέμου σε σχέση με τις τραβέρσες μπορεί επίσης να συμβάλει σε ηλεκτροπληξίες αρπακτικών πτηνών. Πιθανολογείται ότι οι στύλοι που διαθέτουν τραβέρσες κάθετες ως προς τους επικρατέστερους ανέμους προκάλεσαν λιγότερους θανάτους αετών έναντι των στύλων με τραβέρσες διαγώνιες ή παράλληλες με τον άνεμο, λόγω των δυσκολιών που σχετίζονται με τις απογειώσεις και τις προσγειώσεις με πλευρικό άνεμο.

Τα δύο ψηλότερα καλώδια στον πυλώνα της γραμμής υψηλής τάσης είναι δυσδιάκριτα (παραπλεύρως της Εγνατίας οδού, Κοζάνη)

Στην συνέχεια παρουσιάζεται ένας πίνακας με τις ομάδες των ειδών που απειλούνται περισσότερο.

Πίν. 1. Βαθμός σοβαρότητας των επιπτώσεων στους πληθυσμούς των πτηνών από τη θνησιμότητα που οφείλεται σε ηλεκτροπληξία ή πρόσκρουση σε γραμμές μεταφοράς ισχύος για τις διάφορες οικογένειες πτηνών στην Ευρασία (από την έκδοση της Ε.Ε.)

Οικογένειες πτηνών της Ευρασίας που έχουν χαρακτηριστεί ευάλωτα στην ηλεκτροπληξία και στις προσκρούσεις σε διεθνές επίπεδοΑπώλειες λόγω ηλεκτροπληξίαςΑπώλειες λόγω πρόσκρουσης
Παγοβούτια (Gaviidae) και βουτηχτάρες (Podicipedidae)0II
Θυελλοπούλια (Procellariidae)0II
Σούλες (Sulidae)0I
Πελεκάνοι (Pelicanidae)III-III
Κορμοράνοι (Phalacrocoracidae)II
Ερωδιίδες (Ardeidae)III
Πελαργοί (Ciconidae)IIIII
Ίβιδες (Threskiornithidae)III
Φλαμίνγκο (Phoenicopteridae)0II
Πάπιες, χήνες, κύκνοι, πρίστες (Anatidae)0II
Αρπακτικά πτηνά (Accipitriformes και Falconiformes)II-IIII-II
Πέρδικες, ορτύκια, τετράονες (Galliformes)0II-III
Ράλλοι, νερόκοτες (Rallidae)0II
Γερανοί (Gruidae)0III
Ωτίδες (Otidae)0III
Παρυδάτια/Καλοβατικά πτηνά (Charadriidae + Scolopacidae)III-III
Ληστόγλαροι (Sterkorariidae) και γλάροι (Laridae)III
Στέρνες (Sternidae)0-II-II
Άλκες (Alcidae)0I
Περιστερόκοτες (Pteroclididae)0II
Περιστέρια (Columbidae)I-IIII
Κούκοι (Cuculidae)0I-II
Κουκουβάγιες (Strigiformes)II-IIIII
Γιδοβύζια (Caprimulgidae) και σταχτάρες (Apodidae)0I-II
Τσαλαπετεινοί (Upudidae) και αλκυόνες (Alcedinidae)II-II
Μελισσοφάγοι (Meropidae)0-II-II
Χαλκοκουρούνες (Coraciidae)I-III-II
Δρυοκολάπτες (Picidae)II-II
Κοράκια, κουρούνες, κίσσες (Corvidae)III-II
Ωδικά πτηνά μικρού και μεσαίου μεγέθους (Passeriformes)II-
Υπόμνημα: 0 = απουσία καταγεγραμμένων, ή πολύ μικρή πιθανότητα, απωλειών· I = καταγεγραμμένες απώλειες, αλλά όχι εμφανής απειλή για τον πληθυσμό των πτηνών· II = μεγάλες απώλειες σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο, αλλά χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στον συνολικό πληθυσμό του είδους III = απώλειες οι οποίες αποτελούν μείζονα παράγοντα θνησιμότητας και απειλούν ένα είδος με αφανισμό, σε περιφερειακό επίπεδο ή σε ευρύτερη κλίμακα.
Νερόκοττα νεκρή από ηλεκτροπληξία (Μεγαλόπολη)

Οι παράγοντες που επηρεάζουν την πιθανότητα πρόσκρουσης είναι οι εξής:

  • Μορφολογία του πτηνού: Πτηνά που διαθέτουν σχετικά μεγάλη σωματική μάζα και σχετικά κοντές πτέρυγες και ουρά (οι λεγόμενοι «poor fliers»), διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο πρόσκρουσης.
  • Φυσιολογία του πτηνού: Ορισμένα είδη πτηνών δεν μπορούν τουλάχιστον προσωρινά να βλέπουν ικανοποιητικά μπροστά στην κατεύθυνση της πορείας τους.
  • Συμπεριφορά του πτηνού:
    • Αγελαία συμπεριφορά, με τα είδη που κινούνται καθημερινά σε σμήνη μέσα από γραμμές μεταφοράς ισχύος προς και από τους τόπους ταΐσματος, φωλεοποίησης και κουρνιάσματος να εμφανίζονται ιδιαίτερα ευάλωτα.
    • Τα είδη πτηνών που συνηθίζουν να πετούν τη νύχτα ή το λυκόφως διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο πρόσκρουσης από τα είδη που κινούνται κυρίως στη διάρκεια της ημέρας.
  • Άλλοι παράγοντες όπως οι καιρικές συνθήκες, η διαμόρφωση των γραμμών, η όδευση των γραμμών, η χρήση των ενδιαιτημάτων, η ύπαρξη βλάστησης κατά μήκος των καλωδίων, το ανάγλυφο, οι οχλήσεις, η επιλογή των μεταναστευτικών διαδρομών και οι τόποι ενδιάμεσης στάσης πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη.

Δ) Επιπτώσεις από εμπόδια

Στην περίπτωση της ηλεκτρικής ενέργειας, οι υποδομές μεταφοράς, παραλαβής και αποθήκευσης μεγάλου μεγέθους μπορούν να υποχρεώσουν τα είδη να παρακάμψουν ολοκληρωτικά μια περιοχή, τόσο κατά τις μεταναστευτικές τους κινήσεις όσο και κατά τις πτήσεις τους σε τοπικό επίπεδο, κατά τη διάρκεια των τακτικών κυνηγετικών τους δραστηριοτήτων. Το κατά πόσον αυτό αποτελεί πρόβλημα εξαρτάται από μια σειρά παράγοντες, όπως είναι το μέγεθος του υποσταθμού, τα διαστήματα μεταξύ των ηλεκτρικών καλωδίων και η διαδρομή που ακολουθούν, ο βαθμός εκτόπιση των ειδών και η ικανότητά τους να ανακτούν την αυξημένη ενέργεια που αναλώνουν, όπως επίσης και η σύνδεση μεταξύ των περιοχών βοσκής, κουρνιάσματος και αναπαραγωγής.

Σύμφωνα με νέα στοιχεία που συγκέντρωσαν διάφορες επιστημονικές ομάδες τα ζώα μπορούν να τρομάξουν από τις λάμψεις υπεριώδους ακτινοβολίας που προκαλούν τα ηλεκτρικά καλώδια, οι οποίες δεν είναι ορατές στο ανθρώπινο μάτι.

Ε) Επιπτώσεις από τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία

Το ζήτημα αυτό είναι υπό διερεύνηση, όσον αφορά την άγρια πανίδα.

Στις θετικές επιπτώσεις των γραμμών μεταφοράς ηλεκτρισμού στους πληθυσμούς των πουλιών, με την επιφύλαξη των αλλαγών στις κοινότητες των ειδών όταν πρόκειται για φυσικά οικοσυστήματα, καταγράφονται τα εξής:

 Υπόστρωμα αναπαραγωγής, θέση φωλεοποίησης: Το γεγονός ότι τα πτηνά ενίοτε αναπαράγονται σε κατασκευές ηλεκτρικού ρεύματος οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων η απουσία εναλλακτικών τόπων φωλεοποίησης όπως τα δένδρα και οι απότομοι βράχοι· οι κατασκευές ηλεκτρικού ρεύματος προσφέρουν στα πτηνά έναν σταθερό τόπο για να χτίσουν τη φωλιά τους με ασφάλεια μακριά από αρπακτικά θηλαστικά. Οι κατασκευές των δικτύων κοινής ωφέλειας μπορούν να αποτελέσουν υποστρώματα φωλεοποίησης σε ενδιαιτήματα που δεν διαθέτουν ιδιαίτερα φυσικά στοιχεία, και προσφέρουν ως έναν βαθμό προστασία διευκολύνοντας με τον τρόπο αυτό την επέκταση της εξάπλωσης ορισμένων ειδών ή αυξάνοντας την τοπική πυκνότητα ορισμένων ειδών.

Ενεργή φωλιά βραχοκιρκίνεζου στα Στενά του Αλιάκμονα (η φωλιά βρίσκεται στο κέντρο της εικόνας)

Θέση για κούρνιασμα και κυνήγι: Οι γύπες και οι πελαργοί πολλές φορές καταφεύγουν σε κατασκευές μεταφοράς ισχύος για κούρνιασμα καθώς εκεί είναι πιο προστατευμένοι από τις δριμείες καιρικές συνθήκες και τους θηρευτές στο έδαφος. Η παρουσία ηλεκτρικών στύλων σε ενδιαιτήματα της υπαίθρου είναι ευεργετική για ορισμένα αρπακτικά πτηνά καθώς τους παρέχει δεσπόζοντα σημεία επόπτευσης με οπτικό πεδίο στους τόπους κυνηγιού. Οι κατασκευές γραμμών μεταφοράς ισχύος σε σχετικά άδενδρες περιοχές έχουν καταστήσει εκτάσεις εκατομμυρίων χιλιομέτρων κατάλληλο ενδιαίτημα για τα αρπακτικά πτηνά που εφορμούν από ψηλά σημεία. Αυτά ισχύουν στην περίπτωση που έχει περιοριστεί οι πιθανότητες ηλεκτροπληξίας στις συνδεσμολογίες των στύλων.

Διαχείριση ενδιαιτήματος: Οι γραμμές μεταφοράς ισχύος μπορούν επίσης να παρέχουν μόνιμο ενδιαίτημα για τα είδη που χρειάζονται χαμηλή βλάστηση. Σε έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στις ΗΠΑ διαπιστώθηκε ότι οι ανοικτοί διάδρομοι δουλείας διέλευσης κατά μήκος των γραμμών κοινής ωφέλειας προσφέρουν ενδιαίτημα σε μειούμενα είδη πτηνών. Αποτελούν όμως και χώρο διασποράς άλλων ειδών, μεταξύ των οποίων και ξενικών, σε ένα οικοσύστημα.

Σχεδιάγραμμα κλιμακούμενου εξωτερικού δασικού ορίου κατά μήκος του διαδρόμου των εναέριων γραμμών ισχύος σε δασικό περιβάλλον

Συνιστώμενα μέτρα άμβλυνσης του κινδύνου θανάτωσης από πρόσκρουση ή ηλεκτροπληξία από την Ε.Ε.

Η καλύτερη λύση είναι η υπογειοποίηση των γραμμών μεσαίας και χαμηλής τάσης ή η μόνωσή τους. Το κόστος όμως είναι αυξημένο. Στην έκδοση της Ε.Ε. για τις υποδομές μεταφοράς ενέργειας (Ε.Ε. 2018) προτείνονται λύσεις για το εναέριο δίκτυο.

Υπόγεια εγκατάσταση γραμμής υψηλής τάσης

Αρχές άμβλυνσης του κινδύνου ηλεκτροπληξίας

1. Αντικατάσταση των χαλύβδινων στύλων με τους λιγότερο επικίνδυνους στύλους από σκυρόδεμα ή ξύλο.

2. Επειδή τα προσωρινά μονωτικά υλικά διαβρώνονται και οι μετασκευασμένοι πυλώνες μπορεί να υποβαθμιστούν σε θανάσιμες κατασκευές με το πέρασμα του χρόνου, πρέπει να προκρίνεται η χρήση ασφαλέστερων σχεδίων πυλώνων (π.χ. με μονωτήρες ανάρτησης και με αποστάσεις που υπερβαίνουν τις επαρκείς ελάχιστες αποστάσεις ασφαλείας, βλέπε κατωτέρω) έναντι των προσωρινών λύσεων.

3. Αντικατάσταση των άκαμπτων μονωτήρων πείρων με μονωτήρες ανάρτησης ή εκ των υστέρων τοποθέτηση μονωτικών καλυμμάτων τελευταίας γενιάς στους άκαμπτους μονωτήρες πείρων, στο κατάλληλο μήκος.

4. Εξασφάλιση επαρκούς απόστασης μεταξύ των διαφορετικών αγωγών και μεταξύ των αγωγών και των γειωμένων συρμάτων και εξαρτημάτων.

5. Εξασφάλιση αποστάσεων μεταξύ των αγωγών άνω των 1400mm.

6. Εξασφάλιση αποστάσεων μεταξύ των σημείων κουρνιάσματος (τραβέρσα, κορυφή στύλου) και των ηλεκτροδοτούμενων στοιχείων άνω των 600mm.

7. Αποθάρρυνση των πτηνών από το κούρνιασμα σε μη ασφαλή σημεία.

Συνιστώμενες μέθοδοι άμβλυνσης του κινδύνου ηλεκτροπληξίας

Στύλοι με άκαμπτους μονωτήρες πείρων

  • Μόνωση μονωτήρων και αγωγών με πλαστικά μονωτικά καλύμματα (δίσκους), μήκους 1400 mm.
  • Τοποθέτηση μακαρονιών, μήκους 1400 mm.
  • Μόνωση του κεντρικού αγωγού που είναι προσαρμοσμένος σε άκαμπτο μονωτήρα πείρων σε ενδιάμεσους στύλους οριζόντιας διάταξης χωρίς αγώγιμη τραβέρσα ώστε να εξασφαλιστεί το αναγκαίο διάκενο μεταξύ των εξωτερικών αγωγών.

Στύλοι με μονωτήρες ανάρτησης

  • Χρήση τύπων στύλου στους οποίους η απόσταση μεταξύ του μεσαίου μονωτήρα ανάρτησης και της κορυφής του στύλου είναι τουλάχιστον 1000mm.
  • Στους στύλους (τριγωνικού ή θολωτού τύπου) με μονωτήρες ανάρτησης, συνιστάται η μόνωση του μεσαίου αγωγού σε συνολικό μήκος 2000 mm εάν υπάρχει επικίνδυνο σημείο κουρνιάσματος κάτω από τον μεσαίο αγωγό στην κορυφή του στύλου.

Στύλοι επιτόνων και στύλοι διακλάδωσης

  • Χρήση αλυσίδων μονωτήρα μήκους τουλάχιστον 700 mm.
  • Όδευση των καλωδίων των δύο τουλάχιστον βραχυκυκλωτήρων κάτω από την τραβέρσα, και μόνωση του τρίτου βραχυκυκλωτήρα.
  • Χρήση μονωμένων καλωδίων βραχυκυκλωτήρων.

Μετασχηματιστές, τέρματα

  • Κατασκευή τερμάτων με επαρκή μόνωση στα καλώδια των βραχυκυκλωτήρων και στους απαγωγείς υπερτάσεων.

Στύλοι διακοπτών

  • Σχεδιασμός των διακοπτών ώστε να αποτρέπεται το κούρνιασμα των πουλιών πάνω σε εξαρτήματα διακοπτών και/ή μόνωση όλων των επικίνδυνων εξαρτημάτων.
  • Τοποθέτηση των διακοπτών κάτω από την τραβέρσα, και μόνωση των καλωδίων των βραχυκυκλωτήρων.
  • Χρήση καλυμμάτων στους μονωτήρες διέλευσης καλωδίου.
  • Εγκατάσταση μονωμένων (μη αγώγιμων) θέσεων κούρνιας πάνω από τον εξοπλισμό των διακοπτών σε όλο το μήκος ή στις πλευρές της κεφαλής του στύλου τηρώντας τις ελάχιστες απαιτούμενες αποστάσεις για την ασφάλεια των πτηνών.
  • Χρήση αποτελεσματικών διατάξεων για την αποτροπή του κουρνιάσματος σε μη ασφαλή σημεία.

Ανακατασκευή γραμμών

  • Αντικατάσταση των εναέριων γραμμών μεταφοράς με υπόγειες όταν αυτό είναι δυνατό.
  • Αποφυγή του σχεδιασμού στύλων με άκαμπτους μονωτήρες πείρων στις νέες εναέριες γραμμές μεταφοράς.
  • Χρήση στύλων με μονωτήρες ανάρτησης.
Τεχνητή φωλιά πελαργών (Βλοχός Καρδίτσας)

Συνιστώμενα μέτρα άμβλυνσης του κινδύνου πρόσκρουσης

  • Μείωση του αριθμού των επιπέδων πρόσκρουσης (κάθετα διαχωριζόμενος αριθμός αγωγών).
  • Αποφυγή χρήσης ουδέτερου καλωδίου (γείωσης) πάνω από τα καλώδια αγωγών όταν αυτό είναι δυνατό.
  • Εγκατάσταση εμφανώς ορατών σημαντήρων υψηλής αντίθεσης (δηλαδή σε άσπρο/μαύρο) και/ή κινούμενων και ανακλαστικών εκτροπέων της πτήσης πτηνών σε ηλεκτροδοτούμενους αγωγούς και καλώδια γείωσης.

Οι φωτογραφίες που ακολουθούν προέρχονται από την ειδική έκδοση του διεθνούς οργανισμού: Convention on Migratory Species (2011) υπό την αιγίδα του Περιβαλλοντικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP).

Αριστερά, ασφαλής πυλώνας χαμηλής τάσης. Δεξιά, επικίνδυνος για πρόκληση ηλεκτροπληξίας

Αριστερά πυλώνας μεσαίας τάσης που είναι επικίνδυνος για πουλιά που κουρνιάζουν ή θελήσουν να χρησιμοποιήσουν τον πυλώνα για κατόπτευση. Δεξιά ασφαλής πυλώνας με μονωμένες συνδέσεις.
Πλήρως μονωμένα καλώδια μεσαίας τάσης

Πυλώνες μεσαίας τάσης με λύσεις αποτροπής της ηλεκτροπληξίας

Μονωτήρας για την προστασία αρπακτικών. Διασφαλίζει ότι η απόσταση των μη μονωμένων καλωδίων θα είναι αρκετή για την αποφυγή ηλεκτροπληξίας

Τεχνητή φωλιά ψαραετού σε πυλώνα μεσαίας τάσης
Γραμμή μεσαίας τάσης με μικρά σπιράλ για να καθίστανται ορατά και να αποφεύγεται η πρόσκρουση. Θα ήταν καλύτερα αν οι μονωτήρες βρίσκονταν κάτω από τους βραχίονες του πυλώνα

Γραμμή υψηλής τάσης με ειδικά «πτερύγια» στα καλώδια γείωσης ώστε να καθίστανται ορατά από τα πουλιά

Διάφορες συσκευές σήμανσης γραμμής (το στυλό που τοποθετήθηκε για σύγκριση έχει μήκος 14 εκατοστών)

Τοποθέτηση ανακλαστήρων «εκτροπέων πουλιών» σε γραμμή υψηλής τάσης. Σήμερα η εργασία αυτή μπορεί να γίνει με ειδικά τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη (drones).

Συνιστώμενα μέτρα άμβλυνσης του κινδύνου θανάτωσης από πρόσκρουση ή ηλεκτροπληξία από την την BirdLife International

Στην έκδοση της BirdLife International (2015) συνοψίζονται τα μέτρα που μπορούν ληφθούν για την αντιμετώπιση της θανάτωσης από πρόσκρουση ή ηλεκτροπληξία αν δεν εφαρμοστούν μέτρα όπως η υπογειοποίηση ή η πλήρης μόνωση των καλωδίων.

Για την αποφυγή της πρόσκρουσης προτείνεται:

  • Τοποθέτηση ηλεκτροφόρων γραμμών παράλληλα με χαρακτηριστικά γης που θα μπορούσαν να είναι πιθανές διαδρομές πουλιών όπως κορυφογραμμές και κοιλάδες, ώστε να μην τις διασχίζουν.
  • Χρησιμοποίηση «εκτροπέων πτηνών» σε περιοχές υψηλής πρόσκρουσης, ειδικά κατά μήκος των διαδρόμων μετανάστευσης. Αυτοί θα πρέπει να αυξήσουν την γραμμή ορατότητας παχύνοντας την εμφάνιση της γραμμής σε τουλάχιστον 20 cm σε μήκος 10-20m.
  • Οι δείκτες πρέπει να είναι κινούμενοι, με αντίθεση χρωμάτων (π.χ. μαύρο και άσπρο), σε αντίθεση με το φόντο, να προεξέχουν πάνω και κάτω από τη γραμμή και να τοποθετηθούν ανά 5-10 μέτρα μεταξύ τους.
  • Αφαίρεση του λεπτού ουδέτερου καλωδίου ή της γείωσης (ασπίδα) πάνω από το γραμμές μεταφοράς υψηλής τάσης όπου είναι εφικτό και όπου αυτό δεν είναι δυνατό με επισήμανση της γραμμής ώστε να γίνει πιο ορατή.
  • Ομαδοποίηση καλωδίων υψηλής τάσης και χρήση διαχωριστικών για αύξηση της ορατότητα.
  • Ενσωμάτωσης της καλωδίωση των γραμμών χαμηλής και μέσης τάσης αν είναι δυνατόν. Αν και ακριβό, αυτό εξαλείφει την πλειοψηφία κινδύνων που σχετίζονται με σύγκρουση και ηλεκτροπληξία πουλιών. Αλλά αυτό εξαρτάται από τις τοπικές συνθήκες του τόπου, όπως συγκεκριμένα ενδιαιτήματα μπορεί να είναι οικολογικά ανασταλτικό.
  • Ελαχιστοποίηση της κατακόρυφης διάταξης των ηλεκτροφόρων καλωδίων. Διατηρώντας τις  γραμμές σε οριζόντιο επίπεδο μειώνεται ο κίνδυνος σύγκρουσης.
  • Ανάλογα με την τοποθεσία και την τοπογραφία, μπορεί να υπάρχει δυνατότητα οι γραμμές χαμηλής ισχύος να βρίσκονται κάτω από το ύψος στο οποίο μπορεί να ταξιδεύουν τα πουλιά.
  • Χειρισμός των ενδιαιτημάτων για να επηρεαστεί η δραστηριότητα πτήσης και η συμπεριφορά του πουλιού, π.χ. γραμμές δέντρων κάτω από τις γραμμές υψηλής τάσης για να επιτευχθεί αύξηση της ορατότητας (αύξηση της αντίθεσης).
  • Η ομαδοποίηση των γραμμών στην ίδια διαδρομή μπορεί επίσης να είναι ωφέλιμη, καθώς το δίκτυο θα καλύψει μια μικρότερη περιοχή.
  • Αποφυγή χωροθέτησης περιοχών που είναι ελκυστικές για τα πουλιά, όπως μονάδες επεξεργασίας λυμάτων και χώροι διάθεσης στερεών αποβλήτων, κοντά σε υψηλές συγκεντρώσεις ηλεκτροφόρων καλωδίων.

Για την αποτροπή της ηλεκτροπληξίας προτείνεται:

  • Σχεδιασμός ηλεκτροφόρων καλωδίων και συναφών στοιχείων για μείωση του κινδύνου ηλεκτροπληξίας.
  • Τοποθέτηση των μονωτών κάτω από τους βραχίονες του πυλώνα όπου είναι πιθανόν να κουρνιάσουν τα πουλιά. Το μήκος της απόσταση ανάμεσα στην πιθανή θέση κουρνιάσματος και των γυμνών καλωδίων πρέπει να είναι τουλάχιστον 70 cm.
Τοποθέτηση μονωτήρων κάτω από τους βραχίονες του πυλώνα

  • Κάλυψη όρθιων μονωτών με μη αγώγιμο υλικό και χρήση μη αγώγιμου υλικού για την σύνδεση μονωτές στους πόλους.
  • Χρήση μονωτικών καλωδίων κοντά σε στύλους και γύρω από θέσεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για κούρνιασμα, τουλάχιστον 70 cm και στις δύο πλευρές και έως τουλάχιστον 140 cm (ακόμη και 180cm εάν υπάρχουν γύπες) σε περιοχές όπου πετούν μεγάλα σε μέγεθος πουλιά. 
Μονωμένοι αγωγοί τουλάχιστον 70 cm σε κάθε πλευρά του βραχίονα

Όπου ο στύλος είναι κατασκευασμένος από χάλυβα πρέπει να μονώνονται όλοι οι αγωγοί.  

Σε δομές καταπόνησης όπου χρησιμοποιούνται άλτες, τουλάχιστον οι δύο άλτες πρέπει να αναρτώνται κάτω από τον βραχίονα και ο τρίτος να είναι μονωμένος, ή όλοι οι άλτες να φέρουν μόνωση.

Διαμόρφωση ασφαλών πλατφορμών για φωλιά και κούρνιασμα πουλιών πάνω από τους πόλους, τουλάχιστον 70 cm πάνω από στοιχεία που φέρουν ηλεκτρισμό, ή ακόμη υψηλότερα ανάλογα με τα είδη που υπάρχουν.

Η απόσταση μεταξύ των αγωγών δεν πρέπει να είναι μικρότερη από 140 εκατοστά, και 70 εκατοστά μεταξύ θέσεων κουρνιάσματος και ηλεκτροφόρα στοιχεία.  

Ασφαλής θέση κουρνιάσματος πάνω από τους πόλους. Απαιτούνται και μονώσεις στις συνδέσεις

  • Σε περιοχές όπου εμφανίζονται μεγάλα πτηνά, η απόσταση μεταξύ τους των ηλεκτροφόρων στοιχείων ή η μόνωση πρέπει να είναι πάνω από 2,7 m οριζόντια και πάνω από 1,8 m κάθετα.
  • Διαμόρφωση ασφαλών σημείων κουρνιάσματος με χρήση ειδικών τεχνικών λύσεων.
  • Μετασκευή των γραμμών που χαρακτηρίζονται ως υψηλού κινδύνου και συνεχής παρακολούθηση.

Βασική βιβλιογραφία

BirdLife International 2015. Power Lines Guidance v.1. Migratory Soaring Birds project. 6 pp.

Birdlife International, 2015. Guidance on appropriate means of impact assessment of electricity power grids on migratory soaring birds in the Rift Valley / Red Sea Flyway. Regional Flyway Facility. Amman, Jordan.

CONVENTION ON MIGRATORY SPECIES. 2011. GUIDELINES FOR MITIGATING CONFLICT BETWEEN MIGRATORY BIRDS AND ELECTRICITY POWER GRIDS. TENTH MEETING OF THE CONFERENCE OF THE PARTIES.  43 σελ.

NABU 2017. Vogel-Kollisionsopfer an Hoch- und Höchstspannungsfreileitungen in Deutschland – eine Abschätzung. 34 σελ. Διαθέσιμο στον ιστότοπο: https://www.nabu.de/tiere-und-pflanzen/voegel/gefaehrdungen/stromtod/index.html (Η NABU έχει αναρτήσει πολλά κείμενα για το θέμα).  

Tintó, A., Real, J. and Mañosa, S. (2010) ‘Predicting and Correcting Electrocution of Birds in Mediterranean Areas’, Journal of Wildlife Management, 74(8), pp. 1852–1862. doi: 10.2193/2009-521.

Uddin Mohib, Sutirtha Dutta, Vishnupriya Kolipakam, Hrishika Sharma, Farha Usmani, Yadvendradev Jhala, 2021. High bird mortality due to power lines invokes urgent environmental mitigation in a tropical desert. Biological Conservation 261 (2021) 109262

Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2018. Έγγραφο καθοδήγησης. Υποδομές μεταφοράς ενέργειας και νομοθεσία της ΕΕ για το φυσικό περιβάλλον. 159 σελ. Υπηρεσία Εκδόσεων Ε.Ε.

Σαγιάκου Α., Mayrose A., Δημαλέξης Α., Σιδηρόπουλος Λ., Προμπονάς Ν., Παπάζογλου Φ., Καρδαμάκη Α. (2020). Επιχειρησιακό Σχέδιο διερεύνησης των απειλών που αντιμετωπίζει ο Σπιζαετός και σχεδιασμού της μεθοδολογίας υλοποίησης της Χαρτογράφησης ευαισθησίας. «Διαχείριση και Διατήρηση του πληθυσμού του Σπιζαετού στην Ανατολική Μεσόγειο» (LIFE17 NAT/GR/000514). Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης (ΠΚ-ΜΦΙΚ), Υπουργείου Περιβάλλοντος & Ενέργειας (ΥΠΕΝ), Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας της Κύπρου, Τμήμα Δασών Κύπρου, NCC ΕΠΕ. Αθήνα, 50 σελ.