Τα αγριογούρουνα στη χώρα της αδράνειας

Το σουλατσάρισμα των αγριογούρουνων στην Θεσσαλονίκη αποκαλύπτει την ένδεια της διοίκησης σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον και την βιοποικιλότητα και την ένδεια του επιστημονικού κόσμου. Όταν τα πρώτα αγριογούρουνα εμφανίστηκαν στο Περιαστικό Δάσος σαν αποτέλεσμα της αύξησης του πληθυσμού που συμβαίνει σε πολλές χώρες της Ευρώπης υπήρξε μία έκπληξη. Δεν ήταν όμως κάτι αφύσικο. Οι υπηρεσίες όμως αλλά και η ίδια η δασολογική σχολή της πόλης έχουν μείνει έναν αιώνα πίσω όταν οι πληροφορίες για την άγρια ζωή προέρχονταν από το βιβλίο «Τα άγρια και τα ημέρα του βουνού και του λόγγου» του Στέφανου Γρανίτσα, που εκδόθηκε πριν 100 χρόνια. Τα δεδομένα της πληθυσμιακής οικολογίας δεν ήταν σε θέση να τα επεξεργαστούν και να αντιδράσουν κατάλληλα.

Η αύξηση του πληθυσμού οφείλεται πιθανότατα στην επιδότηση της εκτατικής, δηλαδή της ημιελεύθερης, εκτροφής υβριδίων αγριογούρουνων. Η αύξηση ήταν εκρηκτική την τελευταία δεκαετία και η αδράνεια οδήγησε στο να φτάσουν και στις πόλεις. Σε άλλες περιοχές όπως η Πελοπόννησος οι κυνηγετικοί σύλλογοι είχαν αφήσει αγριογούρουνα που επεκτάθηκαν γύρω από τα έρημα πλέον ορεινά χωριά. Τον ίδιο καιρό που οι κυνηγετικοί σύλλογοι διασπείρουν, εν πληρεί συνειδήσει, ψευδώς ότι οι «οικολόγοι» αφήνουν φίδια, λύκους, αρκούδες και κάθε τι που εμφανίζει μία ξαφνική πληθυσμιακή αύξηση έκαναν οι ίδιοι εισαγωγές σε ορισμένες περιοχές.

Γύρω από την Θεσσαλονίκη η αύξηση οφείλεται στην εγκατάλειψη της εκτατικής κτηνοτροφίας και στα υβρίδια. Στην έλλειψη αυτή αναδύθηκε μία σύγκρουση μεταξύ κυνηγών και φιλόζωων για το αν θα έπρεπε και πώς να μειωθούν οι πληθυσμοί των αγριογούρουνων. Οι κυνηγετικοί σύλλογοι διεκδικούσαν την άρση της απαγόρευσης της θήρας καθολικά και για όλα τα είδη ακόμα και σε περιοχές διεθνώς προστατευόμενες όπως ήταν οι λίμνες Κορώνεια και Βόλβη, γύρω από τις οποίες εμφανίστηκαν οι πρώτοι μεγάλοι πληθυσμοί. Οι φιλόζωοι αντέταξαν ότι δεν πρέπει να πειράξουμε κανέναν ζώο. Οι ελάχιστες νηφάλιες φωνές που διατύπωσαν την πρόταση για έλεγχο του πληθυσμού με συγκεκριμένο τρόπο και οργανωμένα, υπό την επίβλεψη της δασικής υπηρεσίας, δεν ακούστηκαν[1]. Όλοι, μέσα στην ανεπάρκεια τους, αντιμετώπιζαν το θέμα ως συνήθως με συζητήσεις καφενείου και ιδεοληψίες.

Δύο αγριογούρουνα έξω από το κτήριο της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, από βίντεο 21/4/2021

Η δασική υπηρεσία στερημένη από έναν μηχανισμό για την διαχείριση της άγριας πανίδας, οι φορείς διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών επίσης υποστελεχωμένοι και χωρίς ουσιαστικές αρμοδιότητες δεν μπορούσαν να παρέμβουν. Έτσι τα αγριογούρουνα έφτασαν στο Περιαστικό Δάσος και έμπαιναν στις αυλές των σπιτιών του Πανοράματος. Υποτίθεται ότι οργανώθηκαν κάποια αποσπάσματα για την απομάκρυνσή τους και κυκλοφόρησαν φήμες ότι όντως αυτά απομακρύνθηκαν. Είχαμε διαπιστώσει όμως ότι εξακολουθούσαν να βρίσκονται στο Περιαστικό Δάσος, αν και όχι τόσο κοντά στην πόλη. Καθώς μέσα στην πανδημία το Περιαστικό Δάσος έγινε βασικός τόπος περιπάτου, μερικά αγριογούρουνα ενοχλημένα κατάφεραν να περάσουν μέσα από ρεματιές κάτω από γέφυρες της Περιφερειακής οδού ή ίσως και από την ίδια την περιφερειακή, καθώς δεν υπάρχει περίφραξη, και να κινηθούν αποπροσανατολισμένα από τα φώτα και το αυτοκίνητα ανεξέλεγκτα μέσα στην πόλη

Καμία υπηρεσία δεν βρέθηκε να είναι αρμόδια. Η δασική υπηρεσία πελαγοδρομούσε ενώ σε οποιαδήποτε άλλη χώρα θα είχε το κατάλληλο προσωπικό για τον έλεγχο των ζώων. Έτσι τα αγριογούρουνα έφτασαν, στην Τούμπα, την Καλαμαριά και το κέντρο της πόλης, στην πλατεία Αριστοτέλους.

Όλη αυτή η υπόθεσή μας θυμίζει ότι είναι καιρός, αντί να συζητάμε με όρους υπέρ και κατά, να κάνουμε αυτό που κάνουν όλες οι χώρες ώστε να υπάρχει μία ενιαία υπηρεσία φύλαξης και διαχείρισης της άγριας ζωής. Η ανεπάρκεια της δασικής υπηρεσίας, της θηροφυλακής των κυνηγών και των φορέων διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών φάνηκε με τον πιο κραυγαλέο τρόπο. Μπορεί να μην είμαστε ΗΠΑ ή Καναδάς ώστε να διαθέτουμε υπηρεσία wildlife, μπορούμε όμως να ενοποιήσουμε και να ενεργοποιήσουμε το τριχοτομημένο σύστημα φύλαξης σε μια αυτόνομη δομή. Δίπλα στο υπάρχον αδρανές σήμερα προσωπικό μπορεί να στηθεί μία υπηρεσία από επιστήμονες που ασχολούνται με τη μελέτη προστασία και διαχείριση της άγριας ζωής.

Μας θυμίζει όμως και κάτι ακόμη αυτή η ιστορία: Τα παχιά λόγια για τη σχέση φύσης και πόλης και για αρμονικές ισορροπίες είναι απλές ιδεοληψίες ή υποκρύπτουν την διάθεση απλά επέκτασης των πόλεων εις βάρος των φυσικών περιοχών. Είναι το σύνθημα πολιτικών και εργολάβων που πατάνε πάνω στις επιθυμίες καλοπροαίρετων ανθρώπων και το χρησιμοποιούν για να χτίσουν κάτι καινούργιο σε μία φυσική περιοχή. Τα μόνα άγρια  ζώα που μπορούν να ζήσουν στις πόλεις εκτός από αυτά που είναι καλά προσαρμοσμένα δίπλα στον άνθρωπο όπως τα ποντίκια, οι κατσαρίδες και τα μυρμήγκια είναι τα πουλιά αν υπάρχουν κάποια πάρκα. Οτιδήποτε άλλο εμφανιστεί αλεπούδες, σκαντζόχοιροι, σαύρες, ή βατράχια θα εξοντωθούν από τα αυτοκίνητα[2]. Ίσως σε κάποιες πόλεις αυτά μπορούν να ζήσουν αν υπάρχουν μεγάλα πάρκα που προσομοιάζουν με φυσικές περιοχές.

Μας θυμίζει η μακροχρόνια περιπλάνηση των αγριογούρουνων στην Θεσσαλονίκη ότι έχουμε φτιάξει πόλεις πολύ μεγάλες σε έκταση και χωρίς πράσινο που θα τις καθιστούσε ανεκτές έστω σαν πέρασμα για κάποια άγρια ζώα. Αν το καταλάβουμε καλά αυτό θα μπορέσουμε τουλάχιστον να οργανώσουμε καλύτερα τα περιαστικά δάση ως χώρους αναψυχής αλλά ταυτόχρονα και ως χώρους για την άγρια ζωή.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Θέση λασπόλουτρων αγριογούρουνων στο Περιαστικό Δάσος Θεσσαλονίκης

Η φωτογραφία της κορυφής του άρθρου δείχνει αγριογούρουνο στην πλατεία Αριστοτέλους, στις 6/5/2021.

Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα Ρήξη, φ. 168, Μάϊος 2021


[1] Ιστορίες για αγριογούρουνα. Εφημερίδα Ρήξη, φ. 136. Σεπτέμβριος 2017

[2] Φρύνοι θύματα των τροχών και της αστικής επέκτασης. Η αδύνατη συνύπαρξη. Κείμενο στον ιστότοπο: koutsomili.wordpress.com