Το έγκλημα της ασφάλτου για την άγρια ζωή

Μια ωραία βροχερή μέρα δυσκόλεψε τις καταγραφές των τριτώνων στον Τίταρο. Ήταν όμως η χαρά της σαλαμάνδρας. Ελάχιστα αυτοκίνητα, αλλά η ζημιά μεγάλη. Μια «επιστημονική διαστροφή» μας οδήγησε να κάνουμε καταγραφές των ζώων που συνατούσαμε στον δρόμο καθώς διασχίζαμε το δάσος οξιάς που εκτείνεται από το Λιβάδι έως τα Σκοτεινά, εντός των ορίων των τόπων Natura του Τίταρου και των Πιερίων.

Ο δρόμος, στην αρχή δασικός χωματόδρομος και στην συνέχεια άσφαλτος παράλληλα με τον ποταμό Μαυρονέρι διασχίζει δάσος δρυός. Οι σαλαμάνδρες τον διασχίζουν κατεβαίνοντας προς τα ρέματα για να γεννήσουν ή επιστρέφοντας από αυτά πάλι προς το δάσος. Από και προς τους τόπους αναπαραγωγής περνούν από τους δρόμους.

Ιδού λοιπόν το αποτέλεσμα των καταγραφών. Σε μήκος 13 χιλιομέτρων συναντήσαμε 79 σαλαμάνδρες και 5 πατημένες από αυτοκίνητα, όλες στο μισό τμήμα όπου έχει στρωθεί άσφαλτος. Στον δασικό χωματόδρομο δεν πέρασε κανένα αυτοκίνητο σε δύο ώρες. Πολύ λίγα αυτοκίνητα φαίνεται να πέρασαν από την άσφαλτο την συγκεκριμένη ημέρα. Σε δύο ώρες που παραμείναμε στο τμήμα της ασφάλτου πέρασε μόνο ένα αυτοκίνητο.  

Υπολογίσαμε ότι το αυτοκίνητό μας θα είχε πατήσει τουλάχιστον 7 σαλαμάνδρες αν δεν είχαμε αυξημένη προσοχή. Βέβαια κάναμε χειρισμούς αποφυγής και για άλλες σαλαμάνδρες που βρίσκονταν στον δρόμο αλλά 7 από αυτές ήταν ακριβώς σε θέση απ’ όπου θα περνούσαν οι τροχοί του οχήματος. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι αν δεν έχεις αυξημένη προσοχή σίγουρα θα πατήσεις κάποιο ζώο.

Στην ίδια διαδρομή υπήρχε ένα νεκρό νερόφιδο, πατημένο από αυτοκίνητο και ένας νεκρός φιδαετός. Πράγμα σπάνιο αλλά όχι ασυνήθιστο. Έχουμε δει πολύ συχνά φιδαετούς και άλλα αρπακτικά να κατεβαίνουν στην άσφαλτο για να αρπάξουν φίδια ή άλλα ερπετά που πλησιάζουν εκεί για θερμορύθμιση καθώς η άσφαλτος είναι πιο ζεστή από το γύρω περιβάλλον ενώ το άνοιγμα του δρόμου μπορεί να δίνει μεγαλύτερη ευκαιρία για ανεύρεση τροφής σε σαύρες και άλλα είδη.

Οι θάνατοι ζώων στους δρόμους είναι είναι ένα σοβαρό πρόβλημα σε όλον τον κόσμο. Ειδικά οι δρόμοι δίπλα σε ρυάκια,  ποταμούς και υγρότοπους  είναι καταστροφικοί για την άγρια ζωή. Τα αμφίβια που τους διασχίζουν για να πάνε στους χώρους αναπαραγωγής αποδεκατίζονται. Πολλά άλλα είδη προσέρχονται στο νερό για να πιούν. Για τον λόγο αυτό σε άλλες χώρες κατασκευάζονται υπόγεια περάσματα για την πανίδα έτσι ώστε να αποφεύγεται η θανάτωση από τους τροχούς.

Δεν χρειάζεται μεγάλη ανάλυση για να καταλάβουμε ότι οι πληθυσμοί πολλών ειδών έχουν αποδεκατιστεί στην άσφαλτο. Η πυκνότητα των δρόμων είναι ένας από τα βασικά αίτια που περιορίζουν τους πληθυσμούς των αμφιβίων, ερπετών αλλά και εντόμων και πουλιών στα χαμηλότερα υψόμετρα.

Ας έχουμε υπόψη δύο αρχές:

  • Δεν πρέπει να κατασκευάζονται δρόμοι παράλληλα και πολύ κοντά σε θέσεις με γλυκό νερό. Θα πρέπει να υπάρχει πάντα μια απόσταση, τουλάχιστον 100 μέτρων. Σε δρόμους δίπλα σε λίμνες, οι οποίοι ορισμένες φορές κατασκευάζονται για αναψυχή, διαπιστώνονται εκατόμβες αμφιβίων μετά την μεταμόρφωσή τους από γυρίνους, ειδικά των φρύνων.
  • Δεν θα πρέπει να ασφαλτοστρώνονται οι δασικοί δρόμοι. Η ασφαλτόστρωση και η αύξηση της ταχύτητας σημαίνει αναβάθμιση τις φονικότητάς τους.

Ακολουθούν μερικές φωτογραφίες από την διαδρομή και ένα βίντεο που δείχνει το αργό περπάτημα της σαλαμάνδρας.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας