Επιθυμία 5 – Ντέσμοντ Μόρις

Μπορεί να φαίνεται από τις προηγούμενες αναρτήσεις ότι αναδύεται ένα μίσος για την απόλαυση και το γέλιο όπως στο «όνομα του Ρόδου». Αντιθέτως, είμαστε απολύτως πεπεισμένοι ότι η πραγματική αναζήτηση της αλήθειας γίνεται από ανθρώπους που είναι ανοιχτοί στον κόσμο, που γελάνε ή χορεύουν. Προσοχή! που χορεύουν και τραγουδάνε, όχι που πίνουν και ακούνε τραγούδια. Βρίσκουμε αυτήν την χαρά στο γλέντι όπου π.χ. μπορεί να  σέρνει πρώτος τον χορό ένας παπάς (μια ουσιώδης διαφορά της ορθοδοξίας που βλέπει τον άνθρωπο ως ψυχοσωματική ενότητα). Μακρυά από τους παπάδες που δεν χορεύουν, δεν γελάνε, δεν τραγουδάνε.

Ο βιολόγος Ντέσμοντ Μόρις έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο «Η φύση της ευτυχίας». Υπάρχει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κέδρος. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα:

Επειδή είμαστε ζώα, αν και ιδιαίτερα ευφυή, αντιδρούμε ακόμα έντονα στις αρχέγονες σαρκικές απολαύσεις του σεξ, του φαγητού, του ποτού και των σωματικών ανέσεων. Επειδή τα ζώα έχουν κι αυτά την ίδια όρεξη με εμάς γι’ αυτές τις απολαύσεις, ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται, αδικαιολόγητα, ένα είδος ενοχής όταν ενδίδουν σ’ αυτές. Οι ενοχές αυτές πηγάζουν, εν μέρει, από αιώνες θρησκευτικών διδασκαλιών που ανακηρύσσουν τον άνθρωπο κορωνίδα της δημιουργίας. Λέγεται ότι ο άνθρωπος διαθέτει «ψυχή», ενώ από τα ζώα απουσιάζει αυτό το μαγικό συστατικό της ύπαρξης. Αυτή η βαθιά πλέον εδραιωμένη πεποίθηση δεν ευθύνεται μόνο για το φαινόμενο της κακομεταχείρισης των ζώων, εδώ και τόσους αιώνες, αλλά και για την άποψη εκείνη που υποστηρίζει πως οποιαδήποτε συμπεριφορά μας παρουσιάζει ομοιότητες με κάποια ανάλογη των ζώων θεωρείται ύποπτη και χαμερπής.

Παρ’ όλη την προφανή ορθότητα της θεωρίας της εξέλιξης των ειδών που διατύπωσε ο Δαρβίνος, το φάντασμα του χάσματος ανάμεσα στον άνθρωπο και στα ζώα που υπάρχει, κατά την άποψη της θρησκείας, στοιχειώνει ακόμα την ανθρώπινη κοινωνία. Απόρροια του παραπάνω είναι πολλοί άνθρωποι να αισθάνονται ακόμα μια αίσθηση ανησυχίας, όταν συνειδητοποιούν ότι απολαμβάνουν έντονα κάποια σαρκική ηδονή. Ο μόνος τρόπος που υπάρχει για να αυξήσουμε τη σαρκική ευτυχία, είναι να αδρανοποιήσουμε αυτό το φάντασμα εξετάζοντας τις ρίζες της σαρκικής ενοχής και συνειδητοποιώντας τι ακριβώς είναι: μια άχρηστη φοβία που διατηρείται ζωντανή μόνο χάρη σε ένα παρωχημένο είδος πρωτόγονης προκατάληψης.

Γι’ αυτούς που δεν είναι ικανοί να απελευθερωθούν από αυτές τις αρχαίες προκαταλήψεις, υπάρχει μια εναλλακτική πηγή ευτυχίας στα υψηλότερα κέντρα των ανεπτυγμένων εγκεφάλων τους: οι πνευματικές αναζητήσεις. Οι αναζητήσεις αυτές ποικίλλουν: από την ενασχόληση για την ανεύρεση των εξισώσεων που θα λύσουν τα αινίγματα του σύμπαντος, μέχρι την ενασχόληση με απλά πνευματικά παιχνίδια, γρίφους και αινίγματα.

Γι’ αυτούς που η καθημερινή τους εργασία δεν προσφέρει καμία πνευματική πρόκληση είναι πάρα πολύ εύκολο, ιδίως στην εποχή μας με τα εκατοντάδες τηλεοπτικά κανάλια, να επιλέξουν να καθίσουν μπροστά στην τηλεόρασή τους και να αφήσουν το μυαλό τους να ξεφύγει. Η διαδικασία της πνευματικής ευτυχίας αυτών των ανθρώπων μπορεί να αναζωογονηθεί, αν επιδοθούν σε κάποια δραστηριότητα – όσο ασήμαντη κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως – η οποία θα τους αναγκάσει να συνδυάσουν τη λειτουργία της μνήμης με την αναλυτική σκέψη. Μια τακτική ενασχόληση με αυτή την πνευματική δραστηριότητα μπορεί να ωφελήσει τον εγκέφαλο τόσο πολύ, όσο ωφελούν τους μυς οι τακτικές επισκέψεις στο γυμναστήριο.

Μολονότι τις εξετάσαμε χωριστά, είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι αυτές οι δύο πολύ διαφορετικές πηγές απόλυτης ευχαρίστησης – η Ευτυχία των αισθήσεων και η εγκεφαλική Ευτυχία – δεν αντιμάχονται η μια την άλλη. Τα ανθρώπινα όντα έχουν την τύχη να είναι ικανά να απολαύσουν και τα δύο αυτά είδη ευτυχίας στο έπακρο. Η άποψη ότι τα αισθησιακά άτομα είναι διεφθαρμένοι ηδονοθήρες, χωρίς καμία υψηλή σκέψη στο μυαλό τους, ή ότι τα εγκεφαλικά άτομα είναι απαραιτήτως ανιαροί, είρωνες σπασίκλες που αγνοούν τις βασικές σωματικές ηδονές, είναι μύθος. Στην πραγματικότητα, μερικά από τα μεγαλύτερα μυαλά της ανθρωπότητας ήταν στην ιδιωτική τους ζωή εξαιρετικά δραστήρια στο κυνήγι των σωματικών απολαύσεων.


Εκτός από τις σαρκικές και πνευματικές απολαύσεις, υπάρχει επίσης κι εκείνο το είδος της σωματικής ευτυχίας που αποκομίζει κανείς όταν ασχοληθεί με ρυθμικές δραστηριότητες όπως είναι ο χορός, η μουσική, το τραγούδι και διάφορα αθλήματα που προκαλούν ίλιγγο. Πολλοί αστοί στις μέρες μας απέχουν αδικαιολόγητα από αυτές τις δραστηριότητες, και μ’ αυτό τον τρόπο στερούν τον εαυτό τους από τη συγκεκριμένη πηγή ευτυχίας. Αντιθέτως, ελάχιστα άτομα σε μικρές κοινωνίες διαπράττουν αυτό το λάθος. Όλες οι έρευνες που έχουν ως θέμα τις τοπικές κοινωνίες σύντομα αποκαλύπτουν σ’ αυτές μια πλούσια γκάμα από τελετουργίες και εορτές, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται ρυθμικά τραγούδια, χορός, μουσική και κίνηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εμπειρία των συμμετεχόντων είναι τόσο έντονη που φαίνεται να περιέρχονται σε μια κατάσταση έκστασης. Αυτό αποτελεί ένα είδος ευτυχίας το οποίο, στη λιγότερο ακραία εκδοχή του, είναι διαθέσιμο στον καθένα ως μία επιπλέον πηγή σωματικής ευχαρίστησης, αλλά το οποίο, λόγω της ύπουλης εξάπλωσης του  κινηματογράφου, της τηλεόρασης και του κομπιούτερ, γίνεται όλο και πιο σπάνιο. Φαίνεται πως στη σύγχρονη ζωή ό,τι κερδίζει η Ευτυχία της φαντασίωσης, το κερδίζει εις βάρος της Ευτυχίας του ρυθμού.

…………………………..

Ο Ντέσμοντ Μόρρις γεννήθηκε στο Γουϊλτσάιρ το 1928 και σπούδασε ζωολογία στο πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ. Το 1951 πήγε στην Οξφόρδη και, ως μέλος της ομάδας μελέτης και συμπεριφοράς των ζώων του Νίκο Τίνμπερζεν, άρχισε να γράφει τη διδακτορική του διατριβή με θέμα την αναπαραγωγική συμπεριφορά των ψαριών. Παρέμεινε στην Οξφόρδη έως το 1965, ασχολούμενος με άλλες μελέτες για τη συμπεριφορά των ζώων. Στη συνέχεια πήγε στο Λονδίνο, όπου ανέλαβε τη διεύθυνση του νέοϊδρυθέντος τμήματος τηλεοπτικών και κινηματογραφικών ταινιών στο ζωολογικό κήπο. Αφού πέρασε τρία χρόνια γυρίζοντας κινηματογραφικές ταινίες και ετοιμάζοντας προγράμματα για την τηλεόραση με θέμα πάντα τη συμπεριφορά των ζώων, το 1959 ανέλαβε τη θέση του επόπτη των θηλαστικών στη Ζωολογική Εταιρία. Έχει δημοσιεύσει περισσότερες από πενήντα επιστημονικές εργασίες, καθώς και πολλά βιβλία. Ανάμεσά τους τον Γυμνό Πίθηκο (1967), που πούλησε περισσότερα από δέκα εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο και μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, αλλά και άλλα όπως: Ταθηλαστικά. Ένας οδηγός για τα υπάρχοντα είδη(1965), Ο ανθρώπινος ζωολογικός κήπος (1969), Οικεία συμπεριφορά (1971), Παρατηρώντας τον άνθρωπο (1977), Χειρονομίες (1979), κ.ά.