Το ΤΑΙΠΕΔ πουλάει υγροτόπους. Η περίπτωση του Οφρυνίου.

Το κείμενο αποτελεί συνέχεια προηγούμενης ανάρτησης για το ίδιο θέμα.

H πολιτική και κοινωνική συζήτηση στην Ελλάδα, έμπλεη πάντα οργής, ακολουθεί τα επίκαιρα ζητήματα που κυριαρχούν κάθε φορά και ύστερα, σαν να μην συνέβη τίποτα, πηγαίνει στο επόμενο θέμα. 

Πριν από 8 χρόνια όλοι συζητούσαν για το ΤΑΙΠΕΔ. Ότι θα πουλήσει την φύση και τα αρχαία, ακόμα, της Ελλάδας, ότι θα τα αγοράσουν όλα οι ξένοι και πολλά άλλα.  Σε ένα βαθμό αυτό το ζήτημα αποτέλεσε και όχημα για την πολιτική αλλαγή. Το ΤΑΙΠΕΔ όμως παρέμεινε, οργανώθηκε την διάρκεια διαφορετικών κυβερνήσεων και σήμερα κάνει τις τελευταίες κινήσεις. 

Μία από αυτές ήταν η πώληση, τον Σεπτέμβριο,  μιας παραθαλάσσιας έκτασης 85 στρεμμάτων στην περιοχή Τούζλα του δήμου Παγγαίου. Η έκταση όμως είναι υγρότοπος. Υγρότοπος γνωστός σύμφωνα με τις επίσημες χαρτογραφήσεις[1], αλλά δηλώθηκε απλά ως χέρσα έκταση από το ΤΑΙΠΕΔ. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος που θα έπρεπε να προστατεύει τους υγροτόπους κάνει πως δεν βλέπει διαχρονικά.

Η σελίδα για τον υγρότοπο με κωδικό EL51503400

Οι υγρότοποι στην Ελλάδα έχουν καταστραφεί με αποξηράνσεις που ξεκίνησαν για την αντιμετώπιση της ελονοσίας τυπικά,  αλλά στην ουσία για την απόδοση γεωργικών γαιών στους ελληνικούς προσφυγικούς πληθυσμούς που ήρθαν στον σημερινό ελλαδικό χώρο μετά την μικρασιατική καταστροφή. Οι αποξηράνσεις αυτές συνεχίστηκαν μέχρι και τη δεκαετία του 80. Η αποξήρανση τεράστιων εκτάσεων διατηρείται στις περισσότερες περιοχές με την λειτουργία αντλιοστασίων. Αν αυτά σταματήσουν οι εκτάσεις θα ξαναγίνουν υγρότοποι. Η αποξήρανση είναι μια συνεχής πάλη. Στο Δέλτα του Αξιού όλες οι υγροτοπικές εκτάσεις των παλιών εκβολών που μετατράπηκαν σε καλλιέργειες ρυζιού δεν έχουν αποστραγγιστεί πλήρως. 

Μετά βέβαια την υπογραφή της Διεθνούς συνθήκης Ραμσάρ για την προστασία των υγροτόπων, το 1971, που προέβλεπε, εκτός από την προστασία των μεγάλων υγροτόπων που δηλώνονταν από κάθε χώρα, την  απαγόρευση της καταστροφής των μικρότερων, οι αποξηράνσεις ήταν στην πραγματικότητα παράνομες. Όμως εξακολουθούσαν να γίνονται με ένα απλό κολπάκι. Ο ενδιαφερόμενος,  συχνά καταπατητής  καθώς δεν υπήρχε παλιότερα ενδιαφέρον ιδιοκτησίας μέσα σε έλη και βάλτους,  ζητούσε ένα πρακτικό από την δασική υπηρεσία που να αποδεικνύει ότι δεν ήταν δασική γη.  Αυτό απαιτούταν για τις εκτάσεις εκτός καλλιεργειών, διότι στην Ελλάδα απαγορεύεται η μετατροπή του δάσους. Συνήθως λάμβανε  μία απάντηση ότι η έκταση που τον ενδιέφερε δεν ήταν δάσος και αυτό το χαρτί το χρησιμοποιούσε για να βγάλει οικοδομική άδεια.

Πολλοί λίγοι  δασολόγοι που χειρίζονταν τέτοια ζητήματα συνέχιζαν την απάντηση γράφοντας ότι «η έκταση περιλαμβάνει υγροτοπική ελώδη βλάστηση». Δεν μπορούμε να ξέρουμε σε ποιο βαθμό ήταν η άγνοια που οδηγούσε στην ελλιπή σύνταξη της απόφασης ή ο χρηματισμός, κάτι που ήταν συνηθισμένο σε ζητήματα δόμησης εκτός πολεοδομικού σχεδίου. Μπορεί να ήταν η άγνοια και η αδιαφορία, που ακολουθούσε  τη γενική πεποίθηση ότι οι βάλτοι πρέπει να αποξηρανθούν. 

Μετά την δεκαετία του ᾿90 όμως το ενδιαφέρον για τους υγροτόπους ήταν πολύ μεγαλύτερο και μάλιστα εκδόθηκαν από το Υπουργείο Περιβάλλοντος αποφάσεις προστασίας και χαρτογραφήσεις ακόμα των μικρότερων νησιωτικών υγροτόπων, χωρίς όμως να έχει ολοκληρωθεί η κάλυψη των μικρών και μεσαίων υγροτόπων[2]. Η κοινή πεποίθηση όμως  εξακολουθεί να είναι ότι υγρότοπος είναι μόνο οι εκτάσεις με ανοιχτό νερό. Τα  εποχιακά έλη, οι  καλαμιώνες και οι βάλτοι,  αν και είναι τα σημαντικότερα τμήματα των υγροτοπικών εκτάσεων και τα βασικότερα ενδιαιτήματα της πανίδας, εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται σαν κάτι βρώμικο. 

Αυτή η εικόνα δεν έχει ιδιότητα alt. Το όνομα του αρχείου είναι ramsar-logo.gif

 Έτσι λοιπόν όταν το ΤΑΙΠΕΔ πούλησε τον υγρότοπο στο Οφρύνιο εμφανίστηκαν, στην μικρή συζήτηση που έλαβε χώρα στα κοινωνικά δίκτυα, δύο τάσεις. Λεκτική υπεράσπιση και οργή από τη μία μεριά από τους πιο ευαισθητοποιημένους πολίτες και αδιαφορία από τους υπόλοιπους οι οποίοι μπορεί και να αποδέχονται  την δημιουργία ξενοδοχείων και πισινών στη θέση του «βρώμικου» βάλτου.

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις δεν ασχολήθηκαν με το θέμα, καθώς ένα από τα κύρια ζητήματα που απασχολεί σήμερα τις οργανώσεις που εστιάζουν στην προστασία της βιοποικιλότητας είναι η καταστροφική επέλαση των αιολικών στα βουνά και τα νησιά, ενώ για αυτές που ασχολούνται σχεδόν αποκλειστικά με την κλιματική αλλαγή το ενδιαφέρον εστιάζεται στην προώθηση πάση θυσία της αιολικής ενέργειας. Δεν μπορούμε βέβαια να ψέξουμε τις πρώτες καθώς οι πόροι σε προσωπικό και χρήματα για τις αναγκαίες νομικές ενέργειες είναι περιορισμένοι. 

Έτσι, μόνο λίγοι πολίτες από την περιοχή αντέδρασαν. Έστειλαν επιστολή στο Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων Υγροτόπων  (ΕΚΒΥ), τον βασικό ερευνητικό οργανισμό για τους υγροτόπους,  το οποίο επιβεβαίωσε ότι όντως πρόκειται για υγρότοπο και τους παρέπεμψε στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, στον ανενεργό ακόμα οργανισμό ΟΦΥΚΕΠΑ και στους επιθεωρητές περιβάλλοντος. 

Για τους πολλούς το ζήτημα της πώλησης της φύσης της Ελλάδας από το ΤΑΙΠΕΔ δεν είναι πλέον επίκαιρο. Μέσα στην απομόνωση λόγω κορωνοϊού και την υπολειτουργία της κοινωνίας, η αποξήρανση θα προχωρήσει όπως προχωρούν και τα αιολικά στις κορυφές των βουνών. Όταν η απομόνωση θα τελειώσει τότε θα καταλάβουμε πολύ αργά ότι “ανεπαισθήτως μας έκλεισαν από τον κόσμο έξω[3]” 

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ρήξη, φύλλο 165, 13/02/2021

Αφιερώνεται στον αείμνηστο Στέφανο Κοροδήμο, πρώην δασάρχη Κυνουρίας ο οποίος, στην πράξη χαρακτηρισμού για το έλος των Κάτω Βέρβενων, αφού έγραψε ότι δεν είναι δασική έκταση, σημείωσε στο τέλος την πραγματικότητα: ότι πρόκειται για «βαλτώδη επίπεδη έκταση με λίμνες, λιμνάζοντα νερά που αποτελείται από υδροχαρή φυτά καλάμια, βούρλα», μπλοκάροντας έτσι την πρώτη απόπειρα δόμησης. Για κάποιες τέτοιες πράξεις «προήχθη σε θέση παροπλισμού», όπως έλεγε, στην Περιφερειακή Διεύθυνση Δασών στην Τρίπολη.


[1] Δικτυακός τόπος παρουσίασης περισσότερων από 1.000 υγροτόπων στην Ελλάδα. http://greekwetlands.biodiversity-info.gr/

[2] Στο πλαίσιο της Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα της Ελλάδας (ΦΕΚ: 2383Β/2014) προβλέπεται  η προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση μικρών και μεσαίων υγροτόπων και υπάρχουν ειδικά μέτρα που πρέπει να υλοποιηθούν: 3.1.4 Οριοθέτηση σημαντικών ή απειλούμενων υγροτόπων, με έμφαση στους ηπειρωτικούς υγροτόπους μεσαίου και μικρού μεγέθους & 3.1.7 Μέτρα προστασίας και δράσεις ανάκτησης και αποκατάστασης υγροτόπων

[3] Τείχη (Κωνσταντίνος Π. Καβάφης)

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ
μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.

Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·

διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.
Α όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω.

Αλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.
Ανεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.

Εδώ διακρίνεται πως ήταν παλαιότερα ο υγρότοπος.

Φωτογραφία κορυφής: ποταμοσφυριχτής