Κατάσταση και κατανομή των υδρόβιων πουλιών σε μια περιοχή Natura 2000: Η περίπτωση της λιμνοθάλασσας της Γιάλοβας στην Μεσσηνία.

Δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Ecology and Evolution η εργασία μας για τα υδρόβια πουλιά στον υγρότοπο της Γιάλοβας. https://doi.org/10.3389/fevo.2020.501548

Απαίτησε συστηματικές μηνιαίες καταγραφές δύο ετών στον υγρότοπο με προσδιορισμό και χαρτογράφηση των ζωνών που χρησιμοποιούν τα πουλιά κάθε φορά.

Είναι συνέχεια παλιότερων ερευνών της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας για τα πουλιά, από την δεκαετία του ᾽90, και της εξέτασης στην συνέχεια των υδρολογικών συνθηκών με μελέτη που συνδύαζε υδρολογικά δεδομένα, βένθος, ψάρια, πανίδα και ορνιθοπανίδα, και είχα συντονίσει το 2010-11. Έρχεται σε συνέχεια δημοσίευσης για τις ανθρωπογενείς αλλαγές στον υγρότοπο.

Αποδείχτηκε για μια ακόμη φορά η σημαντικότητα του υγροτόπου της Γιάλοβας για τα υδρόβια πουλιά σε διεθνές επίπεδο. Η δημοσίευση αυτή είναι ένα διεθνές βήμα για να αναληφθούν σοβαρές πρωτοβουλίες για την διατήρηση του υγροτόπου σε καλή κατάσταση και ίσως για να συμπεριληφθεί η περιοχή στους υγροτόπους διεθνούς σημασίας σύμφωνα με την συνθήκη RAMSAR.

Η συστηματική καταγραφή ανά γεωγραφική/διαχειριστική ενότητα που εφαρμόζουμε, από το 2010, δίνει πολύ καλύτερη εικόνα του τι συμβαίνει στον υγρότοπο και την χρήση του χώρου από τα πουλιά και καθιστά στοχευμένη την διατύπωση διαχειριστικών προτάσεων διατήρησης.

Η έρευνα αυτή έγινε με την υποστήριξη Navarino Environmental Observatory (NEO) και του πανεπιστημίου της Στοκχόλμης και δεν θα είχε πραγματοποιηθεί αν δεν είχε δραστηριοποιηθεί στην περιοχή η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία από δεκαετίες.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Απόδοση της περίληψης στα ελληνικά:

Ο υγρότοπος της λιμνοθάλασσας της Γιάλοβας που βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της χερσονήσου των Βαλκανίων, κατά μήκος μιας σημαντικής οδού μετανάστευσης (Μεσόγειος -Μαύρη Θάλασσα), είναι από τις λίγες απομένουσες Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ) κατά μήκος της νοτιοδυτικής ακτής της Ελλάδας, και έχει χαρακτηριστεί ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ). Ο υγρότοπος χρησιμεύει, την άνοιξη, ως ο πρώτος κατάλληλος ενδιάμεσος σταθμός για πολλά μεταναστευτικά πουλιά τα οποία έχουν πετάξει ασταμάτητα πάνω από την Μεσόγειο και είναι ο τελευταίος τους σταθμός πριν το ταξίδι τους προς την Αφρική το φθινόπωρο.

Σε αυτήν τη μελέτη, πραγματοποιήσαμε μηνιαίες επισκέψεις στον υγρότοπο κατά την περίοδο Οκτώβριος 2016 έως Ιανουάριος 2019, με στόχο να συμπληρώσουμε τις υπάρχουσες πληροφορίες σχετικά με την περιοχή, να αξιολογήσουμε την τρέχουσα κατάσταση και την κατανομή των πουλιών, να παρέχουμε βαθύτερη γνώση για τη διαχείριση της περιοχής και να επανεκτιμήστε τα κριτήρια ΣΠΠ /υγροτόπων διεθνούς σημασίας Ραμσάρ.

Καταγράφηκαν συνολικά 149 είδη πτηνών που αντιπροσωπεύουν 43 οικογένειες και 15 τάξεις, συμπεριλαμβανομένων 36 απειλούμενων ειδών σε διεθνές, ευρωπαϊκό ή/και εθνικό επίπεδο, και 40 είδη που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας για τα πτηνά της ΕΕ (21 είδη περιλαμβάνονται και στους καταλόγους των απειλούμενων ειδών και στο Παράρτημα Ι της οδηγίας).

81 είδη αναγνωρίστηκαν ως είδη που σχετίζονται με υγρότοπους, από τα οποία 66 είδη ταυτοποιήθηκαν ως υδρόβια πτηνά (7 τάξεις, 11 οικογένειες). Ο αριθμός ειδών και η αφθονία των υδρόβιων πτηνών ήταν υψηλότερα κατά τη διάρκεια της υγρής περιόδου και των αντίστοιχων περιόδων (διαχείμαση και εαρινή μετανάστευση). Όλα τα μέρη του υγροτόπου υποστήριζαν υδρόβια πτηνά και απειλούμενα είδη, με την υποζώνη του νότιου υγροτόπου να παρουσιάζει μεγαλύτερη ποικιλότητα κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής / φωλιάσματος και κατά τις δύο περιόδους μετανάστευσης.

Η αφθονία των περισσότερων υδρόβιων πτηνών και ειδών που πληρούν τα κριτήρια ΣΠΠ έχει μειωθεί τα τελευταία 20 χρόνια, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η περιοχή δεν πληροί πλέον το κριτήριο 6 του Ramsar (και το αντίστοιχο κριτήριο ΣΠΠ A4i). Ωστόσο, αυτό το αποτέλεσμα δεν πρέπει να παραβλεφθεί από τους διαχειριστές του χώρου, αλλά αντιθέτως δράσεις διατήρησης, όπως η αποκατάσταση εισροών γλυκού νερού που θα μπορούσε να βελτιώσει τα ενδιαιτήματα και την κατάσταση των υδάτων που επηρεάζουν τα είδη παγκοσμίου ενδιαφέροντος (IUCN) και ΣΠΠ, πρέπει να εφαρμοστούν με υψηλή προτεραιότητα.

Επιπλέον, τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι η περιοχή πληροί το κριτήριο 4 και το κριτήριο 2 της Ραμσάρ, και συνεπώς προτείνουμε ότι αυτό θα πρέπει να διερευνηθεί περαιτέρω και να αξιολογηθεί η περιοχή ως προς την δυνατότητα να χαρακτηριστεί ο υγρότοπος ως ενδέκατη περιοχή Ραμσάρ στην Ελλάδα.