Στρατός και Προστατευόμενες Περιοχές

Με αφορμή την πυρκαγιά στο δάσος Δαδιάς – Λευκίμμης, μετά από άσκηση στο Πεδίο βολής της Λευκίμμης.

Τί εἶναι ἡ πατρίδα μας; Μὴν εἶν᾿ οἱ κάμποι;
Μὴν εἶναι τ᾿ ἄσπαρτα ψηλὰ βουνά;
Μὴν εἶναι ὁ ἥλιος της, ποὺ χρυσολάμπει;
Μὴν εἶναι τ᾿ ἄστρα της τὰ φωτεινά;

Μὴν εἶναι κάθε της ρηχὸ ἀκρογιάλι
καὶ κάθε χώρα της μὲ τὰ χωριά;
κάθε νησάκι της ποὺ ἀχνὰ προβάλλει,
κάθε της θάλασσα, κάθε στεριά;

Μὴν εἶναι τάχατε τὰ ἐρειπωμένα
ἀρχαία μνημεῖα της χρυσὴ στολή,
ποὺ ἡ τέχνη ἐφόρεσε καὶ τὸ καθένα
μία δόξα ἀθάνατη ἀντιλαλεῖ;

Ὅλα πατρίδα μας! Κι αὐτὰ κι ἐκεῖνα,
καὶ κάτι πού ῾χουμε μὲς τὴν καρδιὰ
καὶ λάμπει ἀθώρητο σὰν ἥλιου ἀχτίνα
καὶ κράζει μέσα μας: Ἐμπρὸς παιδιά!

Ἰωάννης Πολέμης (1862-1924)

…………………………………………………………………………………………..

Την 1η Οκτωβρίου ξέσπασε φωτιά στο δάσος της  Λευκίμμης που είναι συνέχεια του δάσους της Δαδιάς,  μία από τις σημαντικότερες, στην Ευρώπη και παγκοσμίως, περιοχές για τα αρπακτικά πουλιά. Η φωτιά ξεκίνησε από το Πεδίο βολής της Λευκίμμης απ’ όπου ξέσπασε πυρκαγιά που επεκτάθηκε στο δάσος, η οποία διάρκεσε τρεις ημέρες. Σύμφωνα με πληροφορίες συναδέλφων βιολόγων και δασολόγων από την περιοχή, με μια χονδρική εκτίμηση, η πληγείσα περιοχή ήταν περίπου 6.000 στρέμματα, δηλαδή έξη τετραγωνικά χιλιόμετρα σύμφωνα με τον πρόεδρο του Φορέα Διαχείρισης της Προστατευόμενης Περιοχής Δαδιάς Κώστα Ποϊραζίδη. Ευτυχώς υπάρχουν και άκαυτα σημεία ή εκτάσεις με καμμένον μόνον τον υποόροφο. 

Στην περιοχή είχε συμβεί μία μεγάλη πυρκαγιά το 2011, που δεν οφείλονταν στο στρατό, η οποία είχε κάψει 60.000 στρέμματα. Υπάρχει όμως διάχυτη η εντύπωση ότι μία έκταση με διάκενα και βράχια “έχει καεί αρκετές φορές στο παρελθόν, δεδομένου ότι γειτνιάζει με Πεδίο βολής”, όπως είχε δηλώσει ο προηγούμενος πρόεδρος  του Φορέα Διαχείρισης της Προστατευόμενης Περιοχής Δαδιάς. 

Οι ασκήσεις του στρατού που περιλαμβάνουν βολές από Στρατό, Ναυτικό ή Αεροπορία μπορούν να προκαλέσουν φωτιές και να οδηγήσουν στο ξέσπασμα ανεξέλεγκτων πυρκαγιών. Αυτές μπορούν να προκαλέσουν πολύ σοβαρή ζημιά. Καθώς οι ασκήσεις πραγματοποιούνται μακριά από κατοικημένες περιοχές, είναι πολύ πιθανόν να λαμβάνουν χώρα σε προστατευόμενες περιοχές, υγροτόπους και σημαντικές για την πανίδα νησίδες του Αιγαίου. 

Πολλοί, που θα ήθελαν οι γειτονικές στα Πεδία βολής περιοχές να χτιστούν ακολουθώντας την τάση για τουριστική μονοκαλλιέργεια,  βασίζονται  στην ευαισθησία των περιοχών και απαιτούν να απομακρυνθεί ο στρατός. Κάτι τέτοιο θα ήταν  σοβαρότερο πρόβλημα καθώς οι αλλαγές που θα επιφέρει η δόμηση θα είναι μη αντιστρεπτές. Οι αντιδράσεις στα Πεδία βολής, από τους παράγοντες που θα ήθελαν να χτίσουν στις γειτονικές περιοχές, συνάντησαν ορισμένες φορές κάποιες αφελείς “αντιμιλιταριστικές” φωνές. Δεν είναι πρώτη φορά που το στενό οικονομικό όφελος συναντάει ιδεοληψίες και τις χρησιμοποιεί υπόγεια  για την επίτευξη του στόχου του. 

Είχα αναφερθεί σε παλιότερο σύντομο σχόλιο, στην σχέση στρατού και βιοποικιλότητας υπερασπιζόμενος τα αυτονόητα απέναντι σε απαξιωτικούς και κατευθυνόμενους αφορισμούς. Υπάρχει όμως σοβαρό πρόβλημα όταν ο στρατός δεν λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα στην περίπτωση των Πεδίων βολής. Και αυτό δυστυχώς έχει αποδειχτεί πολλές φορές σε πολλές θέσεις. Αρκεί μια απλή αναζήτηση στις εφημερίδες για να το διαπιστώσει κανείς. Στην συγκεκριμένη περίπτωση της Λευκίμμης, είναι προφανές ότι το Πεδίο βολής δεν είχε προετοιμαστεί επαρκώς για την πυρόσβεση, παρά το ότι οι βολές πραγματοποιήθηκαν μετά από παρατεταμένη ξηρασία και ισχυρούς ανέμους.

Φαίνεται ότι πλήττει και τον στρατό η αρρώστια των ελληνικών υπηρεσιών, όπου ο καθένας εστιάζει αποκλειστικά στο δικό του αντικείμενο θεωρώντας ότι η πρόληψη είναι δουλειά άλλων. Αν και σε γενικές γραμμές, οι ανώτατοι στρατιωτικοί φαίνεται να δείχνουν ενδιαφέρον για το  φυσικό περιβάλλον δεν έχει περάσει, αυτό το ενδιαφέρον,  με την μορφή κανόνων στα χαμηλότερα επίπεδα της στρατιωτικής διοίκησης. 

Προφανώς υπάρχει η αρχή ότι «προέχει η εθνική ασφάλεια» η οποία υπερισχύει στους σχεδιασμούς. Στην αρχή αυτή, όμως, δεν πρέπει να γίνεται κατάχρηση, που στην πραγματικότητα υποκρύπτει την αδιαφορία και τον ωχαδελφισμό ορισμένων στελεχών. 

Η προστασία της χώρας περιλαμβάνει και την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Η διατήρηση αυτή πρέπει να είναι στόχος όλων των υπηρεσιών.  

Προτείνονται στη συνέχεια μερικές βασικές αρχές που πρέπει να ακολουθεί ο στρατός στις ασκήσεις: 

  • Για κάθε Πεδίο βολής θα πρέπει να υπάρχει επαρκές σχέδιο για την πυρόσβεση, σε περίπτωση ανάφλεξης γειτονικής περιοχής και να είναι παρόντα πυροσβεστικά οχήματα και άλλος εξοπλισμός. 
  • Θα πρέπει να γίνει γνωστή σε όλα τα επίπεδα διοίκησης του Στρατού, του Ναυτικού και της Αεροπορίας η χαρτογράφηση των Προστατευόμενων Περιοχών, με απλό και σαφή τρόπο. Πρέπει να ληφθεί υπόψη η χαρτογράφηση των περιοχών του δικτύου Natura  και η χαρτογράφηση των υγροτόπων, χερσαίων και νησιωτικών. 
  • Ο σχεδιασμός των ασκήσεων, όταν πρόκειται για Προστατευόμενη Περιοχή, πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους όρους και τους περιορισμούς που λαμβάνονται από το Σχέδιο Διαχείρισης της Προστατευόμενης Περιοχής. Παραδείγματος χάριν, ασκήσεις κατά την περίοδο αναπαραγωγής των πουλιών, σε μερικές κρίσιμες ζώνες αναπαραγωγής θα πρέπει αποφεύγονται. Άλλωστε υπάρχουν, εντός των προστατευόμενων περιοχών, άλλες ζώνες οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ασκήσεις. Χωρικές και χρονικές ρυθμίσεις μπορούν να προλάβουν καταστροφές στην βιολογική ποικιλότητα.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας