Αφαλός – Αισθητική αναζήτηση

Ο αφαλός είναι ίσως το κλειδί για να καταλάβουμε πολλά πράγματα για τον άνθρωπο. Οι αρχαίοι γλύπτες με βάση τον αφαλό καθόριζαν την αρμονία. Η σχέση μεταξύ των μερών του σώματος εκατέρωθεν του αφαλού έδωσε τον ορισμό της χρυσής τομής[1].

Αυτή ήταν μία ανακάλυψη των αρχαίων Ελλήνων γλυπτών, όπως ο Φειδίας, και έγινε στην συνέχεια αρχή και για την αρχιτεκτονική στην αρχαία Ελλάδα. Πρόκειται για την αρχή στην οποία βασίστηκαν πολλές αναλογίες στα μνημεία που θαυμάζουμε όπως το ναό του Παρθενώνα ή τον ναό του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσσες.

Ένα σώμα με την σωστή αναλογία της χρυσής τομής είναι αρμονικό και όμορφο. Χωρίς να το ξέρουμε θαυμάζουμε μία γυναίκα που διαθέτει αυτήν την αναλογία. Διαφορετικά μιλάμε για χαμηλοκώλα ή για ψηλοκάπουλη. Μπορεί και εδώ να υπάρχουν προτιμήσεις και ιδιαιτερότητες αλλά η σωστή αναλογία προσελκύει πάντα το ενδιαφέρον. Το ίδιο προφανώς ισχύει και για το ανδρικό σώμα. Η αρμονία είναι πάντα ελκυστική. Οι γυναίκες που δεν διαθέτουν αυτήν την αναλογία μπορεί να φορέσουν κάποια ψηλά τακούνια. Αν όμως το παρακάνουν μοιάζουν με φοράδες, οι οποίες προκαλούν εντύπωση κυρίως λόγω της ασυμμετρίας και των πεταχτών οπισθίων, τα οποία είναι πάντα ενδιαφέροντα για τους άντρες.

Ο αφαλός μπορεί να είναι βαθύς ή πιο επιφανειακός με έναν κόμπο στην μέση, ακριβώς όπως δημιουργήθηκε μετά το δέσιμο του ομφάλιου λώρου. Αναπόφευκτα, σε μία γυμνή κοιλιά, το βλέμμα κινείται προς αυτόν, χωρίς όμως να εστιάζει. Το ενδιαφέρον είναι συνήθως γύρω από αυτόν. Στα λοφάκια ή στις γραμμώσεις που τον περιβάλλουν. Παρατηρούμε την κοιλιά με τις σκιές της και τις καμπυλότητες αλλά δεν δίνουμε και τόσο σημασία ότι στο κέντρο της βρίσκεται ο αφαλός.

Μερικές φορές μάλιστα, στις χορεύτριες αισθησιακών χορών, αυτός αποκρύπτεται με ένα έγχρωμο γυαλιστερό πετράδι. Μία χορεύτρια της κοιλιάς, χορεύτρα πολύ  πιο αισθησιακή σε σχέση με αυτές που εκτελούν τον άχαρο χορό στην μπάρα των αμερικάνικων στριπτιζάδικων, ξέρει να κινεί το σώμα της με κέντρο την κοιλιά και τον αφαλό της. Ο χορός της κοιλιάς, που σήμερα διδάσκεται μάλιστα σε γυναίκες που θέλουν να αποκτήσουν μία καλύτερη σχέση με το σώμα τους και τη σεξουαλικότητά τους, είναι ίσως η υψηλότερη έκφραση του αισθησιασμού. Διότι ασυνείδητα προβάλλει το σώμα στην πλήρη του αρμονία. Διότι ο χορός έχει ως κέντρο το ίδιο το σώμα και όχι εξωτερικά στοιχεία και δεν επιδιώκει να αναδείξει αθλητικά επιτεύγματα ή να προβάλλει με χυδαίο τρόπο τις ερωτογενείς ζώνες του σώματος. Μένοντας στην αρμονία, η γυναίκα γίνεται επιθυμητή για το πλήρες σώμα της.

Σήμερα η μόδα επιβάλλει την απόλυτη γράμμωση και την επίπεδη κοιλιά και στις γυναίκες, όπως και στους άνδρες. Στους άνδρες, όμως, συχνά θα σκεφτούμε ότι μία κοιλιά γραμμωμένη, όπου γύρω από τον αφαλό διακρίνονται οι σφριγηλοί μύες, είναι μία ένδειξη έλλειψης σφριγηλότητας στον νου. Και συχνά δεν πέφτουμε έξω, αν και πάντα ζηλεύουμε ένα τέτοιο σώμα.

Στην σύγχρονη εποχή,  μετά το 1960, οπότε για πρώτη φορά οι ομοφυλόφιλοι μόδιστροι επέβαλαν την δική τους αισθητική, το πρότυπο είναι η επίπεδη κοιλιά. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας το πρότυπο της γυναίκας άλλαξε, χωρίς βέβαια να έχουν αλλάξει οι πραγματικές προτιμήσεις των ανδρών. Διότι οι άντρες στην πραγματικότητα θέλκονται από τις ελαφρές καμπύλες που περιβάλλουν τον αφαλό και το ελαφρό λοφάκι κάτω από αυτόν. Τις καμπυλότητες που αναδεικνύουν τη γυναικεία φύση.

Η Αφροδίτη της Μήλου

Από την Αφροδίτη της Μήλου έως τις αναγεννησιακές φιγούρες στην ζωγραφική και στην γλυπτική πάντα το πρότυπο ήταν οι ελαφρές καμπύλες γύρω από τον αφαλό. Είτε το μοντέλο ήταν αδύνατο είτε παχουλό αυτό ήταν βασικό στοιχείο. Διότι όμορφο είναι το αληθές. Αυτή είναι η φύση του γυναικείου σώματος. Και μόνο σήμερα, σε μία εποχή που υποτίθεται ότι επιδιώκει την φυσικότητα, έχουμε μια τεράστια διάσταση μεταξύ της πραγματικής φυσικότητας και της ιδέας που έχουμε για αυτήν. Κυριαρχεί η επιδίωξη μιας επίπεδης κοιλιάς με έναν αφαλό στην μέση σαν μικρή και μυστηριώδη τρυπούλα. Δεν υπήρξε ίσως ποτέ στην ανθρωπότητα τόσο μεγάλη απομάκρυνση από τα φυσικά πρότυπα του σώματος. Υπό αυτήν την έννοια, η σύγχρονη εποχή είναι πολύ χειρότερη από τον μεσαίωνα όπου η περιφρόνηση του σώματος οδηγούσε τους ανθρώπους να το αποκρύπτουν πάντα. Σήμερα, η ακριβώς αντίθετη τάση να το επιδεικνύουμε είναι πολύ πιο υποκριτική, καθώς οι γυναίκες θα πρέπει να ντρέπονται αν δεν ακολουθούν αυτά τα αφύσικα πρότυπα.

Είναι απορίας άξιον πως συμβαίνει αυτό αφού οι περισσότεροι άνδρες προτιμούν τις γυναίκες με ελαφρές καμπύλες, ή αν πρόκειται για αδύνατες επίσης θα προτιμούσαν να είναι λίγο χυμώδεις και όχι στεγνές και αποστεωμένες. Μόνο σε λίγους fashion victims έχουν διαστραφεί τόσο οι προτιμήσεις τους που ακολουθούν τα πρότυπα του συρμού που κάνουν τις γυναίκες να μοιάζουν με τραβεστί.

Ο αφαλός είναι επίσης ένα μυστηριώδες σημείο του σώματος. Είναι το κέντρο από όπου τρεφόμαστε ως έμβρυα. Είναι το σημείο που όταν η αναπνοή είναι απαλή και ελεύθερη κινείται ανάλαφρα. Αυτός είναι ο λόγος που η παράσταση του Βούδα είναι συνήθως με μία χαλαρή κοιλιά που αναπνέει ελεύθερα. Διότι με την κοιλιακή αναπνοή ο άνθρωπος είναι χαλαρός. Η αναπνοή φουσκώνοντας το στήθος, στους άνδρες για να δείξουν δύναμη και μεγαλοπρέπεια και στις γυναίκες για να δείξουν ένα σφριγηλό μπούστο, είναι μία αγχώδης θωρακική αναπνοή πού υποδηλώνει καθήλωση και συμπλέγματα.

Δεν έχει γίνει αντιληπτή η υποβάθμιση των προτύπων της αρχαίας Ελληνικής γλυπτικής στην μετέπειτα ρωμαϊκή περίοδο.  Μετά από την τελειότητα των αγαλμάτων, των αρμονικών και λειτουργικών, στην αρχαία Ελλάδα ακολουθεί η ρωμαϊκή εκδοχή των ίδιων θεμάτων που δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην επίδειξη του στήθους και της δύναμης.

Έτσι μετά τα αρχαία ελληνικά αγάλματα αξίζει να θαυμάσει κανείς τις κινεζικές παραστάσεις με τις χαλαρές κοιλιές, με την χαλαρή και φυσική αναπνοή. Διότι οι Κινέζοι, γειωμένοι πάντα στη γη, αποφεύγουν να δείξουν το σώμα με μία υποτίθεται υψιπετή αλλά στην πραγματικότητα επιδεικτική κορδωμένη στάση.

Στην Ανατολή είχαν καταλάβει όπως και οι αρχαίοι Έλληνες ότι το κέντρο του σώματος είναι ο αφαλός. Οι Γιαπωνέζοι θεωρούν ότι κάτω από τον αφαλό βρίσκεται το πραγματικό κέντρο του ανθρώπου. Πιο σημαντικό ίσως και από το ίδιο το κεφάλι. Είναι το σημείο «χάρα». Το σημείο που αναπνέει ελεύθερα όταν κάθονται στην στάση του Ζεν. Το σημείο όπου θα μπήξουν το ξίφος όταν κάνουν το κόψιμο του χάρα, καθισμένοι στο πάτωμα κατά την τελετουργία του χάρα-κίρι.

Τους αγιογράφους επίσης απασχόλησε πάρα πολύ ο αφαλός. Υπήρξε λοιπόν το μέγα ερώτημα: θα πρέπει ο Αδάμ και η Εύα να παριστάνονται με αφαλό; Αφού δεν γεννήθηκαν με ομφάλιο λώρο. Θα πρέπει να φέρουν ότι και οι απόγονοί τους, όπως λένε οι οπαδοί του αφαλού ή θα πρέπει να επισημαίνεται ο τρόπος που ήρθαν στον κόσμο, όπως λένε οι οπαδοί της έλλειψης αφαλού.

Δεν μπορεί να μπει κανείς σε αυτήν την διαμάχη και να προβάλλει επιχειρήματα όπως π.χ. ότι οι άνθρωποι είναι ατελείς κατά την εξελικτική διαδικασία όπως δείχνει η σκωληκοειδής απόφυση ή η αδυναμία των κατώτερων σπονδύλων λόγω της όρθιας στάσης. Αυτό θα ήταν πεζός βιολογισμός, όταν το ενδιαφέρον πηγαίνει σε άλλα πεδία. Διότι πριν από όλα, πριν την διευκρίνιση της καταγωγής του ανθρώπου, είναι νομίζω σημαντικό να ανιχνεύσει ο άνθρωπος, με τρόπο αισθητικό, την σχέση του με το ίδιο του το σώμα και να ανακαλύψει τα φυσικά πρότυπα της χρυσής τομής. Αυτό γίνεται πρώτα και κύρια με την αισθητική, χωρίς ιδεολογίες ή άλλες πεποιθήσεις.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας


[1] Πρόκειται από τις αναλογίες στο πεντάγραμμο που είχαν εντοπίσει οι Πυθαγόρειοι. Είναι ο αριθμός φ= 1,618…  που προκύπτει από τις αναλογίες των τμημάτων μίας πλευράς του πενταγράμμου όπως φαίνεται στο σχέδιο. Γεωμετρικά κατασκευάζεται επίσης αν δίπλα σε ένα τετράγωνο προσθέσουμε ένα παραλληλόγραμμο με πλάτος όσο η διαγώνιος του μισού τετραγώνου όπως φαίνεται στο σχέδιο.  Τις αναλογίες αυτές θα τις διαπιστώσουμε συχνά και στην φύση όπως στα λουλούδια, στις σπείρες των οστράκων κλπ.  Στον άνθρωπο ο λόγος της απόστασης της κορυφής του κεφαλιού από το πάτωμα προς την απόσταση του αφαλού από το πάτωμα είναι φ.

Το πεντάγραμμο και η αναλογία της Χρυσής Τομής

Η κατασκευή της αναλογίας της Χρυσής Τομής

Φωτογραφία κορυφής: Άγαλμα της Αφροδίτης με τον Πάνα και τον Έρωτα από την Δήλο. Εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.