Φρύνοι θύματα των τροχών και της αστικής επέκτασης. Η αδύνατη συνύπαρξη.

 Τα αμφίβια είναι από τα πλέον απειλούμενα είδη στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο. Ο τρόπος ζωής τους και ο βιολογικός τους κύκλος τα εκθέτουν σε περισσότερες απειλές.  

Τα  βασικά στοιχεία του βιολογικού τους κύκλου είναι: 

  • η γέννησή τους στα γλυκά νερά μετά την εκκόλαψη των αυγών,  
  • η ανάπτυξη των γυρίνων που αναπνέουν με βράγχια, συνήθως για σύντομο χρονικό διάστημα ή και ορισμένους μήνες στο νερό
  • η μεταμόρφωση τους σε ώριμα άτομα πού αναπνέουν πλέον με πνευμόνια και η ανεξαρτητοποίηση από το νερό 
  • η διασπορά τους στη συνέχεια στους χώρους διαχείμασης, 
  • η διαχείμαση μέσα ή έξω από το νερό και 
  • η μετακίνηση προς τους χώρους αναπαραγωγής την Άνοιξη. 

Σε όλα αυτά τα στάδια αντιμετωπίζουν πολλούς και διαφορετικούς κινδύνους. 

Η ξήρανση των υγροτόπων, καθώς δεσμεύουμε το νερό για την ύδρευση ή την άρδευση είναι η κύρια απειλή, αφού στερούν τους χώρους αναπαραγωγής των αμφιβίων. Οι θέσεις αυτές έχουν μειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι δεν έχει περάσει πολύς χρόνος από την εποχή που οι κοπέλες πήγαιναν στη βρύση να φέρουν νερό στην στάμνα.  Οι περισσότερες πηγές σήμερα έχουν δεσμευθεί και στα ρυάκια, τα ρέματα και τα ποτάμια το νερό έχει περιοριστεί. Εξαιτίας αυτού του λόγου μειώθηκαν οι πληθυσμοί των ψαριών γλυκού νερού αλλά και τα αμφίβια. Τα αμφίβια συχνά δεν προλαβαίνουν να μεταμορφωθούν, από γυρίνοι σε βατράχια, και καθώς μία μικρή θέση με νερά αποξηραίνεται γρήγορα καταλήγουν και αυτοί να αποξηραίνονται μέσα στην λάσπη.

Η ρύπανση των νερών είναι πολύ σημαντικό πρόβλημα καθώς τα αμφίβια, με το πολύ διαπερατό δέρμα και στην μορφή γυρίνου αλλά και στην μορφή του ωρίμου βατράχου, φρύνου ή τρίτωνα, είναι πολύ πιο ευάλωτα από άλλους οργανισμούς. 

Η μετακίνηση από και προς τις θέσεις αναπαραγωγής είναι επίσης ένα σοβαρό πρόβλημα.  Τα είδη που μετακινούνται όπως είναι όλοι η φρύνοι, οι πηλοβάτες,  οι δενδροβάτραχοι  και οι τρίτωνες, αντιμετωπίζουν πλέον το πρόβλημα των αυτοκινήτων. Γράφω “πλέον” επίτηδες, γιατί η αλλαγή αυτή με την ανάπτυξη δρόμων έχει συμβεί σε πολύ μικρό  – έως απειροελάχιστο – χρονικό διάστημα  τις τελευταίες δεκαετίες, σε σχέση με την πορεία της ειδογένεσης, της διαμόρφωσης δηλαδή του είδους.  Μέχρι πριν την σχεδόν καθολική δέσμευση των υδάτων και την έλευση των αυτοκινήτων, η μεταμόρφωση και η χρήση διαφορετικών ενδιαιτημάτων ήταν ένα προσόν για αυτά τα είδη. Αναπαράγονταν σε έναν μικρό υγρότοπο, μερικές φορές πρόσκαιρο και μετά διασπείρονταν σε αποστάσεις ενός έως πέντε χιλιομέτρων. Τώρα όμως η επιλογή διαφορετικών ενδιαιτημάτων είναι ένα σοβαρό πρόβλημα.

Ειδικά κοντά σε οικισμούς, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι ορισμένα είδη θα εξαφανιστούν. Μπορεί τα βατράχια όπως οι λιμνοβάτραχοι να παραμένουν στο νερό, οι φρύνοι όμως και τα άλλα είδη που μετακινούνται έχουν να αντιμετωπίσουν, εκτός από τη μείωση των θέσεων αναπαραγωγής, και το πρόβλημα να ξεφύγουν από το πάτημα των αυτοκινήτων και την ίδια την αλλαγή χρήσεων γης στα μέρη που διαχειμάζουν. Οι χώροι αυτοί μετατρέπονται σε κατοικίες εργοστάσια και άλλες υποδομές. 

Είναι μία μεγάλη αυταπάτη να πιστεύουμε ότι είναι δυνατή η συνύπαρξη ανθρώπου – φύσης στον αστικό χώρο όπως συνήθως ακούγεται.  Όταν αλλάζουν οι χρήσεις γης και ο άνθρωπος κυριαρχεί δεν υπάρχει θέση για πολλά είδη. Τα είδη που δεν διασπείρονται, αλλά επιλέγουν έναν συγκεκριμένο χώρο  και απαιτούν μικρή έκταση για να επιβιώσουν, πιθανά θα διατηρηθούν σε μικρούς χώρους σαν να είναι σε γυάλα. Ίσως να υπάρχει και μια σύνδεση με τους γύρω πληθυσμούς του είδους τους μέσα από το δίκτυο των ρεμάτων και παραποτάμων. Άλλα είδη όμως, παρά το ότι γεννάνε πολλούς απογόνους, δεν θα διατηρηθούν. Τα εναπομείναντα ζώα σε κάποια φάση του βιολογικού τους κύκλου θα μείνουν εκτεθειμένα,  θα πατηθούν από αυτοκίνητα ή θα φαγωθούν από γάτες. 

Καθώς γνωρίζουμε ότι τα αμφίβια και άλλα είδη που κινούνται από και προς τους υγροτόπους κινδυνεύουν να πατηθούν, πρέπει να υιοθετηθεί μια βασική αρχή : δεν θα πρέπει να κατασκευάζονται δρόμοι πολύ κοντά στο νερό. Η απόσταση μιας οδού από την θέση της υψηλότερης πλημμυρικής ζώνης πρέπει να είναι μεγαλύτερη των 100 μέτρων. . 

Έχοντας διανύσει την εφηβεία στο Μπραχάμι – Άγιο Δημήτριο κατά την δεκαετία του 70 θυμάμαι στα ρέματα βατράχια και πρασινόφρυνους. Τα ρέματα σιγά – σιγά σκεπάστηκαν. Όπου μένει λίγο νερό, στο ρέμα της Πικροδάφνης, έχει ακόμα λιμνοβάτραχους. Οι φρύνοι όμως δεν μπορούν να επιβιώσουν. Αν υπάρχουν κάποια άτομα ακόμα, δυστυχώς δεν θα μπορέσουν να διατηρήσουν βιώσιμους πληθυσμούς. Δεν υπάρχει χώρος γι’ αυτά.

Ακολουθούν τρία βίντεο από την Θεσσαλονίκη, κοντά στο αεροδρόμιο. 

Τραβηγμένα με κινητό το πρωί της 24/6/2020.

Στην περιοχή του αεροδρομίου υπήρχε παλιά εκτεταμένος υγρότοπος, μερικών τετραγωνικών χιλιομέτρων, που έφτανε μέχρι την Περαία. Αυτός στο μεγάλο μέρος του αποξηράνθηκε για την κατασκευή του αεροδρομίου. Η έκταση γύρω χτίστηκε και φτιάχτηκαν δρόμοι. 

Οι πράσινοι φρύνοι φέτος, καθώς είχαμε πολλές βροχές, πρόλαβαν να μεταμορφωθούν. Δεν αποξηράνθηκαν νωρίς οι θέσεις αναπαραγωγής τους και παράχθηκαν ώριμα μεταμορφωμένα άτομα. Τα βλέπουμε να δασπείρονται στην συνέχεια κατά εκαταντάδες σε δρόμους ταχείας κυκλοφορίας και πυκνής κίνησης. 

Ελάχιστα θα επιβιώσουν. Τα περισσότερα θα πατηθούν. Όσα περάσουν το κράσπεδο του πεζοδρομίου προς την οδό ταχείας κυκλοφορίας είναι βέβαιο ότι θα καταλήξουν θύματα κάτω από τροχούς, τα επόμενα λεπτά. Μερικά θα καταλήξουν σε υπονόμους και κάποια θα φαγωθούν ή θα πεθάνουν από ξηρασία. 

Το τσιμέντο, η άσφαλτος και τα αυτοκίνητα δεν είναι συμβατά με την ζωή των περισσότερων άλλων όντων. Είναι μάλλον η θανατηφόρα επέλαση του τεχνικού πολιτισμού του ανθρώπινου είδους.   

Νεαροί πρασινόφρυνοι προσπαθούν να ανέβουν το κράσπεδο δρόμου ταχείας κυκλοφορίας.
Νεαροί πρασινόφρυνοι σε πάρκιγκ. Θα πατηθούν ή θα καταλήξουν στον αγωγό ομβρίων υδάτων και τελικά στην θάλασσα.
Νεαροί πρασινόφρυνοι προσπαθούν να βρουν φυσικούς χώρους δίπλα σε δρόμο ταχείας κυκλοφορίας.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

2 σκέψεις σχετικά με το “Φρύνοι θύματα των τροχών και της αστικής επέκτασης. Η αδύνατη συνύπαρξη.

  1. […] Είναι εγκληματικό να κατασκευάζονται δρόμοι παράλληλα και πολύ κοντά σε θέσεις με γλυκό νερό. Θα πρέπει να υπάρχει πάντα μια απόσταση τουλάχιστον 100 μέτρων. Σε δρόμους δίπλα στο νερό διαπιστώνονται εκατόμβες αμφιβίων μετά την μεταμόρφωσή τους από γυρίνους, ειδικά των φρύνων. […]

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.