Κατάσταση και προκλήσεις για τη βιοποικιλότητα σε κρίσιμες περιοχές στα Νοτιοδυτικά Βαλκάνια

Εκδόθηκε το βιβλίο: «Biodiversity status and challenges in trans-border hotspots of the South-Western Balkans» (Κατάσταση και προκλήσεις για τη βιοποικιλότητα σε κρίσιμες περιοχές στα Νοτιοδυτικά Βαλκάνια). Το βιβλίο αφορά την διασυνοριακή ζώνη Ελλάδας – Σκοπίων (Βόρεια Μακεδονία πλέον).

Συμμετείχα εθελοντικά στην έκδοση με ένα σύντομο κείμενο για την ορνιθοπανίδα στην περιοχή και μερικές φωτογραφίες. Παραθέτω το κείμενο αυτό στα ελληνικά:

Γνώμη εμπειρογνωμόνων για τις προκλήσεις της βιοποικιλότητας

Τα πουλιά ως δείκτης βιοποικιλότητας στο πλαίσιο της αειφόρου χρήσης των φυσικών πόρων

Τα πουλιά είναι από τις πιο αγαπημένες ομάδες ειδών. Εκτός από τους επιστήμονες ορνιθολόγους, εκατομμύρια παρατηρητές πουλιών ανά τον κόσμο πραγματοποιούν καταγραφές και συνεισφέρουν στην γνώση για αυτά. Οι πρώτες οργανώσεις για την προστασία του περιβάλλοντος στις περισσότερες χώρες του κόσμου ήταν οι οργανώσεις για την προστασία των πουλιών. Η πρώτη νομοθεσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την προστασία της βιοποικιλότητας ήταν η οδηγία για τα πουλιά.  Η διεθνής συνθήκη Ramsar για την προστασία των υγροτόπων αναφέρει στον τίτλος της «για την προστασία των υγροτόπων ιδίως για την προστασία των υδροβίων πουλιών».

Γιατί αυτό; Γιατί τα πουλιά είναι ένας εύκολος σχετικά δείκτης της κατάστασης του περιβάλλοντος. Οι πληθυσμοί τους επηρεάζονται από την κατάσταση των βιοτόπων τους και από αλλαγές που μπορούν να επηρεάσουν και όλους τους άλλους οργανισμούς και τον άνθρωπο. Αρκεί να θυμηθούμε ότι η απαγόρευση του εντομοκτόνου DDT που προκαλούσε σοβαρά προβλήματα σε όλους τους οργανισμούς και υγείας στον άνθρωπο επήλθε όταν διερευνήθηκαν τα αίτια της μείωσης των πληθυσμών του πετρίτη.

Σήμερα η ορνιθολογία είναι πλέον μια λαϊκή επιστήμη. Βασίζεται πολύ στα δεδομένα που προέρχονται από τις καταγραφές εκατομμυρίων παρατηρητών πουλιών. Αυτά συγκεντρώνονται και αναλύονται και συχνά αποτελούν το έναυσμα για ειδικότερες μελέτες. Οι Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά που ανακοίνωσε η διεθνής ένωση των ορνιθολογικών οργανώσεων BirdLife είναι οι σημαντικότερες ζώνες για την αναπαραγωγή και την διαχείμασή τους (22 από αυτές βρίσκονται στην N. Macedonia και 204 στην Ελλάδα). Από αυτές προήλθαν οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας (Special Protected Areas), μία από τις κατηγορίες του δικτύου NATURA στην Ευρώπη.

Τα είδη πουλιών στις δύο χώρες είναι ανάλογα (320 στην N. Macedonia και 347 τακτικά εμφανιζόμενα στην Ελλάδα).  Στην Ελλάδα που η έρευνα προχωράει με περισσότερη ένταση έχουν καταγραφεί ακόμα 94 είδη με μη συστηματική ή τακτική εμφάνιση. Πολλά  είδη κινούνται στην διασυνοριακή ζώνη καθώς είναι μεταναστευτικά ή διαχειμάζοντα αλλά και σε περιπλανήσεις τακτικές ή εποχικές για αναζήτηση τροφής. Κινούνται μεταξύ των υγροτόπων ή στους ορεινούς όγκους και τις πεδιάδες. Έτσι οι δύο χώρες έχουν μια κοινή ευθύνη να τα προστατέψουν. Σε ανάλογους αριθμούς είναι τα παγκοσμίως απειλούμενα είδη στις δύο χώρες ( 13 Παγκοσμίως απειλούμενα με εξαφάνιση και 19 Σχεδόν Απειλούμενα στην N. Macedonia και αντιστοίχως 17 και 21 στην Ελλάδα).  

Τα περισσότερα από αυτά είναι υδρόβια και αρπακτικά και λίγα μεταναστευτικά είδη όπως το τρυγόνι. Αν και συχνά το κοινό αντιλαμβάνεται το κυνήγι ως ένα σοβαρό πρόβλημα, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του τρυγονιού και κάποιων ακόμα ειδών, τα σοβαρότερα και μη αντιστρεπτά προβλήματα για τα άγρια πουλιά είναι οι αλλαγές χρήσεων γης στους υγρότοπους και γύρω από αυτούς, η υπερεκμετάλλευση στα δάση που περιορίζει τις ανεπηρέαστες ώριμες συστάδες, η μείωση των φυσικών λιβαδιών λόγω δάσωσης ή αλλαγών χρήσεων γης και τα δηλητηριασμένα δολώματα ή τα χημικά και τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην γεωργία και την κτηνοτροφία.

Η επαναφορά των φυσικών περιοχών και πιο φιλικών στο περιβάλλον μεθόδων παραγωγής είναι απαραίτητη για την υγεία και την ποιότητα ζωής μας. Αυτό θα  είναι ορατό πρώτα στους πληθυσμούς των πουλιών. Αλλά πριν από αυτό είναι σημαντικό να θυμηθούμε την φράση από τα Πολιτικά του Αριστοτέλη που μας υπενθυμίζει ότι δεν πρέπει να τα βλέπουμε όλα μέσα από ένα πρίσμα ωφέλειας: «ΤΟ ΔΕ ΖΗΤΕΙΝ ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΤΟ ΧΡΗΣΙΜΟΝ ΗΚΙΣΤΑ ΑΡΜΟΤΤΕΙ ΤΟΙΣ ΜΕΓΑΛΟΨΥΧΟΙΣ ΚΑΙ ΤΟΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΙΣ». Η προστασία της βιοποικιλότητας είναι μια αξία αδιαπραγμάτευτη.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

……………………………………………………………………

Λίγα λόγια για το βιβλίο:

Το βιβλίο ασχολείται με την διασυνοριακή περιοχή της Ελλάδας, κυρίως Δυτικής Μακεδονίας με τα Σκόπια (Βόρεια Μακεδονία πλέον) και περιέχει κείμενα Ελλήνων και Σκοπιανών επιστημόνων. Συντονιστής και βασικός συντάκτης ήταν ο Λάζαρος Γεωργιάδης, βιολόγος και συνεργάστηκαν οι: Nikola Zdraveski, Protected Areas Management Planning Expert, Resen, Republic of North Macedonia και Βασίλης Άμπας Γεωπόνος. Μερικοί ειδικοί συνέβαλαν με την διατύπωση μιας οπτικής από την πλευρά τους για το φυσικό περιβάλλον στην διασυνοριακή ζώνη.

Νομίζω ότι δίνει μια καλή εικόνα του φυσικού περιβάλλοντος στην διασυνοριακή ζώνη, στις περιφέρειες Δυτικής Μακεδονίας και Κεντρικής Μακεδονίας και τα Σκόπια. Επίσης δίνει μια αίσθηση για την αξία της βιολογικής ποικιλότητας της περιοχής και των επιπτώσεων από τις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Το βιβλίο εκδόθηκε στο πλαίσιο του έργου ‘Κοινά σχέδια διατήρησης της βιοποικιλότητας και αειφόρων στόχων για την ανάπτυξη της διμερούς δικτύου προστατευόμενων περιοχών’ με ακρωνύμιο COMBINE2PROTECT του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Interreg Cross Border Cooperation Programme (χρηματοδότηση 85% ΕΤΠΑ και 15% Εθνικοί πόροι) το οποίο υλοποιείται στην Ελλάδα από την Π.Ε. Φλώρινας της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Σκοπός του βιβλίου είναι η παράθεση των βασικών πληροφοριών της βιοποικιλότητας στα Νοτιοδυτικά Βαλκάνια, καθώς και η παρουσίαση στρατηγικών για τη διαχείριση της βιοποικιλότητας. Το βιβλίο στοχεύει στην ενίσχυση γνώσεων για τη λήψη αποφάσεων σε πολιτικό επίπεδο, αναδεικνύοντας διαστάσεις που απαιτούνται σε επίπεδο συμβουλευτικής και τεχνικής υποστήριξης για την εφαρμογή των αρχών της αειφορικής ανάπτυξης στην πράξη.

Περιλαμβάνει τρία θεματικά μέρη:

  1. Την αξία της φύσης και της βιοποικιλότητας. Στο πρώτο μέρος, βασικό αντικείμενο είναι η αξία της βιοποικιλότητας και του φυσικού κεφαλαίου της περιοχής των Νοτιοδυτικών Βαλκανίων καθώς και οι ωφέλειες των οικοσυστημικών υπηρεσιών προς την τοπική κοινωνία και οικονομία. Τα βασικά χαρακτηριστικά των προστατευόμενων περιοχών, των οικοτόπων και των ειδών της περιοχής παρουσιάζονται ως κύρια φυσική κληρονομιά.
  2. Την ανάπτυξη ανθρώπινων δραστηριοτήτων σε σημαντικές φυσικές περιοχές με βάση τις αρχές της αειφορίας. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες στην περιοχή είναι το αντικείμενο του μέρους αυτού σε σχέση με τη χρήση των φυσικών πόρων και τη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος.
  3. Την ανάπτυξη διασυνοριακών δράσεων περιβαλλοντικής προστασίας. Στο τρίτο μέρος αναπτύσσονται οι διασυνοριακές δράσεις περιβαλλοντικής προστασίας για τα είδη, τους οικοτόπους και τους υδατικούς πόρους με βάση τη Στρατηγική και το Σχέδιο Δράσης για τη Βιοποικιλότητα της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας.

Το βιβλίο είναι διαθέσιμο σε ηλεκτρονική μορφή, πρόσκαιρα, στον σύνδεσμο: https://www.dropbox.com/s/o8orfqannue0vaj/2020BiodiversityBook_Web.pdf?dl=0 και μελλοντικά στην ιστοσελίδα του προγράμματος (http://www.ipa-cbc-programme.eu/approved-project/46/)

…………………………..

Με το έργο αυτό σχετίζεται και ένα ντοκιμαντέρ για τους διακρατικούς υγροτόπους Ελλάδας – Σκοπίων με αναφορές σε Πρέσπα, Κερκίνη και Αξιό.

Εμφανίζομαι για λίγο να μιλάω για τις μετακινήσεις των πουλιών μεταξύ των υγροτόπων έως το Δέλτα του Αξιού (κάπου στο 40:00) και λίγο για τα προβλήματα (στο 45.30).

Έχει ωραία πλάνα και μιλάνε αγρότες, ψαράδες και υπεύθυνοι για την διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Κατάσταση και προκλήσεις για τη βιοποικιλότητα σε κρίσιμες περιοχές στα Νοτιοδυτικά Βαλκάνια

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.