Ο Μανώλης Γλέζος σαν υδρογεωλόγος

Γνωρίσαμε τον Μανώλη Γλέζο τον Απρίλιο του 1998 στην Απείρανθο της Νάξου στην διάρκεια του συνεδρίου της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας με θέμα: « Η ορνιθοπανίδα στον νησιωτικό χώρο. Διαχείριση – Προστασία».

Το συνέδριο έγινε στην Απείρανθο, όπου ο Μανώλης Γλέζος, 76 χρονών τότε, ήταν πρόεδρος του χωριού. Έκπληκτοι έλληνες και ξένοι ορνιθολόγοι τον παρακολουθήσαμε να μας λέει για το πείραμα Αυτοδιαχείρισης και Άμεσης Δημοκρατίας που εφάρμοζε. Η Συνέλευση των κατοίκων της κοινότητας ήταν το κύριο όργανο  λήψης αποφάσεων και το Κοινοτικό Συμβούλιο απλώς εφάρμοζε τις αποφάσεις. Όσοι είχαν κάποιο πολιτικό ενδιαφέρον ενθουσιάστηκαν. Όσον αφορά τους άλλους τους φαινότανε σαν ένα εξωτικό πείραμα, σαν αυτό των Ζαπατίστας. Όχι είπε ο Γλέζος, είναι μια δικιά μας πρακτική από την εποχή του Ομήρου και κράτησε μέχρι την Τουρκοκρατία και το 1821 και σταμάτησε από τους Βαυαρούς.

Αυτό όμως που μας έκανε εντύπωση ήταν ότι ο Μανώλης, όπως ήθελε να τον φωνάζουμε, ήταν και γεωλόγος και υδρογεωλόγος και μάλιστα με παραδείγματα εφαρμογής για τα οποία πήρε και βραβεία μερικά χρόνια αργότερα ή έγινε επίτιμο μέλος επιστημονικών εταιρειών.

Μας ξενάγησε μάλιστα στην μικρή γεωλογική συλλογή που έχει φτιάξει στο χωριό του και στην συνέχεια στα έργα που έκανε για την αποτροπή των πλημμυρών, την αντιμετώπιση της διάβρωσης και την διατήρηση των υπόγειων υδάτων.  Τον ρώτησα πως είχε ασχοληθεί και γνώριζε τόσο καλά τα πετρώματα και μου είπε ότι στην φυλακή διάβαζε συστηματικά γεωλογία. Αλλά το πιο ενδιαφέρον είναι ότι, για να προχωρήσει στα έργα, παρακολούθησε, με καθαρό μάτι και με σεβασμό στην παραδοσιακή τεχνική, τι κάνανε παλιότερα στο νησί και σε όλη της Ελλάδα για να συγκρατήσουν την διάβρωση. Ακολουθώντας λοιπόν τις παλιές πρακτικές, με λίγα χρήματα και με ντόπιους μαστόρους και χωρίς τσιμέντο, εκτός από εκεί που δεν γινόταν αλλιώς, αντιμετώπισε την διάβρωση και ξαναέκανε τις βρύσες, που είχαν στερέψει από δεκαετίες, να ξανατρέξουν νερό.

Το έργο ήταν απλό στην σύλληψη και στην εφαρμογή και δεν χρειάστηκε να γίνουν μελέτες από μηχανικούς. Ξαναφτιάχνοντας τις παλιές πεζούλες, με συντήρηση των μαντρών που κρατούσαν το χώμα, κατασκευάζοντας αναβαθμούς στα ρέματα ώστε η κίνηση του νερού να επιβραδύνεται και το νερό να περνάει στον υπόγειο υδροφορέα και φτιάχνοντας μικρές δεξαμενές σε κάποιες θέσεις, εκμεταλλευόμενος την φυσική κίνηση των νερών, αντιμετώπισε και την διάβρωση και την έλλειψη νερού.

Καθώς στο συνέδριο είχα μια εισήγηση για την δημιουργία μικρών λιμνοδεξαμενών που προσομοιάζουν σε μικρούς φυσικούς υγροτόπους κάναμε στο τέλος μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για το πώς οι παραδοσιακές τεχνικές μπορούν να εφαρμοστούν με σπουδαία αποτελέσματα, με μεγαλύτερη διάρκεια, όφελος για τον άνθρωπο και την άγρια ζωή και, κάτι καθόλου αμελητέο, με μικρότερο κόστος. Για το πώς κατασκευές σε μικρές διαστάσεις και προσαρμοσμένες στον κάθε τόπο μπορούν να έχουν πολύ καλύτερα αποτελέσματα από τις μεγάλες κατασκευές και πως αυτές μπορούν να παραμείνουν λειτουργικές για περισσότερο χρονικό διάστημα χωρίς την ανάγκη κατανάλωσης ενέργειας για να λειτουργούν.  Ο Μανώλης ήταν στο πνεύμα της οικολογίας και των φιλικών στο περιβάλλον τεχνικών και σ’ αυτό που πομπωδώς θα μπορούσε να αποκληθεί ως καινοτομία, ενώ είναι απλές παραδοσιακές τεχνικές. Και με αυτό το πνεύμα μας έκανε την ξενάγηση έως τις δεξαμενές και τις πηγές. Μάθημα υδρογεωλογίας και απλότητας.

Ο Μανώλης Γλέζος έχει μείνει στον νου μου ως ένας άνθρωπος που από την αρχή έως το τέλος αγωνίστηκε με πνεύμα καθαρό και πίστη στην σοφία του λαού και της παράδοσης. Ο πρώτος αντιστασιακός στην Ελλάδα και την Ευρώπη έχει πολλά να μας διδάξει και σε ζητήματα πέρα από την πολιτική του δράση.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Οι φωτογραφίες είναι από την ξενάγηση που μας έκανε ο Μανώλης Γλέζος στην Απείρανθο και στα υδρονμικά έργα. Δυστυχώς, όχι πολύ καλής ποιότητας, αντίγραφα από slides.

1998_04Απείρανθος.jpgΟ Μανώλης Γλέζος δείχνει την γεωλογική του συλλογή.

Σχόλιο 2020-03-30 235621.jpgΠεζούλες στην Νάξο για την συγκράτηση του χώματος για τις καλλιέργειες και την αποφυγή της διάβρωσης

Σχόλιο 2020-03-31 001004.jpgΠαλιές πεζούλες που ανακατασκευάζονται και συντηρούνται συνεχώς

Σχόλιο 2020-03-30 235903.jpg

Έργα σε μισγάγκεια, με την μορφή αναβαθμών για την αντιμετώπιση της διάβρωσης και την κατείσδυση του νερού στο έδαφος.

Σχόλιο 2020-03-31 000237.jpgΟ Μανώλης Γλέζος εξηγεί την λειτουργία των αναβαθμών

Σχόλιο 2020-03-31 000421.jpgΟ Μανώλης Γλέζος εξηγεί πως έγινε και η πηγή έχει πάλι νερό, μετά από δεκαετίες.

Σχόλιο 2020-03-31 000647.jpgΜια θέση όπου συγκεντρώνεται το νερό.

Σχόλιο 2020-03-31 001304.jpg

Σχόλιο 2020-03-31 000820.jpgΜια μικρή λιμνοδεξαμενή, προσαρμοσμένη στο ανάγλυφο.