«Ο Μπάρμπας μου ο Παναγής» της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου

Οι στίχοι της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου: «Ο Παναγής» σε  μουσική Τάσσου Γκρους και συγκλονιστική ερμηνεία της Αργυρώς Καπαρού.

Από τα τραγούδια που περιέχουν μια ολόκληρη ιστορία και μεταφέρουν το κλίμα και τα ήθη μιας άλλης εποχής.

Παραθέτω τους στίχους και την ερμηνεία ορισμένων άγνωστων λέξεων:

Ο μπάρμπας μου ο Παναγής

Είχα ένα μπάρμπα εγώ νταή

Τον ξακουστό τον Παναγή

Καμάρι κι ασικλίκι

Λάζο στη μέση του χωστό

Μουστάκι μαύρο γυριστό

Καφέ αμάν και αγαπητιλίκι

 

Μες τα Βουρλά κατιρματζής

αντάμης και κοντραμπατζής

και της τουρκιάς ο τρόμος

καβάλα σε λιγνό φαρί

το μάτι του θόλο βαρύ

πατούσε κι έτρεμε ο δρόμος

 

Είχε σκοτώσει τσαντιρμά

όταν περνούσε κατσιρμά

μπροστά απ’ το καρακόλι

Για να γλιτώσει τα καπνά

σκαρφάλωσε από τα βουνά

και τα φευγάτισε στην Πόλη

 

Τσακιρισμένος μια βραδιά

Κι ως ήταν άντρας με καρδιά

τον βάρεσε η τρέλα

και μπαμ και μπουμ τις πιστολιές

ξεσήκωσε τις γειτονιές

κι έσπασε δυό μπορντέλα

 

Φτωχό σαν λάχαινε να δει

δάκρυζε σαν μικρό παιδί

Κι ως είχε και παράδες

κάθε Χριστού και Πασχαλιά

μοίραζε ψώνια αγκαλιά

στους φτωχομαχαλάδες

 

Η μάνα μου η Αλισαβώ

και η νενέ μου η Τζεβώ

είχαν συχνά μπελάδες

γιατί μ’ αντάρες και φωνές 

μες στου σπιτιού μας τις γωνιές

έκρυβε κατιρμάδες

 

Και κάποιο δειλινό μουντό

μας τον εφέραν σηκωτό

στο σπίτι λαβωμένο

Με ματωμένη τραχηλιά

σπασμένη ραχοκοκαλιά

Πολύ βαριά μαχαιρωμένο

 

Και πριν χάραξει η αυγή

και πριν ο ήλιος καλοβγεί

Τον στόλιζαν στη κάσα

τον κλαίει Τσεσμές και Αϊβαλί

τον μπάρμπα μου τον Παναή

Πήρ’ η Τουρκιά ανάσα

 

Τον έφαγε μια παστρικιά

μια του παλιά αγαπητικιά

Αχ έρημη αγάπη

Γιατί ο μπάρμπας μου θαρρώ

κρυφά της τάχε από καιρό

με την Αγγέλα του Αράπη

 

Και την παράλλη την αυγή

βάζει η Τουρκιά διαταγή

Ο κιρχανάς να κλείσει

μη σκοτωθεί κι άλλος ραγιάς

απ΄ τα σεκλέτια της καρδιάς

κι η ρωμιοσύνη σβήσει

 

Μα σβήστηκε ο Παναής

απ’ τα κιτάπια της ζωής

σχώριο ας έχει η ψυχή του

Αυτόν που έτρεμε η Τουρκιά

τον έφαγε η αγαπητικιά

και πήγε τσάμπα η ζωή του

 

Μεγάλωσα κι εγώ που λες

κοπέλα μες τις κοπελιές

και τ’ Αϊβαλιού λουλούδι

Τον μπάρμπα μου δεν τον ξεχνώ

κι έκατσα αυτό το δειλινό

και σας τον έκανα τραγούδι

Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου

Λέξεις που μπορεί να είναι άγνωστες:

Λάζο – Μαχαίρι που διπλώνει

Ασικλίκι – από το Ασίκης, λεβεντιά, παλικαριά

Βουρλά – Πόλη της Μικράς Ασίας, στην χερσόνησο της Ερυθραίας, δυτικά της Σμύρνης

Κατιρμάς, κατιρματζής – Ρεμπέτικη φρασεολογία για το λαθρεμπόριο και τον κοντραμπατζή.

Αντάμης – Το παλικάρι, ο άντρας ο θαρραλέος

Κοντραμπατζής – λαθρέμπορος, αναφέρονταν κυρίως σ’ αυτούς που έκαναν λαθρεμπόριο δια θαλάσσης.

Τσαντιρμά – «τζανταρμάς» από το γαλλικό gendarmerie (ζανταρμερί) χωροφυλακή

Καρακόλι – τουρκική λέξη σύμφωνα με μία άποψη προέρχεται από το βενετικό caraguol ισπαν. caracol ή σύμφωνα με άλλη άποψη από τη μογγολική karagul ή qarayul, φρουρά

Τσακιρισμένος – Σε κατάσταση έντονης ευφορίας, μεθυσμένος.

Νενέ – η γιαγιά

Αντάρα – το σκοτείνιασμα της ατμόσφαιρας από σύννεφα ομίχλης που προμηνύει φοβερή καταιγίδα και με επέκταση φοβερή κακοκαιρία / η οχλοβοή στο πεδίο της μάχης / φασαρία, αναστάτωση, αναμπουμπούλα

Κιρχανάς – κερχανάς, πορνείο.

papagiannopoulou_0.jpg

Στις φωτογραφίες η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου σε διαφορετικές εποχές