Για την κατανόηση της εξέλιξης των ειδών

Παρουσιάζονται δύο βιβλία που ρίχνουν φως από την πλευρά της φιλοσοφίας και της ψυχολογίας που βοηθούν στην κατανόηση της εξέλιξης και ένα ακόμα βιβλίο που συμπληρώνει την εικόνα. Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό: Νέος Λόγιος Ερμής. (τεύχος 18, 2019). 

Έχω βρεθεί πολλές φορές σε συζητήσεις με φίλους που ασχολούνται με την φιλοσοφία ή την θεολογία για ζητήματα που σχετίζονται με την εξέλιξη και η συζήτηση φτάνει σε αδιέξοδο. Πιστεύω ότι αυτό οφείλεται στην άγνοια σχετικά με την επιστήμη της βιολογίας και κυρίως σε μεγάλη παρανόηση σχετικά με την εξέλιξη. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι περισσότεροι αναφέρονται σε «θεωρία της εξέλιξης» μπερδεύοντας την εξέλιξη, που είναι γεγονός της ζωής, με την θεωρία της Φυσικής Επιλογής  του Δαρβίνου, την θεωρία που κατόρθωσε να θέσει τις βάσεις για την κατανόηση της εξέλιξης[1].

Στο κοινό λεξιλόγιο η έννοια «θεωρία» σημαίνει υπόθεση. Στην επιστήμη όμως, «θεωρία» σημαίνει «διατύπωση ενός γενικού νόμου, αρχής ή αιτίων που ερμηνεύουν ένα φαινόμενο». Όπως το ηλιοκεντρικό σύστημα διατυπώθηκε πρώτα ως θεωρία, αλλά με το χρόνο έγινε «γεγονός», έτσι και η εξέλιξη διατυπώθηκε ως θεωρία, αλλά έγινε πραγματικότητα με την έννοια ότι οι παρατηρήσεις που την επιβεβαιώνουν είναι τόσο ισχυρές, που την κάνουν αποδεκτή από καθέναν που δεν έχει ισχυρές προκαταλήψεις εναντίον της. Οι αμφιβολίες για την εξέλιξη έχουν εκλείψει οριστικά εδώ και 100 χρόνια. Η επιστροφή της θεωρίας της Δημιουργίας στις ΗΠΑ αλλά και αλλού, είναι μέρος μιας γενικότερης ιδεολογίας που απειλεί την ποιότητα της δημόσιας παιδείας[2]. Οι αρνητές της εξέλιξης δεν χρησιμοποιούν επιστημονική επιχειρηματολογία, αλλά θρησκευτικές πεποιθήσεις[3].  Αυτό το ζήτημα δεν υφίσταται στην Ελλάδα, αλλά και εδώ η σπουδή της βιολογίας δεν είναι ανεπτυγμένη όσο θα έπρεπε στην βασική εκπαίδευση.

Παρουσιάζονται στη συνέχεια δύο βιβλία που έχουν σχέση με την βιολογία και κυρίως με την εξελικτική ματιά της βιολογίας, καθώς δεν μπορεί να κατανοήσει κανείς αυτή την επιστήμη χωρίς να έχει εντρυφήσει στην εξέλιξη. Η εξέλιξη είναι το συνεκτικό στοιχείο όλων των κλάδων της βιολογίας και διασαφηνίζει πολλές διεργασίες που εξετάζονται, από το επίπεδο του κυττάρου έως τα όργανα και τον οργανισμό, αλλά και έως την οικολογία.

Τα βιβλία είναι: η «Φιλοσοφία της βιολογίας» του Peter Gotfrey-Smith και το «Κατανοώντας την εξέλιξη» του Κώστα Καμπουράκη. Και τα δύο των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης, σε πολύ καλή μετάφραση και επιμέλεια. Επιχειρείται εδώ μια περιληπτική παρουσίασή τους, αναγκαστικά ελλειπτική, για να λειτουργήσει περισσότερο ως προτροπή για την μελέτη τους.

978-960-524-458-3.png

Φιλοσοφία της Βιολογίας και εξέλιξη

Ο P. Gotfrey-Smith είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο Κέντρο μεταπτυχιακών σπουδών του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας των επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϋ. Φαίνεται ότι γνωρίζει πολύ καλά την βιολογία, αλλά ασχολείται με αυτήν υπό το πρίσμα της φιλοσοφίας και της ιστορίας των επιστημών.

Το βιβλίο ξεκινάει κάνοντας μια διάκριση των όρων: νόμοι, μηχανισμοί και μοντέλα. Τα περισσότερα βιβλία που έχουν δημοσιευτεί στην Ελλάδα από έλληνες ή ξένους και αφορούν παρόμοια θέματα  σχέσεων επιστήμης και φιλοσοφίας, εκκινούν από την διερεύνηση άλλων επιστημών, κυρίως την φυσική και την κοσμολογία. Η οπτική όμως της βιολογίας είναι πολύ διαφορετική και ξεφεύγει από τα μηχανιστικά, συνήθως, μοντέλα της παλιάς φυσικής. Ακόμα και στην περίπτωση που εξετάζουν την αρχή της απροσδιοριστίας του Χάιζενμπεργκ στην κβαντική μηχανική ή τις θεωρίες του Αϊνστάιν και τα σύγχρονα ζητήματα της φυσικής που αφορούν την σκοτεινή ύλη ή το σωματίδιο του Χιγκς, η ανάλυση παραμένει παρουσίαση νόμων που μπορεί να εκφράζονται με απλές ή σύνθετες εξισώσεις.

Αντιμετωπίζουμε την επιστήμη ως αναζήτηση νόμων που διέπουν τον φυσικό κόσμο. Νόμων που ισχύουν παντού στο χώρο και στο χρόνο και αφορούν την ύλη.  Αντίθετα η βιολογία δεν αναζητά νόμους όπως η φυσική ή η χημεία αλλά περισσότερο φτιάχνει μοντέλα ερμηνείας του κόσμου που αναγκαστικά, λόγω της πολυ-συνθετότητας των ζώντων οργανισμών, πολύ απέχουν από μια απλή αιτιοκρατία. Οι θεωρίες της βιολογίας είναι κυρίως ανάλυση μηχανισμών που ερμηνεύουν ήδη οργανωμένα συστήματα.  Τα συστήματα δεν ερμηνεύονται μόνο αναγνωρίζοντας τα συστατικά τους μέρη.  Έχουν χαρακτηριστικά που δεν έχει κανένα από τα συστατικά τους μέρη.  Πρόκειται για αναδυόμενα χαρακτηριστικά που δεν ανάγονται στα επί μέρους στοιχεία του συστήματος.

Η ίδια η ανάπτυξη της θεωρίας της Φυσικής Επιλογής από το Δαρβίνο[4], τον 19ο αιώνα, για να ερμηνεύσει την εξέλιξη βασίζεται σε διαφορετικές επιστήμες ή παρατηρήσεις.  Η κατάταξη των οργανισμών από τον Λινναίο σε ιεραρχικό δενδρογράμμα, η θεωρία του Μάλθους περί της «αρχής του πληθυσμού»[5], οι παρατηρήσεις της τεχνητής επιλογής ορισμένων χαρακτηριστικών στα φυτά και στα ζώα με την φυτοτεχνία και την ζωοτεχνία και το έργο του Λάιελ για τους μεγάλης κλίμακας γεωλογικούς μετασχηματισμούς στην γη, οδήγησαν τον Δαρβίνο να συλλάβει την έννοια της εξέλιξης με διαφορετικό τρόπο από τον Λαμάρκ[6] και να την ερμηνεύσει ως ανταπόκριση στη έλλειψη φυσικών πόρων και τις αλλαγές του περιβάλλοντος.

Ήρθαν στη συνέχεια ο Μέντελ με την γενετική του και η ανακάλυψη του DNA για να φωτίσουν, σε μοριακό επίπεδο, τους μηχανισμούς με τους οποίους πραγματοποιείται η εξέλιξη των ειδών. Έτσι συνδέθηκαν οι μακροσκοπικές παρατηρήσεις του Δαρβίνου με το μοριακό, υποκυτταρικό επίπεδο[7]. Οι νέες ανακαλύψεις εμπλούτισαν και επιβεβαίωσαν την αρχική θεωρία κάνοντάς την συνεκτική και αδιαμφισβήτητη.

Η εξέλιξη είναι μια αρμοστικότητα του είδους στο εκάστοτε φυσικό περιβάλλον[8]. Βασίζεται στην ύπαρξη ποικιλότητας στα άτομα κάθε είδους. Το πλεονέκτημα ως προς την επιβίωση και την αναπαραγωγή οδηγεί σε αύξηση μέσα στον πληθυσμό των ευνοϊκών χαρακτήρων στις συγκεκριμένες κάθε φορά συνθήκες, καθώς τα άτομα που το φέρουν παράγουν περισσότερους γόνιμους απογόνους. Τα άτομα αναπαράγονται με διασταύρωση και τα χαρακτηριστικά που φέρουν το πλεονέκτημα στο συγκεκριμένο περιβάλλον αυξάνονται. Αυτό που εξελίσσεται τελικά είναι ένας πληθυσμός και όχι άτομα. Συνεπώς η ατομική ερμηνεία είναι λάθος. Αυτό το λάθος γίνεται συχνά από αυτούς που προσεγγίζουν για πρώτη φορά την θεωρία χωρίς να έχουν κατανοήσει ότι η έννοια του πληθυσμού ή του είδους αφορά σύνολα.

Κάτι που δεν γίνεται επίσης κατανοητό είναι ότι δεν υπάρχει καμία ιεραρχία στην φύση. Δεν υπάρχει ανώτερο και κατώτερο. Η παλιά ιεραρχική τυπολογική αντίληψη που αποτυπώνεται σε ένα διάγραμμα από τα κατώτερα προς τα ανώτερα δεν ισχύει. Υπάρχει μόνο διάκριση απλούστερων και πολυπλοκότερων. Με τον Δαρβίνο εγκαινιάστηκε η αλλαγή από την τυπολογική στατική σκέψη προς τον πληθυσμιακό τρόπο του σκέπτεσθαι. Αυτή η εστίαση στον πληθυσμό και όχι στα άτομα παραβλέπεται συχνά και οδηγεί σε εσφαλμένες επιφανειακές προσλήψεις.

Ένας γενετιστής θα το διατύπωνε κάπως διαφορετικά: Τα βιολογικά συστήματα έχουν κάποια χαρακτηριστικά που διαφέρουν ουσιωδώς από οποιοδήποτε ανόργανο ή μηχανικό σύστημα: 1ον, υπάρχει ποικιλότητα στην μορφολογία, την φυσιολογία και την συμπεριφορά – χαρακτήρες που ανάγονται σε γονίδια, 2ον, η ποικιλότητα είναι κληρονομήσιμη, τα τεκνά δηλαδή μοιάζουν με τους γονείς τους, 3ον, διαφορετικές παραλλαγές τους χαρακτήρες αφήνουν διαφορετικό αριθμό απογόνων στην επόμενη ή στις μεθεπόμενες γενεές.  Οι οργανισμοί καθώς διαβιούν σε διαφορετικά περιβάλλοντα έχουν διαφορετικούς τρόπους να πορίζονται τα προς το ζην. Έτσι οι ποικιλότητες που οδηγούν, σε συγκεκριμένες συνθήκες, σε πλεονέκτημα ως προς την επιβίωση και την αναπαραγωγή, κυριαρχούν.

Αυτό που δεν γίνεται συχνά κατανοητό είναι ότι η εξέλιξη είναι συντηρητική. Μια αλλαγή για να επιλεγεί πρέπει να έχει παραχθεί πρωτύτερα. Η Φυσική Επιλογή  είναι δηλαδή ένα κόσκινο, όχι δύναμη της φύσης, όχι άμεσο αίτιο βελτίωσης. Το κόσκινο δρα εξαλείφοντας ό,τι δεν είναι αρμοστικό στις συγκεκριμένες συνθήκες. Η μεταλλαγή των χαρακτήρων, που έγινε κατανοητή μετά την ανακάλυψη του DNA, παίζει καθοριστικό ρόλο. Γνωρίζουμε ότι μόνη της η μεταλλαγή δεν οδηγεί στην εξέλιξη.  Μπορεί να παράγει νέα πράγματα αλλά αδιακρίτως. Επίσης μόνη της η επιλογή δεν μπορεί να παράγει πράγματα. Ο συνδυασμός τους – η επιλογή και η μεταλλαγή μαζί – μπορούν να παράγουν νέα πράγματα που μπορούν να φτάσουν έως την δημιουργία του οφθαλμού και του εγκεφάλου. Όλα αυτά συνέβησαν σε μεγάλο βάθος χρόνου που μεταφράζεται σε γεωλογικούς αιώνες.

Είναι σημαντικό να καταλάβουμε την έννοια του έμβιου είδους. Στην βιολογία γίνεται αντιληπτή ως αναπαραγωγική κοινότητα. Σύμφωνα με τον Ερνστ Μάιρ τα έμβια είδη είναι «ομάδες από φυσικούς πληθυσμούς που έχουν – ενεργεία ή δυνάμει – την ικανότητα να αναπαράγονται σε σύζευξη και είναι αναπαραγωγικώς απομονωμένοι από άλλες τέτοιες ομάδες». Με άλλα λόγια ανήκουν στο ίδιο είδος οργανισμοί οι οποίοι αν αναπαραχθούν μεταξύ τους θα παράγουν γόνιμους απογόνους. Το γαϊδούρι και το άλογο π.χ. είναι διαφορετικά είδη διότι αν συζευχθούν θα γεννηθεί ένα στείρο μουλάρι. Πρόκειται για είδη που βρίσκονται σχετικά κοντά εξελικτικά. Παρομοίως ο λαγός και το κουνέλι, που επίσης μοιάζουν πολύ εξωτερικά, είναι αδύνατον να συζευχθούν.

Αλλά ποια είναι η αντίληψή μας για το είδος; Η βασική αντίληψη που υπάρχει και ανάγεται στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη είναι η τυπολογική. Οι οργανισμοί διαιρούνται σε τύπους ανάλογα με τα χαρακτηριστικά. Καθώς θεωρείται ότι υπάρχει μια προκαθορισμένη ιδέα, ένα πρότυπο για το είδος σύμφωνα με την αντίληψη του Πλάτωνα, η τυπολογική αντίληψη είναι στατική και ουσιοκρατική[9]. Η αποδοχή της ύπαρξης ποικιλότητας στους οργανισμούς που ομαδοποιούνται με κριτήριο την ολική ομοιότητα ως προς γνωρίσματα όπως η εξωτερική μορφολογία, η δομή και η φυσιολογία οδηγεί σε μια φαινετική άποψη για τα έμβια είδη. Η άποψη αυτή βοήθησε στην ταξινόμηση των οργανισμών σε είδη και ανάλογα με τις συγγένειες μεταξύ τους σε γένη, οικογένειες, τάξεις κλπ από τον Λινναίο και τους συστηματικούς βοτανικούς και ζωολόγους, αλλά έχει τον περιορισμό ότι πρέπει να επιλεγούν συγκεκριμένες ιδιότητες για να γίνει η ταξινόμηση. Αντιθέτως η σύγχρονη αντίληψη των έμβιων ειδών ως αναπαραγωγικές κοινότητες που παρουσιάζεται με τον ορισμό του Μάιρ ξεπερνάει αυτά τα εμπόδια αν και συναντάει το πρόβλημα ότι υπάρχουν οργανισμοί άφυλοι όπως τα βακτήρια που αναπαράγονται με διχοτόμηση. Σ΄ αυτά, κάθε ανταλλαγή πλασμιδίων – μικρών αυτόνομων κυκλικών DNA – μπορεί να δώσει μια νέα διακλάδωση κάνοντας ασαφή τον ορισμό του είδους.

Όλοι έχουμε δει ένα φυλογενετικό δένδρο στους κλάδους του οποίου καταλήγουν τα είδη. Αυτή η αποτύπωση ξεκίνησε ως οργανωτικό διάγραμμα για την ταξινόμηση των ειδών σύμφωνα με τις συγγένειές τους. Η καινοτομία του Δαρβίνου είναι ότι το σκεφτόταν με γενεαλογικούς όρους, ότι δηλαδή το δένδρο αναπαριστά σχέσεις ανάμεσα σε προγόνους και απογόνους. Στην πράξη το φυλογενετικό δένδρο είναι ένας τρόπος κατανόησης και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνο ως αναπαράσταση των σχέσεων συγγενείας ή προέλευσης. Καμία ιεραρχία δεν πρέπει να αποδίδεται σ’ αυτό και καμία αξιολόγηση δεν πρέπει να επιχειρούμε.

Οι τελεολογικές[10] ιδέες που διαπνέουν την ανθρώπινη σκέψη από την αρχή του στοχασμού, εκτός ίσως από τον Ηράκλειτο και τους κινέζους, έχει λειτουργήσει ανασταλτικά στην αντίληψη της εξέλιξης. Οι τελεολογικές ιδέες με τις έννοιες στόχος, σκοπός και λειτουργία, μοιάζει να οδηγούν σε μια αντίληψη χρησιμότητας κάθε δραστηριότητας ή οργάνου του οργανισμού. Ο Καντ έγραφε ότι είναι παράλογη η ελπίδα ότι θα υπάρξει Νεύτων στη βιολογία, που θα μπορούσε να καταστήσει κατανοητό το πως «γεννιέται ένα φύλλο xλόης», χωρίς να επικαλείται πρόθεση. Δεν πέρασε πολύς καιρός, και ο Δαρβίνος έκανε ότι ο Καντ είπε πως δεν θα γινόταν ποτέ στην πραγματικότητα. Με την εξέλιξη, όπως την αντιλήφθηκε ο Δαρβίνος ως κόσκινο της Φυσικής Επιλογής, φαίνεται ότι δρουν μόνο τυφλές δυνάμεις και ότι δεν υπάρχει προκαθορισμός. Για τον λόγο αυτόν ξεσηκώθηκε τόση μεγάλη αντίδραση καθώς η δημιουργία ή η σταδιακή δημιουργία με έναν προκαθορισμένο σκοπό αναιρείται εντελώς.

Κατανοούμε ότι η λειτουργία ενός πράγματος είναι το ό,τι επιτελεί. Θεωρούμε ότι ένα πράγμα υπάρχει για να έχει το εκάστοτε αποτέλεσμα.  Μ’ αυτόν τον τρόπο είναι – και για τους βιολόγους καθίσταται πολύ περισσότερο αντιληπτό το οξύμωρο σχήμα – σαν το μέλλον να δρα ανάδρομα και να επηρεάζει το παρελθόν. Η εξέταση όμως των διαδοχικών μορφών δείχνει ότι η διαμόρφωση νέων χαρακτηριστικών, παραδείγματος χάριν ενός οργάνου, γίνεται σε πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους όπου κάποιες διεργασίες ανάδρασης συντελούνται συνεχώς για να φτάσουν στο τελικό αποτέλεσμα έχοντας απορρίψει μη λειτουργικά χαρακτηριστικά στο εκάστοτε περιβάλλον εκείνης της χρονικής στιγμής.

ΕΞΕΛΙΞΗ.png

Κατανοώντας την εξέλιξη

Αυτό το «νήμα» έρχεται να συνεχίσει και να εξετάσει το βιβλίο του βιολόγου Κώστα Καμπουράκη, ερευνητή στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης και διευθυντή του περιοδικού Science & Education.

Ο Καμπουράκης ξεκινάει λέγοντας ξεκάθαρα ότι η εξέλιξη είναι κεντρική ενοποιητική θεωρία, αυτό δηλαδή που είχε διατυπώσει ο Θεοδόσιος Ντομπζάνσκι το 1973 : «δίχως την εξέλιξη η βιολογία είναι ένας σωρός από διάφορα δεδομένα που στο σύνολό τους δεν συγκροτούν μια εικόνα με νόημα». Το πρόβλημα είναι ότι η εξέλιξη είναι μια μάλλον αντιδιαισθητική ιδέα (από ψυχολογική άποψη)  και δεν θα έπρεπε να θεωρείται δεδομένο πως είναι εύκολο για τους περισσότερους ανθρώπους να την κατανοήσουν[11]. Επίσης πολλοί αντιλαμβάνονται την εξέλιξη ως απειλή για κοινωνικά και ηθικά ζητήματα και αξίες.

Αφού αναφέρει αρχικά τα δεδομένα που μαρτυρούν την εξέλιξη – συγκριτική ανατομία, συγκριτική γονιδιωματική, απολιθώματα, γενετική πληθυσμών – μπαίνει στο κύριο ζήτημα που θέλει να αναδείξει: οι οργανισμοί δεν είναι τεχνουργήματα, μ’ αλλά λόγια δεν είναι σχεδιασμένοι με κάποιον σκοπό.

Αυτή η παραδοχή συναντά πολλές αντιστάσεις, κατ’ αρχάς θρησκευτικές. Αλλά καθώς δεν μπορούν να αμφισβητηθούν τα επιστημονικά δεδομένα για την εξέλιξη, διαμορφώθηκαν κάποιες θεωρίες, όπως ο Δημιουργισμός, που δέχεται την εξέλιξη.  Σε αντίθεση με τους κλασικούς Δημιουργιστές που παίρνουν τοις μετρητοίς την δημιουργία σε 6 ημέρες, αυτοί δέχονται την εξέλιξη αλλά θεωρούν ότι η δημιουργία της ζωής και των οργανισμών έλαβε χώρα μέσω μια σειράς από θαυματουργές παρεμβάσεις. Υπάρχει επίσης η θεωρία του Ευφυούς σχεδιασμού[12] που κάνει μια πιο εκλεπτυσμένη κριτική στην εξέλιξη μέσω Φυσικής Επιλογής, λέγοντας ότι τα πιο πολύπλοκα συστήματα δεν μπορεί παρά να δημιουργήθηκαν από έναν ευφυή παράγοντα ή τον Δημιουργό Θεό ή ότι η Φυσική Επιλογή έχει πολύ μικρές πιθανότητες να συμβεί. Η απάντηση σ΄ αυτό είναι ότι οι οπαδοί του Ευφυούς Σχεδιασμού επικαλούνται έναν παράγοντα που μπορεί να χαρακτηριστεί «ο Θεός των κενών» που έχει παρέμβει σε δυσεξήγητα ακόμα γεγονότα. Η συνεχής ανακάλυψη όμως απολιθωμάτων που προβλέφθηκαν από την θεωρία και αναζητούνταν όπως πχ. το Tiktaalik[13], ο ελλείπων κρίκος μεταξύ ψαριών και αμφιβίων δείχνει ότι τα κενά που παρέχουν τις αποδείξεις πολλές φορές καλύπτονται.

Σε παλιά θρησκευτικά έντυπα διαβάζουμε το επιχείρημα του σχεδιασμού που πρωτοδιατυπώθηκε από τον Wiliam Paley[14]: Η πολυπλοκότητα και η τελειότητα του φυσικού κόσμου είναι τα πιο ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της ύπαρξης του Θεού.  Χρησιμοποιείται μάλιστα η παρομοίωση του οργανισμού ως ρολογιού και του Θεού ως ωρολογοποιού.  Με αυτό το επιχείρημα υποδηλώνεται η ύπαρξη ενός ευφυούς και σκόπιμου σχεδιασμού. Ο ωρολογοποιός σχεδίασε το ρολόι με ένα συγκεκριμένο τρόπο ώστε να είναι λειτουργικό. Η πολυπλοκότητα μαρτυρά σχεδιασμό και επομένως την ύπαρξη ενός σχεδιαστή. Η θρησκεία εδώ συμφωνεί με τις διαισθητικές μας αντιλήψεις. Έχουμε την τάση να προτιμούμε τις εξηγήσεις όπου η φύση παρουσιάζεται ως σκόπιμα σχεδιασμένο τεχνούργημα. Παρόμοια με το ρολόι σκεφτόμαστε για την φτερούγα ή το μάτι του πουλιού, πως φτιάχτηκαν για συγκεκριμένες χρήσεις.

Στο βιβλίο του Καμπουράκη αναφέρονται πολλές έρευνες όπου, παιδιά κυρίως, έχουν την τάση να εξηγούν τα φυσικά φαινόμενα βάσει ενός σκοπού. Η ερμηνεία που δίνεται σε αυτό είναι ότι μεγαλώνουμε περιτριγυρισμένοι από τεχνουργήματα και οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι καθετί γύρω μας είναι ένα τεχνούργημα φτιαγμένο για ένα σκοπό. Υπάρχει μάλιστα για αυτήν την αντίληψη ο όρος αρτιφυσιαλισμός: το να αντιλαμβάνεσαι τα φυσικά σώματα ως τεχνουργήματα. Απέναντι στο επιχείρημα του ωρολογοποιού ο Richard Dauwkins[15] έχει απαντήσει ότι η Φυσική Επιλογή είναι ένας τυφλός ωρολογοποιός, υπό την έννοια ότι δεν υπάρχει κανένας προνοητικός σχεδιασμός και σκοπός.

Ένα δεύτερο ζήτημα που δημιουργεί δυσκολία στην κατανόηση είναι ο θάνατος και τα δεινά των μη προσαρμοσμένων ατόμων που υπονοείται στην Φυσική Επιλογή. Διαισθητικά δεν μπορούμε να δεχτούμε ότι έχουμε εξελιχθεί μέσω φυσικών διεργασιών όπου κυριαρχούν η αγριότητα και ο θάνατος. Αυτά τα ζητήματα ερμηνευμένα με κυνικό τρόπο από μαχητικούς άθεους, δημιουργούν απέχθεια στους περισσότερους ανθρώπους. Συχνά επίσης συνδυάστηκαν με παραμορφώσεις της σκέψης του Νίτσε, με δόγματα Κοινωνικού Δαρβινισμού, φυλετικές και ευγονικές θεωρίες, δημιουργώντας ιδέες σκληρότητας[16].

Έχει πολύ ενδιαφέρον το ότι δεν είναι μόνο η απλή λογική σκέψη που δημιουργεί εμπόδια στην κατανόηση της εξέλιξης. Υπάρχουν πολύ περισσότερα εμπόδια στην κατανόησή της σε σχέση με άλλες επιστημονικές αντιλήψεις, πχ. από την αποδοχή του – όχι και τόσο εμφανούς – γεγονότος ότι η γη κινείται γύρω από τον ήλιο. Η μετάβαση από το γεωκεντρικό μοντέλο στο ηλιοκεντρικό, σήμερα μας φαίνεται απολύτως ορθή και μόνο κάποιοι ισλαμιστές φονταμενταλιστές την απορρίπτουν.

Τα βασικά εννοιολογικά εμπόδια για την αντίληψη της εξέλιξης είναι η τελεολογία του σχεδιασμού που ήδη αναφέρθηκε και η ψυχολογική ουσιοκρατία. Η τελευταία συνίσταται στο ότι σκεφτόμαστε τους οργανισμούς με όρους υποκείμενων αμετάβλητων ουσιών που καθορίζουν ένα είδος με σταθερά χαρακτηριστικά. Πάλι έρευνες σε παιδιά νηπιαγωγείου και δημοτικού έδειξαν ότι αυτή η τάση υπάρχει από μικρή ηλικία. Έτσι καθίσταται δύσκολο, με αυτήν την διαισθητική αντίληψη που ενυπάρχει στην σκέψη μας, να σκεφτούμε ότι ένα είδος υφίσταται αλλαγή. Καθώς δεν αντιλαμβανόμαστε εύκολα την τεράστια ενδοειδική ποικιλομορφία σε έναν οργανισμό, τα άτομα του οποίου εξωτερικά μας φαίνονται ίδια αν δεν ασχοληθούμε επισταμένως με την καλλιέργεια ή την εκτροφή του και καθώς δεν μπορούμε εύκολα να σκεφτούμε ότι οι αλλαγές συμβαίνουν σε πληθυσμούς και όχι σε άτομα, εμφανίζεται ένα σοβαρό εμπόδιο στην κατανόηση της εξέλιξης εντός ενός πληθυσμού[17]. Η αναφορά σε πληθυσμούς και εξελικτικές διαδικασίες αντί για τύπους, πρότυπα και είδη είναι μια μεγάλη εννοιολογική αλλαγή.

Η έννοια της προσαρμογής γίνεται αντιληπτή ως αποτέλεσμα έλλογου, σκόπιμου σχεδιασμού, καθώς είναι πιο κοντά στον τελεολογικό τρόπο που σκεφτόμαστε. Η προσαρμογή ως αποτέλεσμα εξελικτικών διαδικασιών και κυρίως της Φυσικής Επιλογής είναι ένας άλλος τρόπος σκέψης. Αυτή η εννοιολογική αλλαγή συνέβη στον Δαρβίνο ο οποίος από τις παραδοχές μιας στατικής απεικόνισης οδηγήθηκε στην θεωρία της «Καταγωγής των ειδών με τροποποίηση» αφού μελέτησε πολύ κοπιαστικά και συνθετικά όλα τα δεδομένα που είχε στην διάθεσή του. Έπρεπε προηγουμένως να αναλύσει πολλά διαφορετικά στοιχεία όπως την διαφοροποίηση των σπίνων στα γκαλαπάγκος[18] για να περάσει από την Δημιουργία στην Φυσική Επιλογή, θεωρώντας αρχικά ότι τα είδη ήταν τέλεια για τον χώρο που καταλάμβαναν. Στη συνέχεια, η μελέτη των θυσανόποδων για 8 χρόνια, τον οδήγησε να συνειδητοποιήσει ότι υπήρχε περισσότερη ποικιλομορφία σ’ ένα είδος απ’ ό,τι αρχικά πίστευε. Έτσι οδηγήθηκε στην σκέψη ότι οι οργανισμοί είναι σχετικά μόνο προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον[19]. Συνεπώς οι οργανισμοί δεν είναι ούτε τέλεια, ούτε ευφυώς σχεδιασμένοι όπως στην Τεχνητή Επιλογή.  Ακολούθως εμβάθυνε περισσότερο, για να διατυπώσει για πρώτη φορά την κοινή καταγωγή όλων των ειδών, φυτικών και ζωικών, από κάποια αρχέγονη μορφή ζωής.

Αυτό δίνει το νήμα στην σύγχρονη πλέον γενετική καθώς ο μηχανισμός της κληρονομικότητας και της ποικιλότητας ανάγεται στο γονιδίωμα και στο DNA. Αφού συμπληρώθηκαν πολλές ισχυρές ενδείξεις με τα απολιθώματα, η ανακάλυψη του DNA και η γενετική έδωσαν την φυσική ερμηνεία για τις μεταλλάξεις και εξήγησαν τους μηχανισμούς της εξέλιξης σε μοριακό επίπεδο καθιστώντας την εξέλιξη ως την ενοποιητική θεωρία για την βιολογία. Η εξελικτική βιολογία 150 χρόνια μετά τον Δαρβίνο, έχει στον πυρήνα της την περιγραφή της εξέλιξης από τον Δαρβίνο.

Δεν μπορεί εδώ να γίνει ανάλυση της γενετικής συγγένειας των οργανισμών. Πρέπει κανείς να μελετήσει τα βασικά στοιχεία για την δομή του DNA και της αναπαραγωγής του, για να καταλάβει την κοινή βάση σε όλους τους οργανισμούς και τις συντηρητικές διεργασίες που έχουν γίνει στο γονιδίωμα. Μπορούμε να το παρομοιάσουμε σαν ένα βιβλίο όπου τα ίδια γράμματα συνδυαζόμενα δημιουργούν τις ίδιες λέξεις με τέτοιο τρόπο που φαίνεται σαν να μιλάνε την ίδια γλώσσα. Αυτό είναι μια ακόμα επιβεβαίωση της κοινής καταγωγής και των συγγενειών μεταξύ οργανισμών. Η γενετική ήρθε να επιβεβαιώσει τις φυλογενετικές σχέσεις που είχαν διατυπωθεί με την περιγραφή των οργανισμών.

Το γεγονός της κοινής καταγωγής είναι για πολλούς μια αποδεκτή ιδέα, αρκεί να εξαιρείται ο άνθρωπος. Κάτι που φαίνεται εξαιρετικά εγωιστικό. Πολλοί πιστεύουν ότι αυτό απειλεί τις ηθικές αξίες και την κοινωνική δομή, προβάλλοντας τον ανταγωνισμό ως κύριο παράγοντα της εξέλιξης, μπερδεύοντας πάντα τον ατομικό ανταγωνισμό με τις διεργασίες σε επίπεδο πληθυσμού και παραβλέποντας ότι ορισμένες συμπεριφορές αλτρουισμού[20] σε πολλά είδη είναι και αυτές προϊόν των διαδικασιών για την επιβίωση της ομάδας ατόμων ενός είδους σε ένα δυσμενές περιβάλλον.

Manetas-3.png

Η εξελικτική ιστορία των ειδών βοηθάει στην κατανόηση των μηχανισμών για την προσαρμογή των οργανισμών σε ένα περιβάλλον που άλλαζε σταδιακά. Για μια καλύτερη εποπτική κατανόηση σε σχέση με την ζωή και την εξέλιξη προτείνεται το βιβλίο του Γιάννη Μανέτα, καθηγητή φυσιολογίας φυτών: «Η ζωή σήμερα, αλλού και στο μέλλον – η λογική των βιολογικών συστημάτων» που εκδόθηκε το 2018 πάλι από τις Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης. Όπως και τα άλλα βιβλία του, είναι γραμμένο με τρόπο που κάνει την ανάγνωση συναρπαστική και διαβάζεται με το ίδιο ενδιαφέρον από ειδικούς και μη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η συνοπτική παρουσίασή του για την δημιουργία της ζωής  πρωταρχικά. Πώς δηλαδή από ένα ανόργανο υπέρθερμο περιβάλλον, πριν από τέσσερα περίπου δισεκατομμύρια χρόνια, οδηγήθηκε η γη σε μία οργανική σούπα και πως από αυτήν τη σούπα προέκυψαν οι πρώτοι αναερόβιοι μονοκύτταροι οργανισμοί. Πως δηλαδή προέκυψαν τα πρώτα κύτταρα που έχουν τα χαρακτηριστικά της ζωής, η οποία συνοψίζεται στον ορισμό:  «Ζωή είναι ένα αυτοσυντηρούμενο χημικό σύστημα με ικανότητα δαρβινικής εξέλιξης».  Ο Μανέτας γράφοντας με γλαφυρό τρόπο, αλλά με γερές επιστημονικές βάσεις, συμπληρώνει το απόφθεγμα του Ζακ Μονώ: «Ο έμβιος κόσμος είναι αποτέλεσμα τύχης και αναγκαιότητας», «πατάει όμως γερά και αναπόφευκτα στην ιστορία του από την οποία και περιορίζεται» και παρουσιάζει συνοπτικά αυτήν την ιστορία. Το  ενδιαφέρον στοιχείο που συμπληρώνει αυτό το βιβλίο είναι μια καλή ανάλυση των προϋποθέσεων για την ύπαρξη ζωής αλλού στο σύμπαν και η μεθοδική διερεύνηση της εξέλιξης της ζωής στην γη, στο μέλλον.

 Πέρα από την Φυσική Επιλογή

Η εξελικτική «θεωρία» έχει μια εσωτερική συνέπεια, καμία αντίφαση μεταξύ των προτάσεών της και δεν απαιτούνται επιπρόσθετες υποθέσεις. Είναι απλή και έχει αποδειχθεί ελέγξιμη και εφαρμόσιμη με την ανεύρεση απολιθωμάτων τα οποία προβλέπονταν και αναζητούνταν ως ελλείποντες κρίκοι. Έχει εξωτερική συνέπεια, καθώς συμφωνεί με άλλες επιστήμες της χημείας και της φυσικής και ενοποιεί την βιολογία, καθώς συνδυάζει διαφορετικών ειδών δεδομένα (απολιθώματα, βιογεωγραφία, μορφολογία οργανισμών, γενετική κλπ). Έχει ξεπεράσει πολλές δοκιμασίες και έχει δείξει την υπεροχή της έναντι του ευφυούς σχεδιασμού.

Υπάρχουν κάποια ερωτήματα στα οποία δεν μπορεί να προβλέψει. Αυτά σχετίζονται με την εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών, την κυριαρχία του ανθρώπου και την έκρηξη του υπερπληθυσμού από 1 δισεκατομμύριο το 1800 σε 7 δισεκατομμύρια σήμερα. Ποια είναι η ανθρώπινη κατάσταση σήμερα; Υπάγεται ο άνθρωπος στον νόμο της Φυσικής Επιλογής ή είναι ένα εξημερωμένο είδος, όπου ασκείται κάτι που θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε αντίστροφη τεχνική επιλογή[21] καθώς η τεχνολογία θωρακίζει τον άνθρωπο απέναντι σε αντιξοότητες στις οποίες δεν θα αντεπεξέρχονταν σε φυσικές συνθήκες; Εξακολουθεί το περιβάλλον να παίζει κάποιο ρόλο, ή οδηγούμαστε σε εποχή μετανθρώπου όπου όλα θα είναι ρυθμισμένα;  Θα υπάρξει κλιματική αλλαγή με θέρμανση του πλανήτη και τι θα συμβεί στην γη και στις ανθρώπινες κοινωνίες αν έρθει πάλι παγετώδης περίοδος σε 50.000 χρόνια, όπως αναμένεται, ή και μερικά σύντομα ψυχρά επεισόδια όπως στις προηγούμενες χιλιετίες;

Είναι σαφές ότι η Φυσική Επιλογή δεν μπορεί να απαντήσει στα ζητήματα που αφορούν τις ανθρώπινες κοινωνίες. Οι παρερμηνείες που έχουν γίνει με την προβολή διεργασιών που αφορούν πληθυσμούς στο ατομικό επίπεδο, τονίζοντας την επιβίωση του ισχυρότερου ατόμου και σε απόψεις όπως του Χομπς ότι «ο άνθρωπος είναι λύκος για τον άνθρωπο», είναι παρερμηνείες που οδήγησαν στον Κοινωνικό δαρβινισμό[22]. Αυτή η ψευδοεπιστημονική θεωρία οδήγησε σε δικαιολόγηση των κοινωνικών και ρατσιστικών διακρίσεων και δικαιολόγηση του οικονομικού ανταγωνισμού χωρίς κοινωνική πρόνοια και κρατική παρέμβαση, διαμορφώνοντας το ρεύμα του νεοφιλελευθερισμού.

Από την άλλη είναι σωστό να υποκαταστήσει η εξελικτική βιολογία την θρησκεία ή την φιλοσοφία; Ορισμένοι επιστήμονες μηδενίζουν, με πολύ κυνικό και υπεροπτικό τρόπο, οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία του κόσμου, συχνά αντιπαρατιθέμενοι με τα θρησκευτικά δόγματα, κινούμενοι από μια αντικληρικαλιστική διάθεση. Αυτό μπορεί να έχει νόημα απέναντι στην προτεστάντικη, κατά γράμμα ερμηνεία των γραφών, αλλά θα έπρεπε να υπάρχει μια κατανόηση για την ορθόδοξη παράδοση, η οποία έχει δείγματα αποδοχής της εξέλιξης και αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως ψυχοσωματική οντότητα, χωρίς να πέσει σε μανιχαϊστικές, γνωστικιστικές ή νεοπλατωνικές αντιλήψεις, όπου η ψυχή  είναι αιχμάλωτη της ύλης.

Μια καλή γνώση της βιολογίας και της εξελικτικής βιολογίας είναι απαραίτητη για όλους. Είναι σημαντικό να γίνεται κατανοητή η εξέλιξη και η διαδικασία της Φυσικής Επιλογής. Διαφορετικά, μόνο αυθαίρετες παρερμηνείες θα προβάλλονται για να δικαιολογήσουν άλλες σκοπιμότητες ή διαθέσεις.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Υποσημειώσεις: 

[1] Είχε προηγηθεί η θεωρία του Λαμάρκ (1744-1829) για την «κληρονομική μεταβίβαση επίκτητων χαρακτήρων».

[2] Οι ψευδοεπιστημονικές θεωρίες του Λυσένκο στην Σταλινική ΕΣΣΔ κατά τις δεκαετίες του ´30 και ´40, που επιβλήθηκαν με διώξεις των αντιπάλων δαρβινικών και Μεντελιστών είναι ένα παράδειγμα των εμποδίων στην επιστήμη. Ο Λυσένκο στρέφονταν εναντίον της Φυσικής Επιλογής και της «αστικής επιστήμης του Μέντελ» για την ύπαρξη γονιδίων και υποστήριζε την κληρονόμηση των επίκτητων χαρακτηριστικών. Η εφαρμογή των ιδεοληπτικών απόψεων του στην γεωργία, με τις απόψεις του για την συνεργασία των φυτών σε μια καλλιέργεια και την μετατροπή χειμερινών σπόρων σταριού σε θερινούς – εαρινοποίηση – πιστεύοντας ότι θα κληρονομηθούν τα επίκτητα χαρακτηριστικά, συνέβαλε στην επέκταση του λιμού στην Ρωσία.

[3] Futuyma D. 1990. Εξελικτική Βιολογία. 740 σελ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

[4] Η εξέλιξη με τον μηχανισμό της Φυσικής Επιλογής διατυπώθηκε επίσης με παρόμοιο τρόπο από τον Άλφρεντ Γουάλας. Αυτό δείχνει ότι εκείνη την περίοδο υπήρχαν επαρκή δεδομένα για την ερμηνεία της εξέλιξης.

[5] Ο Μάλθους υποστήριζε το 1798 ότι η αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού οδηγεί αναπόφευκτα σε λιμό καθώς ο εφοδιασμός σε τρόφιμα δεν θα μπορούσε ποτέ να αυξηθεί με αρκετά γρήγορο ρυθμό ώστε να καλύπτει τις επισιτιστικές ανάγκες.

[6] Ο Λαμάρκ θεωρούσε ότι η εξέλιξη συντελείται με την κληρονομική μεταβίβαση επίκτητων χαρακτήρων.

[7] Πριν την ανακάλυψη του ρόλου του DNA οι βιολόγοι θεωρούσαν ότι η κληρονομικότητα έπρεπε να συντελείται με σωματιδιακό τρόπο. Σήμερα ακόμα προχωράει η έρευνα αλλά οι βασικοί μηχανισμοί έκφρασης πολλών χαρακτηριστικών των έμβιων οργανισμών μπορούν να αναχθούν σε γονίδια ή καλύτερα σε αλληλουχίες DNA.

[8] Ένας οργανισμός είναι προσαρμοσμένος όταν διαθέτει καλές λύσεις στα προβλήματα που του θέτει το περιβάλλον. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει και μετατροπές ή κατασκευές στο περιβάλλον αλλά και την ζωή σε ομάδα, την συνεργασία δηλαδή μεταξύ ατόμων ενός πληθυσμού (ενός είδους) για αντιμετώπιση περιβαλλοντικών συνθηκών ή θηρευτών ή για αναζήτηση πόρων, θυσιάζοντας ακόμα και την ατομική επιβίωση προς χάριν της ομάδας.

[9] Η Ουσιοκρατία δίνει προτεραιότητα στην απρόσωπη, άμορφη και άχρονη ουσία, έναντι του επιμέρους όντος (προσωπικού, ατομικού), το οποίο τελικά εκλαμβάνεται ως κατώτερο, υποδεέστερο, παράγωγο και προϊόν της ουσίας.

[10] Η τελεολογική σκέψη ερμηνεύει την ύπαρξη ενός γνωρίσματος βάσει της συμβολής του σε έναν σκοπό (τέλος).

[11] Ίσως σ’ αυτό οφείλεται και η υπεροψία που χαρακτηρίζει πολλούς υπερασπιστές της εξέλιξης όταν αντιμετωπίζουν την άλλη άποψη. Αισθάνονται ότι είναι μύστες που κατανοούν τους μηχανισμούς και ειρωνεύονται σκαιότατα όσους τολμούν να εκφράσουν κάτι διαφορετικό από τον φονταμενταλιστικό αθεϊσμό τους που συνήθως πυροδοτεί ως αντίδραση τον ισλαμικό ή τον χριστιανικό φονταμενταλισμό. Συχνά στην παγίδα αυτή πέφτουν και άνθρωποι που χωρίς να έχουν κατανοήσει βασικά στοιχεία της βιολογίας προβάλλουν την εξέλιξη για να μηδενίσουν ανθρώπινα πρόσωπα, ή την θεωρία της φυσικής επιλογής για να δικαιολογήσουν την αναγωγή της στην κοινωνία, τον κοινωνικό δαρβινισμό.

[12] Παρόμοιες απόψεις στην γραμμή του Ευφυούς σχεδιασμού έχουμε ακούσει, πρόσφατα στην Ελλάδα, σε ομιλίες ορθόδοξων ιερωμένων και διανοούμενων. Ορισμένοι μάλιστα αναφέρουν ότι ο Μέγας Βασίλειος στις «Ομιλίες εις την εξαήμερο» και ο Γρηγόριος Νύσσης στο «περί κατασκευής ανθρώπου» δέχονται την εξέλιξη των όντων υπό την έννοια ότι η εξέλιξη ακολούθησε αρχές που διαμορφώθηκαν στην αρχή της δημιουργίας. Παλαιότερα υπήρχε μια έντονη άρνηση της εξέλιξης και πολύ έντονη πολεμική  καθώς αντιγράφονταν κυρίως προτεσταντικά κείμενα που εκλαμβάνουν το κείμενο της Γένεσης της Παλαιάς Διαθήκης κυριολεκτικά.

[13] Πρόκειται για ένα είδος που δείχνει την μετάβαση από τους σαρκοπτερύγιους ιχθύες προς τα τετράποδα. Καθώς τα απολιθώματα των πρώτων αμφιβίων βρέθηκαν σε πετρώματα ηλικίας 365 εκατομμυρίων ετών προβλέφθηκε από παλαιοντολόγους ότι ο ενδιάμεσος οργανισμός θα βρισκόταν σε απολιθώματα 365-385 εκατομμυρίων ετών. Αυτή η πρόβλεψη επιβεβαιώθηκε. Παρόμοια παραδείγματα υπάρχουν για πολλούς άλλους κλάδους της ειδογένεσης, πχ. η σειρά της εξέλιξης του μόνοπλου αλόγου από προγόνους που είχαν πέντε δάκτυλα, όπως αποκαλύπτεται από μια σειρά διαδοχικών απολιθωμάτων.

[14] Το έργο του Wiliam Paley είχε μελετηθεί από τον Δαρβίνο στις εξετάσεις του για το πτυχίο.

[15] Διάσημος μαχητικός άθεος καθηγητής στην Οξφόρδη που έχει γράψει μεταξύ άλλων τα βιβλία: «Το εγωιστικό γονίδιο», «Ο τυφλός ωρολογοποιός» και «Η περί του θεού αυταπάτη». Έχει αναφερθεί πολλές φορές στα Μ.Μ.Ε. ως το «Ροτβάιλερ του Δαρβίνου», σε αναλογία με τον Βρετανό βιολόγο Τόμας Χάξλεϊ, ο οποίος ήταν γνωστός ως το «Μπουλντόγκ του Δαρβίνου» για την υπεράσπιση της Φυσικής Επιλογής.

[16] Μια πολύ καλή ανάλυση για το πώς έγινε αρχικά η πρόσληψη των ιδεών του Νίτσε στην Ελλάδα, σε συνδυασμό με τις βιολογικές παρανοήσεις και σε συνδυασμό με παρανοήσεις της Φυσικής Επιλογής έχει κάνει ο Παντελής Βουτούρης στο βιβλίο «Ιδέες της σκληρότητας και της καλοσύνης – Εθνικισμός, σοσιαλισμός, ρατσισμός 1987-1922». 2017 εκδ. Καστανιώτη.

[17] Πρόβλημα υπάρχει συχνά στον τρόπο με τον οποίο διδάσκεται συχνά η βιολογία. Η απάντηση στο ερώτημα: Γιατί έχουν φτερά οι αετοί είναι συνήθως : για να πετούν. Η δύσκολη απάντηση είναι: επειδή να τους βοηθούν να πετούν, έτσι αυτό το γνώρισμα διατηρήθηκε στην εξελικτική τους γενεαλογική γραμμή (σε αντίθεση πχ με τους πιγκουίνους που κολυμπούν).

[18] Η εξέλιξη επιταχύνθηκε με την γεωγραφική απομόνωση. Οι οργανισμοί λόγω της απομόνωσης αναπτύσσουν διαφορετικούς χαρακτήρες σε κάθε απομονωμένη βιογεωγραφικά περιοχή. Ένας ιδιαίτερος κλάδος της βιολογίας που αναπτύχθηκε στον 20 αιώνα είναι η νησιωτική βιογεωγραφία και ξεκινάει και αυτός από τις διαπιστώσεις του Δαρβίνου.

[19] Πρέπει να είμαστε καχύποπτοι όταν ακούμε, σε ένα ντοκιμαντέρ πχ,  λυρικές εκφράσεις του τύπου: ένας οργανισμός είναι τέλεια προσαρμοσμένος στο περιβάλλον. Πρόκειται απλά για έναν αφορισμό που θέλει να δώσει μια παραδείσια ανέμελη εικόνα ενώ στην πράξη δεν είναι καθόλου έτσι.

[20] Ο φυσιοδίφης, αναρχικός Ρώσος Πρίγκιπας Πιοτρ Κροπότκιν έγραψε το 1914 ένα βιβλίο με τίτλο «Αλληλοβοήθεια – ένας παράγοντας της εξέλιξης» για να υπερασπίσει την σημασία της συμβίωσης – συνεργασίας στην εξέλιξη και το επέκτεινε στην ανθρώπινη κοινωνία. Τελευταία έκδοση στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη, 2009.

[21] Υπό την έννοια ότι λόγω της ιατρικής επέμβασης διατηρούνται παθογόνοι χαρακτήρες οι οποίοι, σε μια παλιότερη περίοδο της ανθρωπότητας χωρίς ιατρική επέμβαση όπως π.χ. στην παλαιολιθική περίοδο, θα οδηγούσαν τα άτομα που τα φέρουν σε παθογένεια και σε περιορισμό της συχνότητας αυτών των χαρακτήρων, αφού τα άτομα που τα έφεραν δεν θα άφηναν πολλούς γόνιμους απογόνους. Ένα παράδειγμα είναι η γέννηση με καισαρική τομή λόγω ανατομικών προβλημάτων.

[22] Ο Κοινωνικός Δαρβινισμός θεωρεί ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά καθορίζεται από τον ανηλεή αγώνα της «επιβίωσης του ισχυρότερου». Διατυπώθηκε για πρώτη φορά από τον Άγγλο φιλόσοφο Χέμπερτ Σπένσερ (1820-1903), με άξονα τον ατομικό ενδοειδικό ανταγωνισμό στην ανθρώπινη κοινωνία. Παραβλέπει ότι βασικά στοιχεία της ανθρώπινης φύσης, που οδήγησαν στην συνοχή των μικρών ανθρώπινων ομάδων στις οποίες εξελίχθηκε ο άνθρωπος, είναι ο αλτρουισμός και η συνεργασία.

ermhs18-e1563346351155.jpg

Στην φωτογραφία κορυφής ο Κάρολος Δαρβίνος.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Για την κατανόηση της εξέλιξης των ειδών

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.