Κάποτε τα Μετέωρα φιλοξενούσαν 35 ασπροπάρηδες

Κάποτε στα Μετέωρα καταμετρούσαμε 35 ασπροπάρηδες. Την άνοιξη του 2019 ανακοινώνεται, από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, ότι έχει μόνο 2 αρσενικούς που φαίνεται να περιμένουν μάταια ένα θηλυκό για να ζευγαρώσουν.

Το βασικό αίτιο της μείωσης των πληθυσμών του είδους είναι τα δηλητηριασμένα δολώματα που οδηγούν σε θανάτωση των γυπών και άλλων αρπακτικών πουλιών. Ίσως, βέβαια, κάποια αίτια μείωσης πρέπει να αναζητηθούν στην Αφρική όπου διαχειμάζει ο ασπροπάρης, αλλά τα στοιχεία που δείχνουν θανάτωση στην Ελλάδα από δηλητηριασμένα δολώματα είναι πολύ σοβαρά.

Να μια εντυπωσιακή ιστορία πριν μερικά χρόνια: Ένας από τους ασπροπάρηδες που φώλιαζε στα Μετέωρα βρέθηκε δηλητηριασμένος. Περιθάλπηκε  από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και με την ευκαιρία τοποθετήθηκε στην πλάτη του πομπός με GPS για να παρακολουθούνται οι μετακινήσεις του. Το πουλί τον χειμώνα πήγε στην Αφρική και γύρισε στις αρχές της άνοιξης από την Μικρά Ασία, πέρασε τον Βόσπορο και συνέχισε για να κατέβει προς τα Μετέωρα. Κάπου στης Σέρρρες όμως έφαγε ένα δηλητηριασμένο δόλωμα και πέθανε.

Έτσι είχε εξοντωθεί και ολόκληρη η αποικία των όρνιων (30 πουλιά) στα Μετέωρα το 1970. Από στριχνίνη που είχε τοποθετηθεί σε μια αγελάδα φαγωμένη από λύκους.

Βρισκόμαστε λοιπόν, σαν χώρα, σε τραγική κατάσταση σε σχέση με τους γύπες και έχουμε ως μόνο άλλοθι την Κρήτη, το μόνο πλέον μέρος στην χώρα μας όπου υπάρχει ακόμα γυπαετός. Ενώ πριν το 2000 γυπαετοί υπήρχαν και στον Όλυμπο, τον Βόρα και την Δαδιά. Καθώς πρόλαβα να δω τα τελευταία αυτά πουλιά στην ηπειρωτική Ελλάδα και να ανακαλύψω αυτό στον Βόρα το 1996, μαζί με τον Ben Hallmann, αισθάνομαι κάπως σαν προϊστορικός άνθρωπος. Πρόλαβα επίσης τις αποικίες των όρνιων στην ηπειρωτική Ελλάδα και την τελευταία στην Πελοπόννησο και είδα με τα μάτια μου τις μπουλντόζες που ανοίγανε δρόμο κάτω από την αποικία των όρνιων στον Κόζιακα. Την επόμενη χρονιά τα πουλιά είχανε φύγει. Προέρχομαι λοιπόν από μια άλλη εποχή ή μέσα σε τρεις δεκαετίες αλλάξαμε τα πάντα στην χώρα;

Άραγε τι τοπίο βλέπανε οι ξένοι φυσιοδίφες που είχαν καταγράψει γυπαετό στην Αττική τον 19ο αιώνα;

Και τι θα λένε για εμάς οι επόμενες γενιές όταν δεν θα υπάρχει πλέον ασπροπάρης στην Ελλάδα λόγω δολωμάτων ή όταν θα έχει εξαφανιστεί από την Θράκη η μοναδική αποικία  μαυρόγυπα στην χώρα μας λόγω των αιολικών, όπως έδειξε μια πρόσφατη πανεπιστημιακή έρευνα;

Βάζω εδώ μια ανακοίνωση σε συνέδριο του 2006 με στοιχεία του 2003. Αφορά τον Ασπροπάρη και τον Τσίφτη στα Μετέωρα.

Στις τότε καταγραφές στην περιοχή, από το 1995 έως το 2003, είμαστε ενθουσιασμένοι που κινούμαστε μέσα σε έναν άθλιο σκουπιδότοπο για να καταγράψουμε τα πουλιά που τρέφονταν με υπολείμματα σφαγείων και μονάδων εκτροφής, που ρίχνονταν σε έναν λάκκο. Η κτηνοτροφία δεν παρείχε πλέον νεκρά ζώα, λόγω καλύτερης περίθαλψης. Τα άγρια οπληφόρα στους γύρω ορεινούς όγκους είχαν μειωθεί προ πολλού για να μπορούν να στηρίξουν και τους πληθυσμούς των γυπών. Δεν ήταν πλέον η Ελλάδα μια χώρα  με μεγάλους πληθυσμούς άγριων ζώων. Τα λίγα ζαρκάδια στην χώρα μας δεν είναι όπως οι αντιλόπες στην Αφρική. Στην Καλαμπάκα τον Ασπροπάρη τον λένε χελωνοφά, επειδή τον είχαν παρατηρήσει να τρώει νεκρές χελώνες. Παρά το ότι στα ανοικτά δρυοδάση των Αντιχασίων οι χελώνες είναι άφθονες, δεν επαρκούσαν για να θρέψουν τον πληθυσμό. Έτσι τα πτωματοφάγα πουλιά, όπως ο ασπροπάρης, ή τα μερικώς πτωματοφάγα, όπως ο τσίφτης,  συγκεντρώνονταν στον σκουπιδότοπο, χωρίς όμως να σταματήσουν να αναζητούν τροφή σε μεγάλες αποστάσεις από τις θέσεις φωλιάσματός τους. Η τροφή άλλωστε από τις μονάδες εκτροφής δεν ήταν η καλύτερη για αυτά καθώς περιείχε μεγάλη ποσότητα αντιβιοτικών και άλλων φαρμάκων, αφού επρόκειτο για άρρωστα ζώα που τελικά πέθαναν και κατέληγαν στον λάκκο.

Η κατανάλωση ζώων με μεγάλη συγκέντρωση φαρμάκων στους ιστούς τους διαπιστώθηκε ότι είναι ένας βασικός λόγος για την μείωση των γυπών σε άλλα μέρη, όπως στην Ινδία. Οι γύπες από περήφανα πουλιά μοιάζουν πλέον, παντού στον κόσμο, σαν να είναι εξαρτημένοι από τα σκουπίδια και τα αποφάγια του ανθρώπου και τα απόβλητα της σύγχρονης κτηνοτροφίας.

Καθώς ο σκουπιδότοπος στην Καλαμπάκα θα έκλεινε, σχεδιάσαμε μια ταΐστρα για γύπες. Αν και τελικά την έφτιαξαν, σε άλλη θέση από την προτεινόμενη, δεν υπήρχαν χρήματα για την λειτουργία της. Οι τοπικοί φορείς ήταν θετικοί για μια ταΐστρα γυπών. Το θέλανε ως μέσο προσέλκυσης τουριστών, αλλά νομίζανε ότι θα λειτουργούσε αυτόματα. Έτσι λειτούργησε για λίγο και πλημμελώς.  Υποτίθεται ότι θα ασχολούνταν με αυτό η δασική υπηρεσία αλλά φάνηκε ότι η διατήρηση της βιοποικιλότητας είναι η τελευταία της προτεραιότητα στην πράξη, παρά τις μεγάλες διακηρύξεις. Σιγά σιγά τα πουλιά λιγόστεψαν και φτάσαμε στην σημερινή απελπιστική κατάσταση.

Θα συμβεί στα Μετέωρα ότι και σε πολλές άλλες περιοχές της χώρας;

Το 1987 στις Πρέσπες βλέπαμε κάθε πρωί τον ασπροπάρη να περιπολεί στους δρόμους και να τρέφεται με νεκρές χελώνες, πατημένες από αυτοκίνητα. Μετά το 1995 βλέπαμε μόνο τις πατημένες χελώνες. Παρόμοια  πορεία κατάρρευσης των πληθυσμών του είδους συνέβη και σε άλλες περιοχές μέχρι το 2005.

Πριν δεν μας ένοιαζε για την διατήρηση των γυπών γιατί θέλαμε ανάπτυξη … «με τους γύπες θα ασχολούμαστε ; Θα υπάρχουν στην Αφρική». Τώρα δεν μας νοιάζει γιατί έχουμε οικονομική κρίση…

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Οι φωτογραφίες είναι παλιές από slides

Εικόνα3.png

MONITORING OF TWO SCAVENGING BIRDS, EGYPTIAN VULTURE (Neophron percnopterus) AND BLACK KITE (Milvus migrans), AT METEORA – ANTIHASIA AREA. CONSERVATION PROPOSALS.

NTRODUCTION

The Important Bird Area (ΙΒΑ) of Meteora – Antihasia has been designated as Special Protected Area (SPA). Two of the most important species of the area are two scavenging birds, the Egyptian vulture (Neophron percnopterus) and the Black kite (Milvus migrans). Egyptian vulture was the commonest raptor species in the area of Meteora, with 50 pairs breeding in 1980s and maximum count of 143 individuals in August 1979.

In the area there is an o

pen rubbish dump providing food availability to the two species, while a feeding station has been established and is operating on an experimental basis. Both are near the rocks of Meteora.

Εικόνα11.jpg

Φωτ.: Ασπροπάρηδες και κραυγαετοί στην Ταΐστρα κοντά στα Μετέωρα (2003)

METHODS

During the monitoring program of 2003 there was a try: the exact population to be recorded, nesting sites to be located and the foraging areas to be mapped. Fieldwork started in the beginning of spring when these two migratory species arrive and was continued till the beginning of September when Egyptian vulture migrates. Three-day visits carried out every month (from March to July and September). Observations were made on foot or from a jeep, in specific routes in mountainous and country roads, which cover in practice the whole area, and binoculars 10×42 and spotting scope 20-60×80 were used. Observations were made with telescope from appropriate vantage points, at stops of 10’ – 30’ made during the routes. In places with Egyptian vultures concentrations (rubbish dumps, feeding station, other sites) observation lasted longer. In June food was put in the experimental feeding station near Meteora and there were systematic observations of the birds’ movements to the nests carrying food.

RESULTS

Distribution and foraging areas

Species’ range, where foraging areas are included, were estimated using observations of any kind of activity of the species in the area. 104 observations of Egyptian vulture and 37 of Black kite were recorded. In these observations the ones made at the rubbish dump and the feeding station are not included.

Both species were observed almost at the whole of the area apart from the dense forests in the NE of Antihasia. The Black kite seems to prefer the lowest altitudes as it was never observed in altitude over 1000 m.

Εικόνα4.png

φωτ.: Τσίφτης (Milvus migrans)

The species were observed to forage all over their range. Egyptian Vulture and Black Kite were recorded in the rubbish dump and the feeding station, while Lesser-Spotted Eagle was recorded only at the later. There was always food for the three species in the rubbish dump.

Black kite feeds also on dead fish (in the shallow ponds that Ion and Pinios rivers form) in the summer, when the water flow stops in the plain.

Egyptian vultures were observed to feed only three times away from the rubbish dump and the feeding station. They were feeding on tortoise and snake carcasses found dead on asphalt roads and in one case it was feeding, with corvidae, on a dead sheep.

In the feeding station food was put every 10-15 days (about 50 kg). Both species are visiting the feeding station shortly after the food is put. This is due probably to Corvidae which first locate the food. Corvidae (Eurasian jackdaw Corvus monedula, Carrion crow Corvus corone, Common raven Corvus corax) abound in the area obviously because of the existence of the open rubbish dump, where they gather at hundreds.

Εικόνα10.jpg

Φωτ. : Ο λάκκος του σκουπιδότοπου και ασπροπάρης

Εικόνα8.png

The feeding station is utilized by 12-20 Egyptian vultures, 3-4 Black kites and 2-3 Lesser-spotted eagles. Food is consumed in a very short time the same day.

Distances of Egyptian vulture’s nests from the rubbish dump (Km)

Number of nests 2 2 1 2 1 2 1 1
Distance from rubbish dump 1,8 2,5 5,5 7,5 -8 10 12-12,5 18 19
Distance from feeding station 6 2 6 7 -7,5 10 8 15 18

Distances of Black kite’s nests from the rubbish dump (Km)

Number of nests 2 1 1 1 1 1
Distance from rubbish dump 1,8 2,5 5,5 8 12 19
Distance from feeding station 6 2 6 7,5 10,5 18

Σχόλιο 2019-06-02 014550.jpg

Populationnesting sites

Egyptian vulture population was 10-12 pairs with highest count of 35 individuals during their arrival in the area in March 2003, when they roost all together.

The population of Black Kite is estimated at 5-7 pairs.

The nests or the nesting areas were located by watching the birds flying to them or carrying food. In the case of Black kite there were also observations of birds carrying twigs for nest repairing.

The nests of Egyptian vulture were in rocks with holes. The appropriate places are abundant in the area of Meteora, in all Antihasia mountain where there are similar to Meteora rocks and in Mountain Koziakas west of Meteora where the vertical limestone rocks dominate.

By putting food in the experimental feeding station and with systematic observations, two nests in Meteora were confirmed, as the birds were repeatedly recorded carrying food in the nest. The same nests could be made visible only by climbing on the Meteora rocks.

The located nests of Black kite were on trees in areas with vertical rocks through which inaccessible clumps of trees are developed. This favours inspection from these places but it probably dues to absence of inaccessible mature clumps of oaks.

Both species have most of their nests close near the rubbish dump, where they feed systematically at the last ten years. Most of the nests of both species are found in a distance smaller than 8 km.

For this reason the feeding station was placed near the rubbish dump (Bousbouras et al 1998), in a distance of 3,5 km from it and closer to the centre of the distribution of the nests of both species, thus slightly reducing the distances from the more remote ones.

Σχόλιο 2019-06-02 014241.jpg

φωτ. πάνω νεοσσός ασπροπάρη στην φωλιά και κάτω νεαρός ασπροπάρης

Σχόλιο 2019-06-02 014411a.jpg

CONSERVATION PROPOSALS

  • The food availability of Egyptian vulture and Black kite will be reduced tragically when an organized place for the rubbish of the wider area will be established and the operation of the open air rubbish dump stops. In this case the necessity of a more systematic operation of the feeding station in the area is obvious. This must operate on a regular basis from 20th of March (when Egyptian vultures and Black kites arrive) till the beginning of September when the last individuals of Egyptian vulture are observed. There will also be placed two auxiliary places for putting supplementary food, one of them north of Meteora and the other one in Koziaka mountain.
  • The problem of the poisoned baits should also be faced effectively since with only one case it is possible to exterminate the biggest percentage of the three species. This problem can be faced only with systematic combined wardening, public awareness and precautionary actions. Expansion of the spreading of the Greek shepherd dogs for the confrontation of harms caused by wolves, which is promoted in other parts of Greece, should also be applied intensively in the area.
  • Lighting and climbing in Meteora should be checked and adjusted appropriately so as the suitable nesting sites are not disturbed.
  • The borders of the Special Protection Area should be extended in order to include the vertical rocky areas in the adjacent mountain Koziakas, where the raptors are nesting, and conservation measures should also be taken in other nesting sites apart Meteora.