Ειλικρίνεια των προθέσεων

Διαβάζουμε στο βιβλίο «Η οδός της μεγάλης μάθησης» βασικό κείμενο της κομφουκιανικής γραμματείας, γραμμένο από τον μαθητή του Κομφούκιου Τσεγκ Τσι, τα εξής:

«Οι παλαιοί θέλοντας να φωτίσουν την πεφωτισμένη αρετή σε όλο το βασίλειο, πρώτα διοικούσαν ορθώς στο κρατίδιο τους.
Θέλοντας να διοικήσουν ορθώς το κρατίδιο τους, πρώτα τακτοποιούσαν τον οίκο τους.
Θέλοντας να τακτοποιήσουν τον οίκο τους, πρώτα καλλιεργούσαν τον εαυτό τους.
Θέλοντας να καλλιεργήσουν τον εαυτό τους πρώτα αποκαθιστούσαν το μυαλό (την καρδιά) τους.
Θέλοντας να αποκαταστήσουν το μυαλό (την καρδιά τους), πρώτα επιχειρούσαν να είναι ειλικρινείς στις προθέσεις τους.
Θέλοντας να είναι ειλικρινείς στις προθέσεις τους, πρώτα επέκτειναν ως το έσχατο την γνώση τους.
Επέκταση της γνώσης ως το έσχατο είναι η σε βάθος εξέταση των πραγμάτων.»

Το βιβλίο αυτό θεωρείται ένα πολύ σημαντικό κείμενο αν και πολύ μικρό σε έκταση, μόλις 1750 λέξεις. Θεωρείται τόσο σημαντικό που προηγείται των «Ανάλεκτων» του Κομφούκιου και του «Βιβλίου του Μέγγιου» και άσκησε μεγάλη επίδραση στην Κίνα, την Κορέα και την Ιαπωνία.

800px-Half_Portraits_of_the_Great_Sage_and_Virtuous_Men_of_Old_-_Zeng_Shen_Ziyu_(曾參_子輿).jpgΟ Τσενγκ Τσι. 

Είναι ένα καθαρά πολιτικό κείμενο, όπως όλα τα βιβλία της κομφουκιανικής γραμματείας, καθώς πάντα σημαντικό ζήτημα σε αυτή τη φιλοσοφία έχει η προσωπική καλλιέργεια ως μια προσπάθεια τελειοποίησης της προσωπικότητας του ανθρώπου για να μπορεί να φέρει σε αίσιο τέλος στις πολιτικές και κοινωνικές υποχρεώσεις του. Ο απώτερος στόχος είναι να καταστεί η πεφωτισμένη αρετή και η ακεραιότητα στοιχείο ολόκληρης της πολιτείας και να έρθει ειρήνη στο βασίλειο. Στην προσπάθεια για προσωπική καλλιέργεια, η εξέταση της ειλικρίνειας των προθέσεων είναι κομβική. Διότι μόνο με την εξέταση της ειλικρίνειας των προθέσεων μπορεί κανείς να φτάσει σε πραγματικό βάθος γνώσης και να αναπτύξει ηθική στάση και ακεραιότητα.
Όπως αναφέρουν τα σχόλια του Τσεν Τσι, που θεωρούνται αναπόσπαστα του βασικού κειμένου: «ειλικρινείς στις προθέσεις τους σημαίνει ότι δεν εξαπατούν τον εαυτό τους». Αυτή είναι λοιπόν η αναζήτηση της γνώσης σύμφωνα με στην κινεζική πραγματικότητα.

Το κείμενο συνεχίζει, όπως συχνά στα αρχαία ασιατικά βιβλία αντιστρέφοντας τα προηγούμενα λεχθέντα, ως εξής:

«Τα πράγματα εξετάζονται σε βάθος και τότε η γνώση φτάνει στο έσχατο.
Η γνώση φτάνει στο έσχατο και τότε οι προθέσεις είναι ειλικρινείς.
Οι προθέσεις είναι ειλικρινείς και τότε το μυαλό (η καρδία) αποκαθίσταται.
Το μυαλό (η καρδιά) αποκαθίσταται και τότε ο εαυτός μας καλλιεργείται.
Ο εαυτός μας καλλιεργείται και τότε ο οίκος μας τακτοποιείται.
Ο οίκος μας τακτοποιείται και τότε το κρατίδιο μπαίνει σε τάξη.
Το κρατίδιο μπαίνει σε τάξη και τότε σε όλο το βασίλειο επικρατεί η ειρήνη

confucius.jpgΟ Κομφούκιος

Η προσωπική καλλιέργεια προωθείται με την συνεχή αυτοεξέταση. Η αυτοεξέταση μας επιτρέπει να μην εξαπατάμε τον εαυτό μας και να οδηγηθούμε στην ειλικρίνεια προθέσεών μας. Έτσι δεν έχουμε ψευδαισθήσεις για το ποιοι είμαστε και για το τι θέλουμε πραγματικά. Σύμφωνα με την αρχαία κινεζική κοινωνική φιλοσοφία γνωρίζοντας καλά τη φύση μας διαθέτουμε τον καλύτερο τρόπο να γνωρίζουμε και τους συνανθρώπους μας. Αυτή είναι η μία βασική προτροπή του Κομφούκιου. Η άλλη είναι η «μίμηση της ηθικής δράσης των άλλων». Απέναντι σ’ αυτήν την προτροπή αντιπαρατίθετο η αυταρχική άποψη της σχολής των «νομοκρατικών», που θεωρούσαν ότι ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος πολιτικού και κοινωνικού ελέγχου ήταν ο φόβος της τιμωρίας σε περίπτωση παράβασης των εντολών του ηγεμόνα.

Εδώ ακριβώς έγκειται η υπεροχή του Κομφούκιου, αν και μόνο σε συνθήκες ειρήνης μπόρεσε να ανθήσει η σκέψη του. Υπό αυτή την έννοια φαίνεται να μην διαφέρει ουσιαστικά από αυτή του Ταοϊστή Λάο Τσε που έγραψε το βιβλίο «του Λόγου και της φύσης» γνωστό ως Τάο τε Κινγκ.

Σε κάποιο άλλο πολιτισμό της Ανατολής, στην ινδική παράδοση, αυτό που έχει σημασία είναι η κεντρική ιδέα της Μπαγκαβάτ Γκιτά «να μην ταυτίζεσαι με το αποτέλεσμα των πράξεων σου». Στην Κίνα όμως, όπου το σημαντικό δεν είναι η προσωπική στάση αλλά η κοινωνική διάσταση των πράξεών μας και η ηθική κοινωνική στάση – πρώτα της ηγεσίας και ύστερα του λαού – δεν εξετάζεται μόνο η πρόθεση των πράξεων και η διάκρισή τους από το αποτέλεσμα, αλλά η ειλικρίνεια των προθέσεων και συνεπώς η μη εξαπάτηση του εαυτού. Όλα τα άλλα ακολουθούν.

Δημήτρης Γ. Μπούσμπουρας

Αφορμή για τα παραπάνω ήταν η ανάγνωση του βιβλίου: «Δύο θεμελιώδη κείμενα της Κομφουκιανικής παράδοσης: Η μεγάλη μάθηση & Το μέσον ως οικεία αρμονία» των εκδόσεων Ίνδικτος. Την μετάφραση από τα κινέζικα δεν μπορούμε να την κρίνουμε, αλλά οι ερμηνευτικές σημειώσεις του μεταφραστή Σωτήρη Χαλικιά και οι υπόλοιπη ενασχόλησή του δείχνουν το βάθος της γνώσης του.

Σχόλιο 2019-05-06 172130.jpg

Φωτογραφία κορυφής: Άγαλμα του Κομφούκιου

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Ειλικρίνεια των προθέσεων

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.